Ana menüyü aç

Değişiklikler

değişiklik özeti yok
{{Güncelle}}
{{Koruma-yarı-süresiz}}
{{Hakkında|bir ülke||Türkiye (anlam ayrımı)}}
{{Ana|Türkiye'de siyaset}}
{{Ayrıca bakınız|Türkiye'de seçimler}}
{{double image|right|[[Dosya:Recep Tayyip Erdogan.PNG|125|Portrait_of_Binali_Yıldırım_Erdoğan, 2018 (cropped).jpg|124thumb|150px|[[Recep Tayyip Erdoğan]]<br /><small>[[Türkiye cumhurbaşkanı|Cumhurbaşkanı]]</small>|[[Binali Yıldırım]]<br /><small>[[Türkiye başbakanı|Başbakan]]</small>}}
1923 ile 2018 yılları arasında Türkiye, [[Parlamenter sistem|parlamenter]] [[temsilî demokrasi]]nin uygulandığı bir ülkeydi. [[2017 Türkiye anayasa değişikliği referandumu]]nun sonucunda [[başkanlık sistemi]] kabul edildi; yeni sistem 2018 yılında [[2018 Türkiye cumhurbaşkanlığı seçimi|cumhurbaşkanlığı seçimi]]yle yürürlüğe girdi ve Cumhurbaşkanı'na kararname verme, kendi kabinesini atama, bütçeyi hazırlama, seçim çağrısında bulunarak parlamentoyu lağvetme ve bürokrasiyle mahkemelere siyasi atamalar yapabilme yetkisi de dahil olmak üzere yürütmenin tam kontrolünü verdi.
Türkiye, [[Parlamenter sistem|parlamenter]] [[temsilî demokrasi]]nin uygulandığı bir ülkedir. 1923 yılında cumhuriyetin ilanından bu yana [[Türkiye'de laiklik|ülkenin laikliği]] önemli konulardan biridir.<ref name="TR_Secularism">{{Kitap kaynağı|başlık=Religion and Politics in Turkey|ad=Ali|soyadı=Çarkoğlu|yayıncı=Routledge, UK|yıl=2004|isbn=0-415-34831-5|url=http://books.google.com/?id=t5G_zw9exMQC&pg=PP1&lpg=PP1&dq=Religion+in+Turkey}}</ref> [[Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (1982)|Türkiye'nin anayasası]], ülkenin yasal sistemini ortaya koyar. Hükûmetin temel ilkelerini içerir ve üniter bir merkezi devlet olarak Türkiye'yi tanımlar. [[Türkiye cumhurbaşkanları listesi|Cumhurbaşkanı]], [[Cumhurbaşkanı|ülkenin başkanı]]dır ancak genellikle sembolik bir role sahiptir. Beş yıllık aralıklarla yapılan doğrudan seçimlerle göreve gelir. [[Recep Tayyip Erdoğan]], ülkenin halk oylamasıyla seçilen ilk cumhurbaşkanıdır.
[[Türkiye başbakanı|Başbakanlık]] makamı yürürlükten kaldırılmış ve yetkileri ([[Bakanlar Kurulu (Türkiye)|Bakanlar Kurulu]] ile birlikte) devlet başkanı olan ve doğrudan seçimle beş yıllık bir süre için seçilen Cumhurbaşkanı'na devredilmiştir. [[Recep Tayyip Erdoğan]], [[2014 Türkiye cumhurbaşkanlığı seçimi|2014]]'te ülkenin halk oylamasıyla seçilen ilk cumhurbaşkanıdır. [[Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (1982)|Türkiye'nin anayasası]], ülkenin yasal sistemini ortaya koyar. Hükûmetin temel ilkelerini içerir ve üniter bir merkezi devlet olarak Türkiye'yi tanımlar.
 
