"Sovyetler Birliği" sayfasının sürümleri arasındaki fark

değişiklik özeti yok
|bayrak_ardıl1 = Flag of Azerbaijan.svg
|ardıl2 = Beyaz Rusya
|bayrak_ardıl2 = Flag of Belarus (1991-19951918, 1991–1995).svg
|ardıl3 = Ermenistan
|bayrak_ardıl3 = Flag of Armenia.svg
|bayrak_türü = Bayrak
 
|arma = StateCoat Emblemof arms of the Soviet Union.svg
|arma_altyazısı = Sovyetler Birliği arması
|arma_bağlantısı = Sovyetler Birliği arması
 
=== SSCB'nin kurulması ===
1921'de [[Bolşevikler]] iç savaştan zaferle çıkarak tüm Rusya'da otoriteyi sağladılar. [[Beyaz Rusya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti|BelarusBeyaz Rusya]], [[Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti|Ukrayna]], Orta Asya ve Transkafkasya’da da Bolşevikler muhaliflerini bertaraf etmeyi başardılar.
 
1922'de savaş döneminde mecburi olarak kabul edilen sıkı politik ve ekonomik önlemler kaldırıldı. [[Lenin]]'in belirlediği ve [[Nikolay Buharin]]'in önemli ölçüde katkıda bulunduğu yeni ekonomik atılımları içeren [[NEP]] (Novaya Ekonomiçeskaya Politika / Yeni Ekonomi Politikası) kabul edildi. Toprak aristokratlarının sabotaj faaliyetlerine, kolektif çiftlikleri yağmalayarak üretimi düşürme çabalarına, karaborsacılık ve kasıtlı kıtlık yaratma girişimlerine karşı önlem amacıyla köylülerin serbest ticaret yapmalarına izin verildi. NEP emperyalist savaş ile iç savaşta daha da sarsılan ekonominin kısa sürede toparlanmasını sağladı.
1922 yılında devletin federal yapısı konusunda tartışmalar yaşandı. Milliyetler Halk Komiseri olan [[Stalin]] tüm cumhuriyetlerin [[Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti|Rusya Federatif Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti]] içinde özerk nitelikte teşkilatlanmaları gerektiğini savunuyordu. [[Lenin]] buna şiddetle karşı çıkarak tüm cumhuriyetlerin eşit statüde, egemenlik haklarının korunduğu birleşik bir federasyon planı hazırladı. Plana göre her cumhuriyetin birlikten ayrılma hakkı vardı. Sonunda federasyonun oluşturulmasında [[Leninist]] ilkeler kabul edildi.
 
30 Aralık 1922'de [[Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti|Rusya Federatif Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti]]'nin, [[Beyaz Rusya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti|BelarusBeyaz Rusya SSC]], [[Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti|Ukrayna SSC]], Orta Asya ve Kafkas cumhuriyetleriyle birleşmesiyle Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği resmen kuruldu.<ref>[http://www.rusarchives.ru/statehood/09-02-deklaraciya-obrazovanie-sssr-1922.shtml Союз Советских Социалистических Республик | Виртуальная выставка к 1150-летию зарождения российской государственности]</ref>
 
===Lenin yönetiminde SSCB===
Sovyetler Birliği 1939'da Almanya ile saldırmazlık paktı imzaladı. Stalin'in Nazi tehdidine karşı ülkesinin güvenliğini temin etme amacıyla imzaladığı bu pakt Hitler'in Polonya ve Fransa üzerine saldırı başlatması için bir fırsat oldu. Nazi Almanyası ile ilişkileri bozulan Batı Avrupa devletleri ve ABD daha önce Sovyetlerin uzlaşı çabalarına karşın Hitler ile yaptıkları ittifaka rağmen bu defa Stalin'in Saldırmazlık Paktı'nı imzalamasını eleştirdiler.
 
