"Kuark" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
düzeltme
(düzeltme AWB ile)
k (düzeltme)
Bir yıl geçmeden Gell-Mann-Zweig modeli için birtakım genişlemeler önerildi. [[Sheldon Glashow]] ve [[James Bjorken]], "tılsım" adını verdikleri kuarkların dördüncü çeşnisinin varlığını tahmin ettiler. Bu ekleme; yeni çeşninin [[zayıf etkileşim]]in (bu mekanizma kuarkların bozunmasına izin verir) daha iyi açıklanabilmesine olanak sağladığından, bilinen kuark sayısı ile bilinen lepton sayısını eşitlediğinden ve bilinen mezonların kütlelerinin doğru bir şekilde yeniden belirlenmesini sağlayan bir kütle formülü belirttiğinden dolayı önerilmişti.<ref>{{dergi kaynağı |ilk1=B. J. |son1=Bjorken |ilk2=S. L. |son2=Glashow |başlık=Elementary Particles and SU(4) |dergi=Physics Letters |cilt=11 |issue=3 |sayfalar=255-257 |yıl=1964 |dil=İngilizce |bibcode=1964PhL....11..255B |doi=10.1016/0031-9163(64)90433-0}}</ref>
 
[[SLAC Ulusal Hızlandırıcı Laboratuvarı|Stanford Doğrusal Hızlandırıcı Merkezi]]'nde (SLAC) 1968 yılında yapılan [[derin inelastik saçılma]] deneyleri, protonun daha küçük, [[Nokta parçacık|nokta benzeri parçacıklardan]] oluştuğunu ve böylece bir temel parçacık olmadığını gösterdi.<ref name="Bloom">{{Dergi kaynağı |ilk=E. D. |son=Bloom |başlık=High-Energy Inelastic ''e''–''p'' Scattering at 6° and 10° |dergi=Physical Review Letters |cilt=23 |sayı=16 |sayfalar=930-934 |yıl=1969 |dil=İngilizce |doi=10.1103/PhysRevLett.23.930}}</ref><ref name="Breidenbach">{{Dergi kaynağı |ilk=M. |son=Breidenbach |başlık=Observed Behavior of Highly Inelastic Electron–Proton Scattering |dergi=Physical Review Letters |cilt=23 |sayı=16 |sayfalar=935-939 |yıl=1969 |dil=İngilizce |doi=10.1103/PhysRevLett.23.935}}</ref> O dönemde fizikçiler bu nesneleri kuarklar ile ilişkilendirmek konusunda tereddütlü olduklarından parçacıklar, [[Richard Feynman]] tarafından türetilen "[[parton (fizik)|parton]]" olarak adlandırdı.<ref>{{Dergi kaynağı |ilk=Richard |son=Feynman |yazarlink=Richard Feynman |başlık=Very High-Energy Collisions of Hadrons |dergi=Physical Review Letters |cilt=23 |basım=24 |sayfalar=1415-1417 |yıl=1969 |dil=İngilizce |doi=10.1103/PhysRevLett.23.1415}}</ref><ref>{{Dergi kaynağı |yazar=Kretzer; S. ''et al.'' |başlık=CTEQ6 Parton Distributions with Heavy Quark Mass Effects |dergi=Physical Review D |cilt=69 |basım=11 |sayfa=114005 |yıl=2004 |dil=İngilizce |id={{arXiv|hep-ph/0307022}} |doi=10.1103/PhysRevD.69.114005}}</ref>{{kdş|Griffiths|2008|p=42}} Bu deneyler sırasında gözlemlenen cisimler, diğer çeşnilerin de keşfedilmesiyle daha sonra yukarı ve aşağı kuark olarak tanımlanacaktı.{{kdş|Peskin|Schroeder|1995|p=556}} Buna rağmen parton, hadronların bileşenlerini (kuarklar, antikuarklar ve gluonlar) tanımlayan ortak bir terim olarak kullanımda kaldı.
 
