"Denizci cumhuriyetler" sayfasının sürümleri arasındaki fark

değişiklik özeti yok
(düzeltme)
{{İtalya tarihi}}
'''Denizci cumhuriyetler''' ([[İtalyanca]]: Repubbliche marinare) [[İtalya]]'da’da [[Orta Çağ]]da’da ortaya çıkan ve gelişen [[Şehir devleti|şehir devletlerini]] tanımlar. Bunlardan en bilinenleri [[Pisa]], [[Ceneviz]] ve [[Venedik]]’dir’tir. Bu devletler birbirleriyle hem askeri hem de ekonomik anlamda rekabet halinde olmuşlardır. 10 ila 13. yüzyıllar arasında [[Akdeniz]] bölgesinde egemenlikleri altındaki ticaret yollarını korumak ve genişletmek için güçlü donanmalar kurmuşlardır. Bu açıdan [[Haçlı Seferleri]]ne’ne lojistik olarak büyük destek vermişlerdir. Cumhuriyetler güçlü imparatorluklar arasında hayatta kalabilmek için çok çeşitli ittifaklarda bulunmuşlardır.
 
== Genel bakış ==
[[Dosya:Le Repubbliche Marinare.jpg|thumb|left|250px|Denizci cumhuriyetler (11. yüzyıl).<br/><small>Venezia = Venedik; Genova = Ceneviz</small>]]
[[Dosya:Map of Constantinople (1422) by Florentine cartographer Cristoforo Buondelmonte.jpg|right|thumb|250px|1422 yılına ait Konstantinopolis haritasında İtalyan ticaret merkezi olan Pera abartılı ölçüde büyük olarak resmedilmiştir.]]
Denizci cumhuriyetler şehir devletleriydi. Genellikle bağımsız cumhuriyet olarak örgütlenmişlerdi. Toprakları genellikle [[Doğu Roma İmparatorluğu]] eski topraklarıydı.<ref>Buna en büyük istisna Pisa ve Ceneviz’dir.</ref> Şehirlerde genelde benzer hükümet sistemleri egemendi, toplumsal ve ekonomik hayatta tüccar sınıflar ellerinde muazzam bir güç biriktirmiştir.
 
Denizci cumhuriyetler Haçlı Seferleri’ne yoğun olarak destek vermiştir. Bu savaşların ardından oluşan siyasi durumdan faydalanarak siyasi ve ekonomik egemenliğini geliştirmiştir. Özellikle [[Dördüncü Haçlı seferiSeferi]] [[Kudüs]]’ü kurtarma amacıyla yola çıkmış ancak [[Venedik Cumhuriyeti]] [[Doçe]]si [[Enrico Dandolo]] seferi kendi amaçları için kullanmış, [[Konstantinopolis]]'i’i yağmalanmış, [[Bizans İmparatorluğu]]nun yerine uzun ömürlü olmayan [[Latin İmparatorluğu]] kurulmuştur.
 
Her denizci cumhuriyetin denizaşırı toprakları ve ticaret üsleri bulunuyordu. Bu kapsamda Akdeniz’deki çok sayıdaki ada, [[Sardinya]], [[Korsika]], [[Adriyatik Denizi]]ne’ne kıyısı olan şehirler, [[Ege Denizi]] ile [[Karadeniz]] kıyıları, [[Kırım]] toprakları ve [[Kuzey Afrika]] sahilleri sayılabilir. Bu anlamda [[Yunanistan]] ve [[Kıbrıs]]’ı uzun süre elinde bulunduran Venedik öne çıkmaktadır.
 
Çok bilinen denizci cumhuriyetlerin dışında sınırlı etkiye sahip olarak kısa süreli varolmuş cumhuriyetler de bulunmaktadır. [[Gaeta]], [[Ancona]], [[Trani]] ve [[Noli]] bunların arasındadır. [[Dalmaçya]] kıyısındaki [[Ragusa Cumhuriyeti]] de dönemsel etkiye sahip olmuştur.<ref>Günümüzdeki [[Hırvatistan]]’da bulunan [[Dubrovnik]] kenti ve civarında hüküm sürmüştür</ref>
Kurumsal olarak şehir devletleri bağımsız cumhuriyetler olarak örgütlenmiştir. Bunda en büyük toplumsal destek iktidarın dayandığı tüccar sınıf olmuştur. Denizci cumhuriyetlerin ortaya çıktığı dönem, Avrupa’nın siyasi etkisinin doğuya doğru genişlediği ve modern [[kapitalizm]]in öncülü olarak sayılabilecek mali ve üretim sisteminin hâkim olmaya başladığı dönemdir. İtalya’daki denizci cumhuriyetler altın paraları ticarette yeniden kullanıma sokmuş, ülkeler arası ticari ilişkileri geliştirmeye başlamış, ayrıntılı muhasebe kayıtları tutmuştur. Aynı zamanda ticaret yollarının gelişmesi de denizcilikteki teknolojik gelişmeler için bir itici güç sağlamıştır.
 
