"Vikipedi:Adlandırma kuralları" sayfasının sürümleri arasındaki fark

→‎Genel kurallar: varolmayan sayfalara bakmayalım
(→‎Özel karakterlerin kullanımı: +tartışma sayfasında belirttiğim şekilde ek)
(→‎Genel kurallar: varolmayan sayfalara bakmayalım)
{{politika|VP:ADK}}
{{politika özeti|Genel olarak madde adlandırmada Türkçe okuyucuların büyük çoğunluğunun en kolay şekilde tanıyacağı, en az belirsizlik içeren ve maddelere yapılacak olan iç bağlantıların kolay ve doğal olmasını sağlayacak adlar yeğlenmelidir.}}
{{Politikalar}}
{{Helpbox |font-size:85%;width:23.0em;
'''Adlandırma kuralları''', maddelerin adlandırılmasında gözönünde tutulması gereken kuralları özetleyen bir listedir. Bu ''kurallar'' Vikipedi'nin gelişmesiyle birlikte değişikliğe uğrayabilir, şüphede kaldığınızda kuralları izleyiniz.{{Biçem el kitabı}}
| templatename = Adlandırma kuralları
| bodyclass = hlist
| name = {{resize|120%|{{{title|[[Vikipedi:Madde adları|Madde adları]]}}}}}
 
Genel olarak maddeler, Türkçe konuşanların büyük çoğunluğunun kolaylıkla tanıyabileceği, en az düzeyde belirsizlik içeren ve aynı zamanda bu maddelere yapılacak olan iç bağlantıların kolayca ve doğal olarak yapılmasına olanak verecek biçimde adlandırılmalıdır.
| group1 = Konulara göre
| list1 =
*[[Vikipedi:Adlandırma kuralları (filmler)|Filmler]]
*[[Vikipedi:Adlandırma kuralları (kişiler)|Kşiler]]
}}
{{Biçem el kitabı}}
'''Madde adı''', madde içeriğinin üstünde görülen, sayfanın adı olarak faaliyet gösteren ve sayfa URL'sinde bulunan başlıktır. Madde adı, ilgili maddede işlenen konyu belirtir ve maddenin, diğer maddelerden ayırt edilmesini sağlar.
 
Bunu sağlamak için aşağıdaki ilkeyi gözönünde tutmak gerekir:
Madde adı, ilgili maddenin konusu için kullanılan ad ya da maddede işlenen konuyu tanımlayıcı bir ad olabilir. Zaman zaman madde adı için birden fazla uygun seçenek vardır ve bu durumda bu adların en uygunu, madde adı olarak belirlenir. En uygun adın belirlenmesi için ise [[Vikipedi:Güvenilir kaynaklar|güvenilir Türkçe kaynaklarda]] geçen yaygın kullanım, benzer alandaki maddelerde kullanılan adlar gibi [[#Madde adı seçimi|birtakım noktalara]] dikkat edilerek kullanıcılar arasında tartışmalar yürütülür ve potansiyel adlardan en uygunu seçilir. Böyle durumlarda, diğer potansiyel adların ise bu maddeye [[Vikipedi:Yönlendirme|yönlendirilmesi]] gerekmektedir. Aynı ada sahip birden fazla madde olamayacağından, aynı ada sahip olması gerektiği düşünülen maddeler arasında [[Vikipedi:Anlam ayrımı|anlam ayrımı]] yapmak ve farklı biçemlerde madde adı oluşturmak gerekir.
:Vikipedi maddelerinin adları ''madde yazarlarına'' göre değil ''okuyuculara''; ''uzmanlara'' değil ''genel kullanıcılara'' göre en uygun hâlde verilmelidir.
 