Yürütme yetkisi Cumhurbaşkanı tarafından uygulanırken yasama yetkisi, [[Türkiye Büyük Millet Meclisi]] olan tek meclis parlamentosuna verilir. Yargı, yürütme ve yasama organından doğal olarak bağımsızdır, ancak 2007, 2010 ve 2017 yıllarındaki referandumlarda yürürlüğe giren anayasal değişiklikler, hakim ve savcıların atanması veya görevden alınması için Cumhurbaşkanı ve iktidar partisine daha büyük yetki vermiştir. [[Anayasa Mahkemesi (Türkiye)|Anayasa Mahkemesi]], yasaların ve anayasanın kararnamelerinin uygunluğu hakkında karar almakla suçlanmaktadır. [[Danıştay (Türkiye)|Danıştay]] idari davalar için son başvurucunun mahkemesi ve diğer tüm kişiler için Yüksek Temyiz Mahkemesidir.
Türkiye'de [[Yürütme erki|yürütme gücünün]] ve [[Türkiye Bakanlar Kurulu|Bakanlar Kurulu]]'nun başında [[Türkiye başbakanları listesi|başbakan]] vardır. [[Yasama organı|Yasama]] görevi ülkenin tek parlamentosu olan [[Türkiye Büyük Millet Meclisi]]'ne aittir. [[Yargı]], yasama ve yürütme güçlerinden bağımsızdır. [[Anayasa Mahkemesi]], yapılan yasaların ve alınan kararların anayasa ile uygunluğunu denetlemekle yükümlüdür. [[Danıştay (Türkiye)|Danıştay]], idari davalar için başvurulabilecek en son mahkemedir. [[Yargıtay (Türkiye)|Yargıtay]] ise karar ve hükümlerin son inceleme merciidir.<ref name="TR_Constit">{{Web kaynağı|url=http://www.byegm.gov.tr/mevzuat/anayasa/anayasa-ing.htm|arşivurl=https://web.archive.org/web/20070203170110/http://www.byegm.gov.tr/mevzuat/anayasa/anayasa-ing.htm|arşivtarihi=3 Şubat 2007|başlık=Turkish Constitution|yazar=Turkish Directorate General of Press and Information|yayıncı=Turkish Prime Minister's Office|erişimtarihi=16 Aralık 2006|tarih=17 Ekim 2001}}</ref>
 
Her iki cinsiyet için [[genel oy hakkı]], 1933 yılından bu yana Türkiye genelinde uygulanmaktadır ve 18 yaşına girmiş her Türk vatandaşı seçme hakkına sahiptir. Türkiye'de 85 seçim bölgesi vardır ve bu seçim bölgelerinden aday olan 2518 yaş üstü kişilerden 550600 tanesi dörtbeş yıl aralıklarla [[liste usulü çoğunluk seçim sistemi]] yoluyla [[milletvekili]] olarak seçilir. Anayasa Mahkemesi, laiklik karşıtı veya ayrılıkçı gördüğü siyasi partilerin kamu finansmanını veya tamamen varlıklarını ortadan kaldırma hakkına sahiptir.<ref>{{Haber kaynağı|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1466160.stm|başlık=Euro court backs Turkey Islamist ban|çalışma=[[BBC]]|erişimtarihi=14 Aralık 2006|tarih=31 Temmuz 2001|dil=İngilizce}}</ref><ref>{{Haber kaynağı|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2850601.stm|başlık=Turkey's Kurd party ban criticised|çalışma=[[BBC]]|erişimtarihi=14 Aralık 2006|tarih=14 Mart 2003|dil=İngilizce}}</ref> Ülkede %10 [[seçim barajı]] uygulaması vardır.<ref name="BYEGM_TrPolSys">{{Web kaynağı|url=http://www.byegm.gov.tr/REFERENCES/Structure.htm|arşivurl=https://web.archive.org/web/20070203025134/http://www.byegm.gov.tr/REFERENCES/Structure.htm|arşivtarihi=3 February 2007 |başlık=Political Structure of Turkey|yazar=Turkish Directorate General of Press and Information|yayıncı=Turkish Prime Minister's Office|erişimtarihi=14 Aralık 2006|tarih=24 Ağustos 2004}}</ref>
Başbakan, genellikle parlamentoda en fazla sandalyeye sahip olan [[Türkiye'deki siyasi partiler listesi|partinin]] başkanıdır ve ülkenin hükûmetini oluşturmakla görevlidir, bu hükûmet ise [[güvenoyu]] toplamak zorundadır. [[Adalet ve Kalkınma Partisi]] çıkışlı önceki başbakan Recep Tayyip Erdoğan, [[2011 Türkiye genel seçimleri|2011 genel seçimleri]] de dahil olmak üzere üç kez halk oylarıyla başbakan seçilmiştir.<ref>{{Haber kaynağı|başlık=Erdogan's sudden crackdown rocks Istanbul|url=http://www.theglobeandmail.com/news/world/hundreds-of-police-move-past-barricades-in-istanbuls-taksim-square/article12467831/|erişimtarihi=12 Haziran 2013|gazete=The Globe and Mail|tarih=11 Haziran 2013}}</ref> AK Parti [[Kasım 2015 Türkiye genel seçimleri|2015 yılında yapılan genel seçimlerde]] aldığı %49.5 oy oranı ve 316 sandalye sayısı ile mecliste çoğunluğa sahiptir. Şu anki başbakan [[Binali Yıldırım]]'dır.
 