1939'da [[Moldova Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti|Moldova]], Litvanya, Letonya ve Estonya cumhuriyetleri SSCB'ye katıldı. [[Beyaz Rusya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti|BelarusBeyaz Rusya]]'aya ait olup 1920'de mecburi olarak Polonya'ya bırakılan topraklar da geri alındı ve batı sınırları da hemen hemen son şeklini aldı. Böylece Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği 15 birlik cumhuriyetinden oluşan bir devlet haline geldi.
 
Almanya 1939'da saldırmazlık paktı imzalamasına rağmen 22 Haziran 1941'de savaş ilanı yapmaksızın Sovyetler Birliği'ne ani bir saldırı başlattı. Rusya'nın iklim koşulları dikkate alınarak yazın başlatılan ve [[Barbarossa Harekatı]] adı verilen bu saldırıya hazırlıksız yakalanan Ruslar önceleri geri çekilmek zorunda kaldı. Sovyet generallerin Hitler'in imzaladığı pakta güvenmemesi gerektiği konusundaki uyarılarına rağmen yeterli hazırlığı yapmayan Stalin bu ani saldırı karşısında şok yaşadı. Nazilerin doğuya yönelmesi batı cephesindeki yükün hafiflemesi dolayısıyla müttefik devletler tarafından memnuniyetle karşılandı.
1990 yılında yapılan reformla yönetici konumunda olan genel sekreterlik makamı kaldırılarak başkanlık sistemine geçildi ve yapılan seçimle Mihail Gorbaçov, SSCB Devlet Başkanı oldu. 1991'de [[Sovyetler Birliği Komünist Partisi|Komünist Parti]]'nin yönetici rolü kaldırılarak çok partili sisteme geçildi.
 
1990 yılının Aralık ayında Gorbaçov Sovyet cumhuriyetlerine yenilenmiş birlik anlaşması çağrısında bulundu. Gorbaçov'un yaptığı bu çağrıya [[Beyaz Rusya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti|BelarusBeyaz Rusya]], [[Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti|Ukrayna]], [[Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti|Kazakistan]], [[Kırgızistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti|Kırgızistan]], [[Tacikistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti|Tacikistan]], [[Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti|Özbekistan]] [[Türkmenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti|Türkmenistan]] ve [[Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti|Azerbaycan]] olumlu yanıt verdi. 17 Mart 1991’de bu ülkelerde yapılan referandumlarda ([[Sovyetler Birliği Referandumu 1991]]) halkın % 77'si birlik lehine oy kullandı. Türki cumhuriyetlerde bu oran % 95'in üzerindeydi. [[Türkmenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti]]'nde halkın % 98.26'sı, [[Kırgızistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti]]'nde ise % 95.98'i Sovyetler Birliği’nin korunması yönünde evet oyu verdi. Referandumdan çıkan sonuca göre 20 Ağustos 1991'de birlik anlaşmasının imzalanmasına karar verildi.
 
Ancak 19 Ağustos 1991'de [[KGB]] Başkanı [[Vladimir Kryuçkov]] öncülüğünde ordunun askeri müdahale girişimi gelişmeleri farklı bir noktaya getirdi. Ordu kısa sürede geri adım atmasına rağmen bu girişim diğer cumhuriyetlerde tedirginlik yarattı ve ayrılığa yönelmelerine sebep oldu. Darbe girişimi Mart 1991'de yapılan referanduma göre 20 Ağustos 1991'de yapılması planlanan yenilenmiş birlik anlaşmasının da iptal edilmesine sebep oldu. Darbecilerden biri intihar etti, diğerleri ise tutuklandı. Darbeden sorumlu tutulan Komünist Parti kapatıldı ve faaliyetlerine son verildi. Partinin tüm gelirlerine el konuldu. Darbe girişiminin ardından muhaliflerden Boris Yeltsin'in popülaritesi arttı. Gorbaçov'un siyasi yetkilerini alarak devlet başkanını etkisiz bırakan Yeltsin birlik cumhuriyetlerindeki ayrılıkçı propagandaları serbest bıraktı. Ekonomik liberalleşmeyi destekleyen ancak birliğin dağıtılmasına karşı çıkan hükümet başkanı [[İvan Silayev]]'i Eylül ayında görevden aldı. [[Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti|Rusya FSSC]]'nin mevcut durumunun ittifakı korumakta yetersiz kaldığını fark eden referandum destekçisi ve birlik yanlısı 8 Sovyet cumhuriyeti de Eylül 1991'den itibaren birer birer ayrılıklarını ilan etti. Boris Yeltsin basına yaptığı açıklamada yeni yıldan önce SSCB'yi dağıtacağını belirtti.
 