İki ya da daha fazla ad ile bulunması makul olan durumlarda madde adı olarak kullanılmayan diğer adlardan [[Vikipedi:Yönlendirme|yönlendirme]] yapılması tercih edilmelidir. Bir kavramın birden çok anlam için kullanıldığı durumlarda ise [[Vikipedi:Anlam ayrım|anlam ayrım sayfası]] yapmak yoluna gidilmelidir.
Bu sayfada, yalnızca maddelerin adlandırılmasına dair içerik bulunmaktadır ve kategoriler, şablonlar gibi diğer ad alanına sahip sayfalar için geçerliliği yoktur. Sayfanın sağında yer alan kutuda, bazı konulara dair özelleştirilmiş adlandırma yönergeleri yer almaktadır.
 
Eğer bir madde uygun biçimde adlandırılmadıysa, daha uygun bir ad ile yeniden adlandırılır. Konuyla ilgili olarak [[Yardım:Sayfanın ismini değiştirmek]]|yeniden ve [[Vikipedi:Sayfa taşıma talepleriadlandırılabilir.]] sayfaları incelenmelidir.
 
'''Yeni adlandırma kuralları''', [[Vikipedi tartışma:Adlandırma kuralları]] sayfasında önerilebilir ve Vikipedi topluluğunun katılacağı görüş alışverişinden sonra [[Vikipedi:Fikir birliği|fikir birliği]] oluştuğu takdirde yönerge olarak kabul edilebilir.
== Madde adı seçimi ==
{{kısayol|VP:MASEÇİMİ}}
Bir madde adı seçilirken dikkat edilecek ilk husus, bu maddenin konusuna atıfta bulunan [[Vikipedi:Güvenilir kaynaklar|güvenilir Türkçe kaynaklar]] incelenerek kullanılacak adın [[Vikipedi:Doğrulanabilirlik|doğrulanabilir]] olmasıdır. Bazı durumlarda bir madde için birden fazla uygun ad olabilir. Bu durumda kullanıcılar, en uygun adın belirlenmesi konusunda, bu sayfada belirtilen hususları dikkate alarak [[Vikipedi:Fikir birliği|fikir birliği]] ile sonuçlanacak tartışmalar yürütmelidir.
 
== Genel kurallar ==
Uygun bir madde adı, aşağıdaki noktaları sağlamış olan bir madde adıdır:
Madde adlarının aşağıdaki kurallarla uyumluluk arz etmesi beklenir. Bunlara ek olarak, ansiklopedik içeriğe dair adlandırmaların, örneğin madde adlarının, Vikipedi içerik politikaları başta olmak üzere diğer kurallarla uyum arz etmesi önemlidir. Örneğin eğer bir ad [[VP:TBA|taraflıysa]], sık rastlanılır olsa bile, kullanılması mümkün değildir.
* '''Tanınırlık''' - Konunun tanımı veya adı olan madde adı, tanınır ve kaynaklarda kullanılır.
* '''Doğallık''' - Madde adı, okuyucuların bakabileceği veya arayabileceği, kullanıcıların ise madde yazımında doğal olarak bu şekilde kullanacağı bir addır.
* '''Detaylılık''' - Madde adı, maddenin konusunu uygun bir biçimde tanımlayacak ve diğer konulardan ayrılmasını sağlayacak kadar detaylıdır.
* '''Kısalık''' - Madde adı, maddenin konusunu tanımlamak ve diğer konulardan ayırmak için yeterlidir, gereksiz yere uzatılmamıştır.
* '''Tutarlılık''' - Madde adı, benzer ada sahip maddelerle tutarlılık gösterir.
 