Garip kuarkın varlığı SLAC'deki saçılma deneyleri ile dolaylı olarak doğrulandı. Bu, Gell-Mann ve Zweig'ın üç kuark modelinin gerekli bileşeni olmasının yanı sıra, 1947'de kozmik ışınlarda keşfedilen [[kaon]] (K) ve [[pion]] (π) hadronları için de açıklama getirmekteydi.<ref>{{Kitap kaynağı |ilk=V. V. |son=Ezhela |yıl=1996 |başlık=Particle Physics |sayfa=2 |yayımcı=Springer |isbn=1563966425 |dil=İngilizce}}</ref> 1970'deki bir araştırmada Glashow, [[Yannis İliopulos]] ve [[Luciano Maiani]]; [[çeşni değiştiren yüksüz akım]]ları açıklayan [[GIM mekanizması]]nı ortaya attı. Bu teorik model, henüz keşfedilmemiş tılsım kuarkın varlığına dair yeni kanıtlar oluşturmaktaydı.<ref>{{Dergi kaynağı |ilk1=S. L. |son1=Glashow |ilk2=Y. |son2=İliopulos |ilk3=L. |son3=Maiani |başlık=Weak Interactions with Lepton–Hadron Symmetry |dergi=Physical Review D |cilt=2 |sayı=7 |sayfalar=1285-1292 |yıl=1970 |dil=İngilizce |doi=10.1103/PhysRevD.2.1285}}</ref>{{kdş|Griffiths|2008|p=44}} Var olması gerektiği düşünülen kuark çeşnisi sayısı 1973 yılında, [[Makoto Kobayashi]] ve [[Toshihide Maskawa]] başka bir kuark çifti olmasının, [[CP ihlali]]nin deneysel gözlemiyle açıklanabileceğini ifade etmesiyle altıya yükseldi.<ref name="KM">{{Dergi kaynağı |ilk1=M. |son1=Kobayashi |ilk2=T. |son2=Maskawa |başlık=CP-Violation in the Renormalizable Theory of Weak Interaction |url=http://ptp.ipap.jp/link?PTP/49/652/pdf |dergi=[[Progress of Theoretical Physics]] |cilt=49 |basım=2 |sayfalar=652-65 |yıl=1973 |doi=10.1143/PTP.49.652 |dil=İngilizce}}</ref>
=== Güçlü etkileşim ve renk yükü ===
[[Dosya:Hadron colors tr.svg|sağ|thumb|150px|Bütün hadron türleri toplam 0 [[renk yükü]]ne sahiptirler.]]
[[Kuantum renk dinamiği]]ne göre kuarklar, [[renk yükü]] olarak adlandırılan bir özelliğe sahiptir. Renk yükünün mavi, yeşil ve kırmızı olmak üzere rastgele belirlenmiş üç türü bulunur.<ref group="nb">Adına rağmen renk yükünün, görünür ışığın renk spektrumutayfı ile hiçbir ilişkisi yoktur.</ref> Bunlardan her biri, sırasıyla antimavi, antiyeşil ve antikırmızı olmak üzere birer antirenk ile tamamlanır. Her kuark bir renk taşırken her antikuark da bir antirenk taşır.<ref>{{Web kaynağı | url = http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/forces/color.html#c2 | başlık = The Color Force | dil= İngilizce | yayımcı = Georgia Devlet Üniversitesi Fizik ve Astronomi Bölümü | ilk= R. |son=Nave | iş = HyperPhysics | arşivurl = http://web.archive.org/web/20150506093054/http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu:80/hbase/Forces/color.html | arşivtarihi = 6 Mayıs 2015}}</ref>
 
[[Dosya:Strong force charges.svg|200px|sol|thumb|Üç farklı renkteki kuark ve antikuarklar ile sekiz gluon (yüksüz iki gluon üst üste binmiş gösterilmiştir) arasındaki güçlü etkileşim yüklerini gösteren çizim.]]