1923 yılında cumhuriyetin ilanından bu yana [[Türkiye'de laiklik|ülkenin laikliği]] önemli konulardan biridir.<ref name="TR_Secularism">{{Kitap kaynağı|başlık=Religion and Politics in Turkey|ad=Ali|soyadı=Çarkoğlu|yayıncı=Routledge, UK|yıl=2004|isbn=0-415-34831-5|url=http://books.google.com/?id=t5G_zw9exMQC&pg=PP1&lpg=PP1&dq=Religion+in+Turkey}}</ref> Türkiye'de [[İslamcılık|İslamcı]]lar ve [[Atatürk'ün Devrimleri|Atatürk'ün yaptığı devrimleri]] destekleyen [[Atatürkçülük|Kemalist]]ler, kamu hayatında dinin uygun rolü konusunda tartışmalar yaşayan iki karşıt taraftır.<ref name="FleetFaroqhi2008p357">{{Kitap kaynağı|author1=Kate Fleet|yazar2=Suraiya Faroqhi|yazar3=Reşat Kasaba|başlık=The Cambridge History of Turkey|url=http://books.google.com/books?id=iOoGH4GckQgC&pg=PA357|erişimtarihi=13 Haziran 2013|tarih=17 Nisan 2008|yayıncı=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-62096-3|sayfa=357–358}}</ref> Kemalistler, [[laiklik|laik]] [[anayasal demokrasinindemokrasi]]nin ve [[Batı kültürü|Batılı]] laik[[sekülerizm|seküler]] yaşam tarzının savunucusu konumundadırlar. Ekonomi, eğitim ve diğer kamu hizmetlerinde ise [[devlet müdahalesi]]ninmüdahalesinin destekçisidirler.<ref name="FleetFaroqhi2008p357"/> 1980'lerden bu yana ülkede gelir eşitsizliğinin ve sınıfsal ayrımın artması; teoride otorite yükümlülüğünü, toplumsal dayanışmayı ve sosyal adaleti destekleyen ancak pratikte tartışmalara sebep olan [[İslamcılık|İslami popülizme]] yol açtı.<ref name="FleetFaroqhi2008p357"/>
Her iki cinsiyet için [[genel oy hakkı]], 1933 yılından bu yana Türkiye genelinde uygulanmaktadır ve 18 yaşına girmiş her Türk vatandaşı seçme hakkına sahiptir. Türkiye'de 85 seçim bölgesi vardır ve bu seçim bölgelerinden aday olan 25 yaş üstü kişilerden 550 tanesi dört yıl aralıklarla [[liste usulü çoğunluk seçim sistemi]] yoluyla [[milletvekili]] olarak seçilir. Anayasa Mahkemesi, laiklik karşıtı veya ayrılıkçı gördüğü siyasi partilerin kamu finansmanını veya tamamen varlıklarını ortadan kaldırma hakkına sahiptir.<ref>{{Haber kaynağı|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1466160.stm|başlık=Euro court backs Turkey Islamist ban|çalışma=[[BBC]]|erişimtarihi=14 Aralık 2006|tarih=31 Temmuz 2001|dil=İngilizce}}</ref><ref>{{Haber kaynağı|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2850601.stm|başlık=Turkey's Kurd party ban criticised|çalışma=[[BBC]]|erişimtarihi=14 Aralık 2006|tarih=14 Mart 2003|dil=İngilizce}}</ref> Ülkede %10 [[seçim barajı]] uygulaması vardır.<ref name="BYEGM_TrPolSys">{{Web kaynağı|url=http://www.byegm.gov.tr/REFERENCES/Structure.htm|arşivurl=https://web.archive.org/web/20070203025134/http://www.byegm.gov.tr/REFERENCES/Structure.htm|arşivtarihi=3 February 2007 |başlık=Political Structure of Turkey|yazar=Turkish Directorate General of Press and Information|yayıncı=Turkish Prime Minister's Office|erişimtarihi=14 Aralık 2006|tarih=24 Ağustos 2004}}</ref>
 
Türkiye'de [[İslamcılık|İslamcı]]lar ve [[Atatürk'ün Devrimleri|Atatürk'ün yaptığı devrimleri]] destekleyen [[Kemalist]]ler, kamu hayatında dinin uygun rolü konusunda tartışmalar yaşayan iki karşıt taraftır.<ref name="FleetFaroqhi2008p357">{{Kitap kaynağı|author1=Kate Fleet|yazar2=Suraiya Faroqhi|yazar3=Reşat Kasaba|başlık=The Cambridge History of Turkey|url=http://books.google.com/books?id=iOoGH4GckQgC&pg=PA357|erişimtarihi=13 Haziran 2013|tarih=17 Nisan 2008|yayıncı=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-62096-3|sayfa=357–358}}</ref> Kemalistler, laik anayasal demokrasinin ve [[Batı kültürü|Batılı]] laik yaşam tarzının savunucusu konumundadırlar. Ekonomi, eğitim ve diğer kamu hizmetlerinde ise [[devlet müdahalesi]]nin destekçisidirler.<ref name="FleetFaroqhi2008p357"/> 1980'lerden bu yana ülkede gelir eşitsizliğinin ve sınıfsal ayrımın artması; teoride otorite yükümlülüğünü, toplumsal dayanışmayı ve sosyal adaleti destekleyen ancak pratikte tartışmalara sebep olan [[İslamcılık|İslami popülizme]] yol açtı.<ref name="FleetFaroqhi2008p357"/>
 
=== İnsan hakları ===
32.750

değişiklik