=== Halk temsilcileri ===
[[Dosya:Moscow Kremlin.jpg|thumb|250px|*[[Moscow *Moscow]]' ki *Kremlin|[[Kremlin]], Sovyetler Birliği'nin hükümet merkezi.]]
Halk devlet erkini, SSCB’nin siyasal temelini oluşturan Halk Temsilcileri Sovyetleri aracılığıyla yürütür. Devletin diğer organlarının tümü, Sovyetler’in denetimine tabidir ve onlara karşı sorumludur. Devletin örgütlenmesi ve etkinliği, [[demokratik merkeziyetçilik]] ilkesine uygun olarak gerçekleşir. Bir başka deyişle, devlet erk organlarının tümü seçimle gelir ve etkinlikleri konusunda halka hesap vermek zorundadırlar; üst organların kararlarını alt organlar uygulamak durumundadır. Devlet yaşamındaki en önemli sorunlar halkın tartışmasına açılır ve bu konularda halk oylamasına gidilir. Anayasa’ya göre siyasal sistemin gelişmesindeki ana yönelim, sosyalist demokrasinin sürekli derinleştirilmesidir. SSCB’nin siyasal temelini oluşturan Halk Temsilcileri Sovyetleri, hem yasama, hem de yürütme erkine sahiptir. Etkinlik gösterdiği bölgede Sovyetler yalnızca yasa çıkarmakla ve karar almakla kalamaz, aynı zamanda siyasal, ekonomik, toplumsal ve kültürel gelişmeye ilişkin her sorun konusundaki kararları yürütürler. Her halk temsilcisinin, Sovyet’in etki alanındaki devlet kurumlarının tümünü, işletmeleri, devlet çiftliklerini ve [[kolhoz]]ları denetleme yetkisi vardır; Sovyet içinde yürüttüğü çalışmalar konusunda da, seçmenlerine rapor vermek durumundadır. Çalışmaları konusunda seçmenlerin çoğunluğu kendisini yetersiz görürlerse, diledikleri zaman onu görevden alır ve bir başkasını seçebilirler. Her Sovyet kendi etkinlik alanında en yüksek otoriteye sahiptir ve Sovyetler’in tümü tek bir devlet otoritesi sistemi oluşturur. Bu sistem, SSCB Yüksek Sovyeti'ni, 15 Birlik Cumhuriyeti’nin yüksek sovyetlerini, 20 Özerk Cumhuriyeti ve 59.991 yerel Sovyeti kapsar. Her Sovyette devlet yönetim organları olarak hem Bakanlar Konseyleri, hem de Yürütme Komiteleri vardır.
 
 
[[Kategori:Sovyetler Birliği| ]]
[[Kategori:Sosyalist devletler]]
[[Kategori:Komünist devletler]]
[[Kategori:Avrupa ülkeleri]]
[[Kategori:1917]]
[[Kategori:1922]]
[[Kategori:1991]]
[[Kategori:Asya tarihindeki devletler]]
[[Kategori:Avrupa tarihindeki devletler]]
[[Kategori:Rusya tarihi]]
[[Kategori:Avrasya tarihi]]
[[Kategori:Asya tarihi]]
[[Kategori:Avrupa tarihi]]
[[Kategori:Dünya tarihi]]
[[Kategori:Ateist ülkeler]]
34.755

değişiklik