=== Madde adlarında ikinci ve sonraki sözcükleri küçük harfle yazın ===
Yukarıda bahsedilen noktalar kurallar değil, amaçlardır ve bir madde adının her zaman tamamını karşılaması beklenemez. Birçok konu için, yukarıdaki amaçları kolayca karşılayan ve bariz belli olan bir ad vardır. Bu durumda bu adı hemen kullanılır. Ancak bazı durumlarda en uygun seçenek açık bir biçimde görünmez ve bu durumda birtakım kuralları uygulayarak en uygun adı tespit etmek gerekir. Bunun için kullanıcılar arasında [[Vikipedi:Fikir birliği|fikir birliği]] aranmalıdır. Örneğin daha tanınmış, doğal ve kısa olan [[Birleşik Krallık]] adı, daha detaylı olan [[Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı]] yerine madde adı olarak tercih edilmiştir (daha fazla ayrıntı için [[#Yaygın kullanılan adlar|yaygın kullanılan adlar]] başlığına bakınız).
{{Ayrıca bakınız|Vikipedi:Stil rehberi (büyük harf)}}
''Kural:'' Eğer Türkçede her zaman büyük harfle başlamıyorsa (örneğin özel adlar gibi) madde adlarında bulunan ikinci ve sonraki sözcükleri büyük harfle başlatmayınız. Yani, [[Cemal Süreya]] ve [[İkinci Yeni]] büyük harflerle başlatılırken [[Türk alfabesi]]nin ikinci sözcüğü küçük harfle başlatılmalıdır. Metin içinde iç bağlantı olarak kullanılan sözcüklerde, iç bağlantı olması nedeniyle ilk harf büyük olmamalı, Türkçe yazım kuralları uygulanmalıdır. Büyük ya da küçük harfle başlayan iç bağlantılar okuyucuları aynı maddeye yönlendirir. Yani, hem [[Sosyal felsefe]] hem de [[sosyal felsefe]] istenen maddeye doğru olarak bağlantı verir.
 
=== Tekil adları tercih edin ===
Bir madde için birden fazla uygun ad varsa veya bu maddeye ulaşmak için farklı biçemlerde aramalar yapılıyorsa, bu adları da ilgili maddeye [[Vikipedi:Yönlendirme|yönlendirmek]] gerekir. Bir adın birden fazla madde için uygun olduğu durumlarda ise bu maddeler arasında [[Vikipedi:Anlam ayrımı|anlam ayrımı]] oluşturulur.
''Kural:'' Genel olarak maddeleri tekil ad kullanarak adlandırın. Ancak Türkçede çoğul olarak kullanılan adlar madde adlarında da çoğul olarak kullanılmalıdır. Örneğin "[[memeli]]" sıfatı çoğul olarak kullanıldığında bir omurgalı hayvan sınıfının adıdır ve bu hayvan sınıfının anlatıldığı maddenin adı "[[memeliler]]"dir.
 
Kategori adlandırmada farklı çoğul ad kullanım kuralları olabilir, bunun için [[Vikipedi:Adlandırma kuralları (kategoriler)]] sayfasına bakınız.
== Yaygın kullanılan adlar ==
{{kısayol|VP:MAYAYGIN|VP:YAYGINAD}}
Vikipedi'deki madde adları genel olarak, maddenin konusu için yaygın olarak kullanılan adlar arasından seçilir. Ancak bazı maddeler için birden fazla yaygın kullanılan ad mevcutken bazı adlar da yaygın olarak birden fazla konu için uygun olabilir, bu da hangi adın kullanılması gerektiğine dair tartışmalara yol açar. Genelde, [[Vikipedi:Güvenilir kaynaklar|güvenilir Türkçe kaynaklarda]] kullanılan adlar arasından en yaygın olan ad seçilse de her madde için yaygın adın kullanımı geçerli olmayabilir. Eğer bir konu için açık ve net bir biçimde kullanılan yaygın bir ad yoksa, yapılacak tartışmalar sonucunda kullanıcılar arasında en uygun adın ne olduğuna dair bir [[Vikipedi:Fikir birliği|fikir birliği]] aranmalıdır.
 
=== Sıfatları adlara yönlendirin ===
Vikipedi'de madde adlarının; resmî adlar, doğum adları, özgün adlar veya bilimsel adlar arasından seçilmesi zorunluluğu yoktur. Bir konuyu tanımlayan adlardan birisi resmî ada göre çok daha yaygın kullanılıyorsa, resmî ad yerine bu ad tercih edilebilir. Örneğin, gerçek adı olan "William Jefferson Clinton" yerine [[Bill Clinton]], resmî adı "Uruguay Doğu Cumhuriyeti" yerine [[Uruguay]] adı tercih edilmiştir.
''Kural:'' Sıfatlar adlara [[Vikipedi:Yönlendirme|yönlendirilmelidir]] (örneğin [[demokrat]] sıfatı [[demokrasi]] adına yönlendirilmiştir).
 