Bu dönemde gerçekleşen [[Haçlı Seferleri]] denizci cumhuriyetlerin yayılmacı politikalarıyla örtüşmüştür. Kutsal bölgelere gerçekleştirilen taşımacılığın karşılığında denizci cumhuriyetler yeni ele geçirilen bölgelerde ayrıcalıklar elde etmiştir. Doğu Akdeniz ve Karadeniz bölgesine açılan denizci cumhuriyetler çok sayıda ticaret üssü oluşturmuş, yeni topraklar ele geçirmiştir. Özellikle imtiyazlı konumları gereği kendilerine tanınan yerlerde ticaret yürüten İtalyan devletleri şehirlerde bulundukları bölge, mahalle hatta caddede İtalyan yasalarının geçerli olmasını sağlayabilmiş ve bu şekilde çeşitli ticari merkezler kurmuşlardır. [[Konstantinopolis]]’deki’teki [[Beyoğlu, İstanbul|Pera]], sonra da şehir [[Osmanlı İmparatorluğu]] egemenliğine geçip [[İstanbul]] adını aldıktan sonra Beyoğlu adıyla anılan bölge önce Ceneviz sonra da Venedik için en önemli ticari merkezlerden birisi konumuna gelmiştir.
 
Denizci cumhuriyetlerin ömürleri birbirinden çok farklı olmuştur. Venedik, Ceneviz gibi cumhuriyetler Orta Çağın tamamını kapsayan dönemde bağımsızlıklarını koruyabilirken ancak [[Napolyon Bonapart]] döneminde işgal edilebilmiştir. Diğer cumhuriyetler ise [[Rönesans]] dönemi boyunca bağımsız kalabilmiştir. Pisa, [[Floransa]] egemenliğine boyun eğmiş, Ancona [[Papalık Devleti]] tarafından ele geçirilmiş, Amalfi de [[Normanlar]]ın işgaline maruz kalmıştır.
{{Ana madde|Ancona}}
[[Dosya:Ancona by Piri Reis.jpg|rght|thumb|150px|[[Piri Reis]] tarafından çizilen Ancona haritası]]
774 yılından itibaren [[Papalık Devleti]] içinde yer alan Ancona, [[Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu]]nun yayılma etkisine maruz kalsa da 12.yüzyıla doğru bağımsızlığını kazanmaya başlar. Denizdeki hakimiyetleri Venedik egemenliğinin baskısı altında kalmış olsa da özellikle [[Doğu Roma İmparatorluğu]] ile yakın ticari ve ekonomik ilişkileriyle öne çıkar. Ragusa Cumhuriyeti ve [[Macaristan Krallığı]] ile çok iyi ilişkierilişkiler içinde olmuştur. Doğu Roma İmparatorluğu ile yakın ilişkilerine rağmen özellikle [[Osmanlı İmparatorluğu]] ve öncülleriyle iyi ilişkiler içinde olmuş, [[Türkler]]in İtalya ile olan ekonomik bağlantılarının ana halkası olmuşlardır. Ancona’nın bağımsız varlığı sürekli tehdit altında olmuş olmasına rağmen şehir devleti diğer hiçbir denizci cumhuriyete saldırmamıştır. 1532 yılında bağımsızlığını kaybederek [[Papa VII Clement]] döneminde Papalık Devleti’ne katılmıştır.
[[Dosya:Repubbliche marinare - fondachi anconitani.png|thumb|center|600px|Ticaret yolları ve Ancona denizcilik cumhuriyet depoları]]
[[Dosya:Flag of Genoa.svg|left|thumb|150px|Ceneviz bayrağı]]
Ceneviz, Akdeniz’de Arap korsanların egemenliğinin hissedildiği 10.yüzyılla beraber şehir devlet olarak ortaya çıkmaya başlar. Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu’nun himayesinde olarak [[Pisa]] ile yapılan ittifak sonucu Arapların gücü Akdeniz’de kırılmaya başlanır. Batı Akdeniz bölgesinde donanması sayesinde gücünü hissettiren cumhuriyet [[Korsika]], [[Provence]] ve [[Balear Adaları]] yeniden fethedilir.<ref>Bakınız [[Reconquista]]</ref> Cenova’daki şehir kapsamındaki tüm tacirlerin ''Compagna Communis'' adı verilen birliğinin asillerin desteğiyle kurulmasıyla birlikte Ceneviz cumhuriyeti fiilen kurulmuş olur.
 
