"Yayla" sayfasının sürümleri arasındaki fark

24 bayt çıkarıldı ,  1 yıl önce
k
iç bağlantı+düzen
(→‎Kaynakça: düzeltme AWB ile)
k (iç bağlantı+düzen)
{{Diğer anlamı2|Yayla}}
[[Dosya:YaylaEvleri.JPG|thumb|Bolu'da yayla evlerinden bir görünüm.]]
'''Yayla (plâto)''' yüksek yerlerdeki derin akarsu [[vadi]]leriyle yarılmış yüksekte kalan düz arazi şeklidir. Yükseklikleri beş yüz metreden birkaç bin metreye kadar çıkabilir. Örneğin Türkiye'deki [[Erzurum]]-[[Kars Yaylası]] yaylasınınnın yüksekliği 2000 metre civarında (1800 m) olmasına rağmen [[Orta Asya]]'da bulunan [[Pamir]] Yaylasının yüksekliği 4000 m civarındadır.
 
Dünyada en geniş ve yüksek plato [[Tibet Platosu]]'dur. Dünyanın çatısı (roof of the world) olarak isimlendirilir. Tibet Platosu 2 milyon km karelik bir alanı kapsar ([[Fransa]] veya [[Teksas]]'ın dört kat büyüklüğündedir) ve deniz seviyesinden ortalama yüksekliği yaklaşık 16.400 ayak (feet) (5.000 mt) dir.<ref>[http://www.scienceclarified.com/landforms/Ocean-Basins-to-Volcanoes/Plateau.html "Plateau"] at scienceclarified.com</ref> Yükseklikleri 26.248 ayak(feet) (8.000 mt) den daha fazla olan 14 [[dağ]] ve yükseklikleri 22.967 ayak (feet) (7.000 mt) dan daha fazla olan yüzlerce dağ içermektedir. Yarlung Zangbo nehri plato içinde karşıdan karşıya akmakta ve Dünya'da en derin [[kanyon]] olan ''Yarlung Zangbo Grand Canyon'' unu kesmektedir. Plato jeolijik aktifitelerini günümüzde hala sürdürmekte ve her yıl ortalama olarak 0,04 inç (0,1 santimetre) yükseklik kazanmaktadır.
 
'''Yayla''', hem [[beşeri coğrafya]], hem de fiziki coğrafya terimi olarak kullanılır.
Akarsu aşınım şekli olan platolara yayla denildiği gibi, yerleşim şekli adı olarak da kullanılır. Yazın hayvan otlatmak için çıkılan dağlık ve ormanlık bölgelerdeki yüksek, düz, otluk yerlere yayla dendiği gibi; dinlenme, tatil yapma gayesiyle çıkılan yüksek yerlere, hatta şehir gibi yerleşim yerlerindeki yüksek kısımlarda bulunan mahallelere bile yayla adı verilir. Şehir ve köylere göre daha serin ve yağışlı olan bu tip yaylalar [[hayvancılık|hayvancılığın]] gelişmesinde büyük fayda sağladığı gibi, bu yerlerde yaşayan ahaliye [[ekonomi]]k destek de sağlar<ref name=hyt>{{Web kaynağı | url = http://dergipark.ulakbim.gov.tr/ataunidcddownload/article-file/download/1021010013/102100797227035| başlık = Özet| soyadı1 = DOĞANAY| ad1 = Prof. Dr. Hayati| soyadı2 = COŞKUN| ad2 = Yrd.Doç.Dr. Ogün| tarih = | eser = TÜRKİYE YAYLACILIĞINDAKİ DEĞİŞME EĞİLİMLERİ VE BAŞLICA SONUÇLARI| yayıncı = Doğu Coğrafya Dergisi - 30| erişimtarihi = 18 Mayıs 2016 | arşivengelli = evet}}</ref>.
 
''Yayla'' terimi eski Türkçe, Azeri ve Çağatay lehçelerinde bulunan ''yay'' (yaz), ''yaylamak'' (yazı geçirmek) sözcükleriyle bağlantılıdır. Yaylamak terimi zamanla, ''yaylag'' ve ''yaylak'' haline dönüşmüş, ''k'' sesinin düşmesiyle ''yayla'' halini almıştır<ref name=hyt/>. Yaylacılık Anadoluya Orta Asya'dan Türk göçleriyle gelmiştir. Orhun Yazıtlarında ''yaylag'' terimi geçmektedir.
Yaylacılık [[göçebe]] yaşam tarzına benzese de bazı yönleriyle ayrılır. Yaylacı kışlak ve yaylak arasında yaz ve kış ritmik göç eder. Göçebeler ise otlak arama amacıyla sürekli göç halindedir. Yaylacının köy veya kasabada kalıcı bir meskeni bulunurken, göçerlerin çoğunlukla kalıcı konutları yoktur<ref name=hyt/>. Bazı uygun yaylalar sürekli oturulan yer haline gelebilir. Mersin, [[Çamlıyayla]] ve Hatay [[Belen]] yayla iken ilçe merkezi haline gelen örneklerdir.
 
Memleketimizde sayılamayacak kadar çok olan bu yaylaların dinlenme, [[turizm]] gayesiyle kullanılan ve mahalle niteliğinde olanları turizm tatil köyleri haline gelmekte hatta geçici yerleşim yeri olmaktan çıkıp daimi yerleşim yerleri olmaktadır. Yaylalarımız aılağıl işlevleri olan göçebe hayvancılığın yerine son yıllarda [[rekreasyon]]el amaçlarla kullanılmaya başlanmıştır.
 
[[Türkiye]]'nin hemen hemen bütün bölgelerinde yaylalara rastlamak mümkündür; [[Giresun]]-Akçalı köyü, Yavuzkemal Beldesi Kulakkaya Mevkii, Bektaş Yaylası, [[Mersin]]-Çamlıyayla(Namrun), [[Ardahan]]-Bülbülen, [[Posof]]-[[Urama Yaylası]], [[İskenderun]]-Soğukoluk ve Belen, [[Kemaliye]]-Sarıçiçek ve Munzur, [[Artvin]]-Kafkasör-[[Kutul Yaylası]], [[Ordu (il)|Ordu]]-Çambaşı, [[Kaş, Antalya|Kaş]]-Gömbe, [[Mersin]]-Fındıklıpınar, [[Kadirli]]-Maksutoğlu, Cardak, Gürlevik [[Muğla]]-Karabağ, [[Giresun]]-Kümbet, [[Gümüşhane (il)|Gümüşhane]]-[[Kadırga Yaylası|Kadırga]], [[Konya]]-[[Yalıhüyük]]-[[Gölcük Yaylası]], meşhur yaylalardan bazılarıdır.
4.058

değişiklik