=== Türkçe sözcükler kullanın ===
Genel olarak yaygın kullanılan adlar arasından madde adı belirlenmesine karşın, madde adı seçiminde tek belirleyici unsur bu değildir ve bu sayfada yer alan diğer içeriklerle birlikte değelendirme yapılmalıdır.
{{Ayrıca bakınız|Vikipedi:Türkçenin kullanımı}}
''Kural:'' Madde adlarında Türkçe kullanın ve yerel adların transliterasyonunu ve/veya kendi alfabesiyle yazımını maddenin ilk cümlesinde belirtin. Türkçe yazılışı ile yerel yazılışı arasında seçim yapmak durumunda Türkçedeki kullanımını esas alın. Örneğin, [[Berlin]], [[Madrid]] ve [[Paris]], ama [[Barselona]], [[Lizbon]], ve [[Londra]].
 
''Yabancı dillerdeki özel adlar konusunda:'' Eğer yabancı bir özel ad madde adı olacaksa, ilgili yabancı dil Latin harfleri kullanılıyorsa, özgün (yani yabancı dildeki hâli) madde adı olur. Bununla birlikte istisnai olarak, yukarıda da belirtildiği gibi, yerleşmiş, gelenekselleşmiş ve çağdaş Türkçede kullanımda olan isimler varsa bunlar kullanılabilir. Latin harfleri dışında yazılan dillerin kendilerine has kuralları olabilir; bunun için öncelikle dil kurumlarına ve ilgili kaynaklara başvurun. [[Arapça]] ve [[Farsça]] gibi dillerde yerleşmiş, gelenekselleşmiş transkripsiyonlar varsa bunları kullanmaya özen gösterin. Ayrıca, [[Çince]] adlar konusunda da yerleşmiş, doğrulanabilir, tarafsız ve kayda değer bir Türkçe karşılık söz konusuysa, bu karşılık kullanılmalıdır. Bunun bulunmadığı durumlarda, Çince madde adları için aksansız [[Pinyin]] tercih edilmelidir.
Hangi adın daha yaygın olduğunu tespit etmek için uluslararası kuruluşlar, Türkçe medya organları, ansiklopediler, veritabanları, bilimsel organ ve yayınlardaki kullanımlar incelenebilir. [[Arama motoru]] kullanılarak İnternet üzerinde yapılan bir arama da yardımcı olabilir, ancak bu aramada Türkçe sonuçlar esas alınmalıdır.
 
=== AdBilinen değişiklikleriadları kullanın ===
''Kural:'' [[Vikipedi:Adlandırma kuralları#Diğer özel kurallar|Vikipedi adlandırma kuralları]]nda kabul edilmiş olan kuralların belirtmediği durumlarda maddeler için en bilinen adları kullanın. Örneğin kişinin gerçek adı olan ama daha az bilinen ve kullanılan [[Fahrettin Cüreklibatur]] daha çok bilinen ve kullanılan [[Cüneyt Arkın]]'a [[Vikipedi:Yönlendirme|yönlendirilmelidir.]]
{{kısayol|VP:ADDEĞİŞİKLİKLERİ}}
Kimi durumlarda bir maddenin konusu için kullanılan adda değişiklik yaşanabilir. Bu gibi durumlarda, isim değişikliği sonrasında yayınlanan kaynaklar daha fazla göz önünde bulundurulmalıdır. Yaşanan ad değişikliği sonrasında yayınlanan kaynaklar yeni adı benimsemiş ve kullanmakta ise, Vikipedi'de kullanılan adın da değiştirilmesi tartışılabilir. Ancak yeni ad, eski ada göre yaygın olarak benimsenmemişse, daha yaygın olarak kullanılan eski adın Vikipedi'de de kullanılmasına devam edilmelidir. [[Vikipedi:Vikipedi ne değildir?#Vikipedi kâhin değildir|Vikipedi kâhin değildir]] ve gelecekte hangi ismin benimseneceği veya daha yaygın olarak kullanılacağı bilinemez.
 