Ceneviz Cumhuriyeti, [[Birinci Haçlı seferiSeferi]]nden’nden çok kârlı çıkmıştır. Sefere katılan Ceneviz, kutsal topraklarda fethedilen topraklar üzerinde Cenevizli tacirler için muazzam ayrıcalıklar elde etmiştir. Ayrıca [[Dördüncü Haçlı seferiSeferi]]nin’nin ardından kurulan [[Latin İmparatorluğu]]’nun 1265 yılındaki çöküşünden önce 1261 yılında [[İznik İmparatorluğu]] ile Ceneviz arasında imzalanan [[Nymphaeum Antlaşması (1261)|Nymphaeum Antlaşması]] ile ayrıcalıklarını [[Bizans İmparatorluğu|Bizans İmparatoru]] [[VIII. Mihail]]’a dikte ettirmiştir. Sonrasında Venediklilerin Karadeniz’den atılmasıyla burada ticaret Ceneviz egemenliğine geçmiş, 1284 yılındaki [[Meloria Muharebesi]] ile Pisa da mağlup edilmiştir.
 
1298 yılında Ceneviz donanması [[Dalmaçya]] açıklarındaki [[Korčula]] Adası bölgesinde Venedik donanmasını mağlup etmiştir.<ref>Bakınız [[Venedik-Ceneviz Savaşları]]</ref> Muharebe sırasında Venedikli asil [[Andrea Dandolo]] öldürülmüş, Venedik donanmasındaki bir gemiye komuta eden [[Marco Polo]] da esir edilmiştir.<ref>Polo bu esaret sırasında [[Il Milione]] adlı ünlü eseri hücre arkadaşı Pisalı [[Rustichello]]’ya dikte ettirmiştir.</ref>
=== Pisa ===
{{Ana madde|Pisa Cumhuriyeti}}
11.yüzyılın başlarında Ceneviz ile ittifak halkinde olan Pisa Arapların Akdeniz’de yenilmesi üzerine [[Korsika]]’ya hakim olur ve [[Tiren Denizi]]nin denetimini ele geçirir. İzleyen dönemde güçlenen Pisa, [[Konstantinopolis]]’de’te ayrı bir ticari merkeze sahip olur. Pisalılar [[Birinci Haçlı seferiSeferi]]ne’ne katılmış ve [[Kudüs]]’ün alınmasında yer almışlardır. Pisa cumhuriyeti 13.yüzyılda bir dönem müttefiki olan Ceneviz ile savaşın eşiğine gelir. 1284 yılındaki [[Meloria Muharebesi]]nde yenilen Pisa donanması çoğu denizaşırı topraklarının denetimi kaybedecektir.<ref>Bu kapsamda Korsika ve Sardinya’nın bir kısmı Ceneviz'e verilir</ref> 1324 yılında [[Aragon Krallığı]]nın Sardinya’yı işgal etmesiyle buradaki topraklarını tamamen yitiren cumhuriyet çeşitli ayaklanmaların başarısız olmasının ardından 1406 yılında [[Floransa]]’nın denetimine girer.
[[Dosya:Republic of Dubrovnik Flag.png|left|thumb|150px|Ragusa bayrağı]]
=== Ragusa ===
[[Dosya:Dubrovnik Republic in Croatia.png|right|250px|thumb|Günümüzdeki [[Hırvatistan]] içinde Ragusa'nın yeri]]
7.yüzyılın ilk yarısında şehir Doğu Akdeniz bölgesinde ticaret yapmaya başlar. 11.yüzyıl ile birlikte [[Adriyatik Denizi]]nde öne çıkan denizci ve ticaret şehri olur. Şehirdeki bilinen ilk yazılı ticari antlaşma 1148 yılında [[Molfetta]] şehriyle imzalanmıştır.
1204 yılında [[Dördüncü Haçlı seferiSeferi]] esnasında Konstantinopolis’in düşmesiyle beraber şehir, Venedik egemenliğine geçer. Bu şekilde Ragusa ileride kurulacak olan cumhuriyetin kurumsal altyapısını kazanmış olur.<ref>Venedik hakimiyetindeki dönemde 1252 yılında Senato, 1272 yılında Ragusa Anayasası oluşturulmuştur</ref>
 
1358 yılında Macaristan Krallığı ile yapılan savaşta mağlup olan Venedik, [[Zadar Antlaşması]] kapsamında Dalmaçya’daki topraklarını kaybeder. Ragusa ise Macar egemenliğini kabul etse de içişlerinde serbestlik hakkını korur. 1403 yılında itibaren bu dönemde güçlü bir donanmaya ve sıkı tahkimatlı iki limanıyla şehre Respublica Ragusina denmeye başlanır.
[[Osmanlı İmparatorluğu|Osmanlıların]] 1526 yılındaki [[Mohaç Muharebesi (1526)|Mohaç Muharebesi]] sonucunda Balkanlarda ilerleyerek Macar egemenliğine son verdiği dönemde şehir resmî olarak Osmanlı himayesine girer. Sultana verilecek yıllık [[cizye]] karşılığında şehir bağımsızlığını korur.
 