Eğer bilinen ad diğer madde adları ile çakışıyorsa [[Vikipedi:Adlandırma anlaşmazlığı|adlandırma anlaşmazlığı]] yönergesini kullanın. Maddeler betimsel bir ada sahip ise sözcük seçimi [[VP:TBA|tarafsız bir bakış açısı]] ile yapılmalıdır.
== Tarafsızlık ==
{{kısayol|VP:TBAMADDEADI|VP:MATBA}}
{{ayrıca bakınız|Vikipedi:Tarafsız bakış açısı#Adlandırma}}
Bir madde adının [[Vikipedi:Tarafsız bakış açısı|tarafsız bakış açısı]] politikası ile çelişip çelişmediği konusunda zaman zaman tartışmalar yaşanmaktadır. Bu tip sorunları çözmek adına kimi zaman, güvenilir kaynaklarda kullanılan ''ad'' yerine Vikipedi kullanıcıları tarafından oluşturulan ''betimleyici ad'' kullanılması tercih edilir.
 
=== Gerektiğince açık olun ===
=== Tarafsız olmayan fakat yaygın kullanılan adlar ===
{{Ayrıca bakınız|Vikipedi:Anlam ayrım}}
{{kısayol|VP:TBAYAYGINMA|VP:TBAYAYGINMADDEADI}}
''Kural:'' Lütfen madde başlığını sanki o başlık başka bir anlama gelmiyormuş gibi düşünerek açık olmayan bir şekilde vermeyin. Eğer kullanılacak olan sözcüklerin hepsi farklı anlamlara gelebiliyorsa adlandırma kurallarından yararlanarak açık adlar kullanın ve mümkün olduğu kadar en çok kullanılan adları seçmeye özen gösterin.
Bazı durumlarda bir maddenin konusu için [[Vikipedi:Güvenilir kaynaklar|güvenilir Türkçe kaynaklarda]] yaygın olarak kullanılan ad, Vikipedi'nin normalde kaçınmaya çalıştığı taraflı olmayan ifadeler içerebilir. Kullanılan adın bu konu için oldukça yerleşmiş ve yaygın olması durumunda, tarafsız olmayan ifadeler içermesine karşın madde adı olarak bu adın kullanılması tercih edilebilmektedir. Örneğin, [[İstanbul'un Fethi]] adı, güvenilir Türkçe kaynaklarda oldukça yaygın olarak kullanıldığından madde adı olarak belirlenmiştir. Oysa ki "fetih" kelimesi, ilgili kuşatmanın bir tarafının bakış açısına göredir ve tam olarak tarafsız değildir.
 
=== Açık yazılımı kısaltmalara yeğleyin ===
=== Yargılayıcı olmayan betimleyici madde adları ===
''Kural:'' Madde adı için kısaltmaları kullanmaktan kaçının. Kısaltmalar eğer maddenin konusu hemen hemen her zaman bu kısaltmalar ile adlandırılıyor ve tanınıyorsa kullanılabilir (örneğin, [[NASA]], [[OPEC]] gibi). Kısaltmaları, tam adı kullanılan maddelere [[Vikipedi:Yönlendirme|yönlendirin]]
{{kısayol|VP:YOBMA}}
Bazı durumlarda, madde adı için en iyi seçenek, maddenin konusunu betimleyici bir kelime grubudur. Bunlar genelde, yalnızca o maddeler için oluşturulmuş ve [[Vikipedi:Tarafsız bakış açısı|tarafsız bir bakış açısı]] yansıtan isimlerdir. Örneğin, [[Usame bin Ladin'in ölümü]] maddesi betimleyici bir madde adıdır ve tarafsız bir şekilde maddenin konusunu tanımlar. Bu gibi bir isim oluşturulurken [[Vikipedi:Sakınılacak kelimeler|yargı belirten ve tarafsız olmayan kelimelerden]] kaçınmak gerekir. Buna karşın, [[#Tarafsız olmayan fakat yaygın kullanılan adlar|tarafsız olmasa da yaygın kullanılan adlar]], betimleyici madde adlarına dahil edilerek kullanılabilir. Örneğin, [[Suriye İç Savaşı'nın sivil ayaklanma safhası]] maddesinde, [[Suriye İç Savaşı]] dahil edilerek betimleyici bir madde adı olşturulmuştur. Betimleyici adlar kullanılırken de kaynaklardan faydalanılması, kaynaklarda kullanılan ifadelerin göz önünde bulundurulması ve diğer benzer madde adlarıyla uyumlu olması gerekmektedir.
 
=== Özel karakterler ===
== Tartışma gerektirmeyen madde adları ==
Bazı özel karakterler ya kullanılamaz ya da kullanımı bazı sorunlara yol açar. Örneğin madde adında |, {}, ya da [] karakterleri kullanmayınız.
{{ayrıca bakınız|:Kategori:Vikipedi adlandırma kuralları}}
Bazı konularla ilgili maddelerde bazı standart adlandırma kuralları belirlenmiştir ve adlandırmaların bu yönergelere göre yapılması gerekir. Bu yönergelere, bu sayfanın en başında, sağ kısımda yer alan kutudan veya [[:Kategori:Vikipedi adlandırma kuralları|iligli kategoriden]] ulaşılabilir. Bu yönergelerin bazılarında, seçilen madde adlarının güvenilir Türkçe kaynaklarda en yaygın kullanılan adla aynı olmaması gibi durumla karşılaşılabilir. İlgili yönergeler, benzer alanlardaki madde adlarında bir uyum ve standart yakalamak amacıyla oluşturulmuştur.
 
Madde adları interviki bağlantı kodu ve bunu izleyen iki nokta ile başlamamalıdır. Örneğin [http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=EN:örnek EN:örnek] madde adına sahip bir sayfa [[:en:Main Page|İngilizce Vikipedi'de]] "Örnek" başlıklı bir sayfaya bağlantı yaratacaktır.
== Detaylılık ve anlam ayrımı ==
{{kısayol|VP:DETAYLILIK|VP:MAAA}}
Genel olarak madde adları, maddenin konusunu tanımlayacak kadar detaylıdır ve aşırı detaya girilmemiştir. Örneğin, [[Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği]] aşırı detaylı bir addır ve bu konu için [[Sovyetler Birliği]] kullanımı yeterlidir.
 
Tek başına kullanılan çeşitli aksan işaretleri ile tırnak işaretlerinin (örneğin {{unicode|ʻ, ʾ, ʿ, ᾿, ῾, ‘, “, ’, ”}}, <sup>c</sup>) madde adlarında kullanılmasından kaçınılmalıdır. Bunlara istisna olarak kesme işaretini gösterebiliriz (Örneğin [[Tatum O'Neal]]).
Bir madde için en uygun olan adın birebir kullanımı, aynı ada sahip olan veya olma potansiyeli olan maddelerin varlığı sebebiyle her zaman mümkün değildir. Bu gibi durumlarda iki madde arasında bir [[Vikipedi:Anlam ayrımı|anlam ayrımı]] oluşturmak gerekir. Yukarıda bahsedildiği gibi madde adlarında, maddenin konusunu diğerlerinden ayırt edecek kadar detaya girilmesi yeterlidir. Örneğin, ilgili kelimenin ilk anlamı olan [[duman]] maddesinden ayırt etmek için "[[Duman (müzik grubu)]]" olarak adlandırılan maddenin "Duman (rock müzik grubu)" şeklinde adlandırılması doğru değildir, çünkü bu isimde başka bir müzik grubu olmadığı için "müzik grubu" ayrımı yapmak yeterlidir.
 