17.yüzyılla beraber [[Yeni Dünya]]nın’nın keşfi gibi etkenlerle azalan bölgesel ticaret yüzünden şehir duraklama dönemine girer. 1667 yılındaki depremde yaklaşık 5 bin kişiyi kaybeden şehir Fransa ve İngiltere yardımıyla yeniden kurulur. 1718 yılındaki [[Pasarofça Antlaşması]] ile egemenliği kabul edilen şehir 1798 yılında [[Avusturya İmparatorluğu]] tarafından işgal edilir. Şehir sonrasında 1808 yılında [[Napolyon Bonapart]] ordularınca alınacak ve [[İtalya Krallığı (1805-1814)|İtalya Krallığı]]na bağlanacaktır.
[[Dosya:Repubbliche marinare - fondachi e consolati ragusei.png|thumb|center|600px|Ragusa siyasi etkisi]]
[[Dosya:Flag of Republic of Venice.svg|left|thumb|150px|Venedik bayrağı]]
Venedik Cumhuriyetinin kurulması 421 yılına kadar dayanır. Bu dönemde Doğu Roma İmparatorluğunun bir kısmı olarak ticaret merkezidir. Venedik Doğu Roma’nın Arap ve Norman istilalarına karşı hep müttefiki olmuştur. 1000 yılına gelindiğinde Adriyatik Denizine doğru yayılan Venedik korsanlarla yaptığı mücadeleyi kazanarak Dalmaçya yönüne doğru genişler.
 
13.yüzyıla gelindiğinde cumhuriyet Akdeniz ve Ortadoğuda önde gelen ticaret hatlarını denetimi altına almıştır. Dördüncü Haçlı seferindeSeferi’nde Venedik donanması belirleyici olmuş ve ticari öneme sahip Doğu Roma kentleri ele geçirilmiştir. 1207 yılında [[Korfu]] ve 1209 yılında [[Girit]]’in ele geçirilmesiyle çok önemli ticaret üsleri elde edilir, Ortadoğudaki üsler genişletilir. Özellikle 14.yüzyılın sonuna doğru Venedik Avrupa'nın en zengin devleti konumundadır.
 
Doğu Akdeniz bölgesindeki Venedik etkisi Osmanlı İmparatorluğunun genişlemesiyle tehdit altına girer.<ref>Bu dönemde Osmanlı etkisi 1571 yılındaki [[İnebahtı Deniz Muharebesi]] zaferine rağmen engellenemez</ref> Venedik Cumhuriyeti 1797 yılında [[Napolyon Bonapart]] tarafından işgal edilinceye kadar en geniş toprağa sahip ve en güçlü denizci cumhuriyet olmuştur. [[Napolyon Savaşları]]nın ardından yeniden bağımsızlığını kazansa da artık sadece kâğıt üzerinde bir cumhuriyettir. 1848 yılında Avusturya Ordularının işgaline uğrayan şehir 1866 yılında [[İtalya Krallığı]]’na katılır.
 
== İkili ilişkiler ==
Denizci cumhuriyetler arasındaki ilişkiler cumhuriyetlerin ticaret üzerine kurulu olmalarına bağlı şekilde gelişmiştir. Bu anlamda cumhuriyetler arasında siyasi ve ekonomik antlaşmalar yapılmıştır. Ancak ticari hatların ve bölgesel ekonomik ayrıcalıkların paylaşılması için sürekli bir mücadele gerçekleşmekteydi. Diplomatik alanda çözümlenemeyen sorunlar çeşitli çatışamalaraçatışmalara neden olmuştur. Ayrıca ortak düşmana karşı zaman zaman ittifak yapan cumhuriyetler özellikle Haçlı Seferleri sayesinde geniş imtiyazlar ve kazançlar elde etmiştir.
=== İç çatışmalar ===
*[[San Saba Muharebesi]] 1256-1270
 
=== Ortak düşmana karşı ittifaklar ===
*[[Birinci Haçlı seferiSeferi]] 1096-1099
:[[Büyük Selçuklu Devleti|Selçuklular]]'a karşı
:Haçlı zaferi
 
*[[Dördüncü Haçlı seferiSeferi]] 1200-1204
:[[Dosya:Palaiologos-Dynasty-Eagle.svg|22px]] [[Bizans|Doğu Roma İmparatorluğu]]'na karşı
:[[Konstantinopolis]] düşer, [[Latin İmparatorluğu]] kurulur
38.950

değişiklik