Alfabetik olmayan "♥", "★", ve "*" gibi karakterler bazen reklamlarda ve logolarda bulunabilir ama Türkçe'de yaygın olarak kullanılmamaktadır.
Genel bir kural olarak, bir konuyu tanımlayan madde adının aynı zamanda başka konuları anlatan maddeler için de kullanılma durumu varsa şu yöntemler izlenmelidir:
# Eğer ilgili madde, bu adın kullanılabileceği maddeler arasında [[Vikipedi:Birincil konu|öncelikli]] ise ilgili ad; bu madde için, herhangi bir değişiklikte bulunulmadan kullanılmalıdır.
# Eğer ilgili madde, bu adın kullanılabileceği maddeler arasında [[Vikipedi:Birincil konu|öncelikli]] değil ise ise ilgili ad; bu madde için, bir [[Vikipedi:Anlam ayrımı|anlam ayrımı]] yaratılarak kullanılmalıdır.
 
=== Unvanlara yer vermeyin ===
Maddeleri adlandırılırken hangi anlam ayrımı yönteminin kullanılması gerektiğinin belirlenmesi için şu yöntemlerin izlenmesi gerekir:
''Kural:'' Madde adlarında veya benzeri şablon adlarında vs. özellikle de konu belirli kişi ve kişilerse, unvanlara yer vermeyin. Unvanlara maddenin girişindeki tanımlama bölümünde kişinin olası isimleri ve lakapları sıralanırken yer verilebilir; fakat madde adında yer verilmemelidir. Burada unvan ile kasıt sadece resmî unvanlarla sınırlı değildir ve gayriresmî unvanları da içerir. Ayrıca unvanın olumlu bir etki taşıması da gerekmez; olumsuz etki taşıyan unvanlara da yer verilmemelidir. Eğer bir kişinin gerçek adı bilinmiyor, sadece belirli bir unvanla anılıyorsa durum istisnaî bir şekilde ele alınabilir. Ayrıca bu kural mahlaslar için geçerli değildir; bazı mahlaslar bu kural içerisinde sayılabilirken (zira mahlaslar da unvan içerebilir), sayılmayan mahlaslar da olabilir. Bu kural dahilinde sayılamayacak mahlaslar, madde adı olabilmek için, diğer kuralları karşılamak zorundadırlar.
# {{anchor|DOĞALAA}}'''Doğal anlam ayrımı''': İlgili konu için, [[Vikipedi:Güvenilir kaynaklar|güvenilir Türkçe kaynaklarda]] yaygın olarak geçen, aynı ada sahip olabilecek maddelerden farklı bir alternatif ad kullanılabilir. Ancak bu adın, uydurma bir ad olmaması gerekmektedir. Örneğin "Türk" kelimesi genel olarak [[Türkler]] madddesinde işlenen konuyu tanımlamak için kullanılırken zaman zaman [[Türk halkları]] ve [[Türk vatandaşı]] maddesinde işlenen konuları da tanımlar. Bu maddelerin adları arasında anlan ayrımı yapılırken "Türkler (etnik gruplar)" ve "Türkler (vatandaşlık)" yerine sırasıyla "Türk halkları" ve " Türk vatandaşı" adları kullanılarak anlam ayrımı yapılmıştır.
# {{anchor|VİRGÜLAA}}'''Virgüllü anlam ayrımı''': Yerleşim yerlerinin adlandırılmasında, aynı adı taşıyan yerleşim yerlerinin olması durumunda bu yerleşim yerleri arasında parantez değil virgül (,) kullanılarak anlam ayrımı yapılır. Konuya ilgili detaylı içerik için [[Vikipedi:Adlandırma kuralları (coğrafi adlar)]] sayfasına bakılabilir.
# {{anchor|PARANTEZAA}}'''Parantezli anlam ayrımı''': Daha uygun bir anlam ayrımı yöntemi olmaması durumunda, madde adına parantez içerisinde, anlam ayrımı yaratacak uygun bir ifade eklenerek anlam ayrımı oluşturulur. Örneğin "gerilim" kelimesi farklı alanlarda farklı konular için uygun bir madde adıdır ve bu maddelerin adlandırmasında alternatif bir yöntem izlenemediğinden, bu maddeler "[[gerilim (elektrik)]]", "[[gerilim (mekanik)]]" ve "[[gerilim (tür)]]" olarak adlandırılmıştır.
# {{anchor|BETİMLEYİCİAA}}'''Betimleyici madde adı''': Bir konuyu tanımlayankabul edilebilir bir kelime grubu mevcut değilse, o konuyu betimleyici ve diğer konulardan ayrıran ve benzer madde adlarıyla uyumlu bir madde adı kullanılmalıdır. [[Türkiye'deki kuşlar listesi]], [[futbol tarihi]], [[Muhammed'in evlilikleri]] adlandırmaları betimleyici madde adlarına örnektir.
# '''Yukarıdakilerin kombinasyonu''': Bazı durumlarda, yukarıdaki yöntemlerin tekini kullanmak anlam ayırımı yapılması için yeterli olmaz. Bu gibi durumlarda bu yöntemlerin bir kombinasyonunu kullanmak gerekmektedir.
 
=== Vurgu amacıyla abecesayısal (alfanümerik) olmayan karakter kullanımından kaçının ===
Madde adlarında anlam ayrımı yapmak için yalnızca virgül ve parantez kullanılmakta olup diğer noktalama işaretleri kullanılmamaktadır.
[[Vikipedi:Dizin|Abecesel dizinin]] işlevselliğini korumak ve gereksiz [[Vikipedi:Yönlendirme|yönlendirmelerden]] kaçınmak için madde adları yalnızca vurgu için kullanılan abecesayısal (A-Z,0-9) olmayan karakterlerle başlamamalıdır. Ayrıca Vikipedi'nin tek başına özlü sözlerin bulunduğu bir koleksiyon [[VP:VND|olmadığını]], bunların [[Vikisöz]]'de yer alması gerektiğini unutmayın. Eğer bir özlü söz bir madde olmaya değer ise madde adını tırnak işaretleri ile başlatmayın doğrudan özlü sözü kullanın.
 
Eğer madde genel kullanımda abecesayısal olmayan bir karakterle başlayan bir terim hakkındaysa bu karakterler kullanılabilir çünkü bu durumda sözkonusu karakterler vurgu için kullanılmamaktadır. Bu durumlarda bir [[Vikipedi:Yönlendirme|yönlendirme sayfası]] yararlı olacaktır.
Kimi durumlarda aynı ad birden fazla maddenin konusunu tanımlamak için kullanılsa da, yazımlar arasında farklılık olabilir. Bu gibi durumlarda anlam ayrımı yapmak gereksizdir, ancak maddelere [[Vikipedi:Üst not|üst not]] koymak gerekebilir. Örneğin, [[Kurşun kalem]] ile ''[[Kurşun Kalem]]'' maddelerinin yazımı farklıdır ve analm ayrımı yapma ihtiyacı duyulmamıştır. Yine benzer şekkilde "[[Riziko]]" adı öncelikli anlamı olan [[risk]] maddesine yönlendirilirken benzer yazıma sahip bilgi yarışması ''[[Riziko!]]'' için anlam ayrımı yapılmasına gerek duyulmamaktadır.
 
:''Uygun olmayan madde adlarına örnekler:'' ****Ansiklopedi**** , !Sevdiğim şeylerin listesi , "Sürek avcılığı".
== Türkçe olmayan madde adları ==
{{ayrıca bakınız|Vikipedi:Adlandırma kuralları (Türkçe kullanın)}}
Türkçede yaygın olarak yerleşen bir karşılığı olmayan yabancı dildeki madde adları, özgün dilleriyle kullanılmalı ve Türkçeleştirilmeye çalışılmamalıdır. Örneğin [[Besançon]], [[Søren Kierkegaard]] ve [[Göttingen]], güvenilir Türkçe kaynaklarda da bu şekilde kullanıldığından madde adı olarak belirlenmişken; [[Londra]], [[Floransa]] ve [[Viyana]], güvenilir Türkçe kaynaklara yaygın olarak bu şekilde yerleşmiştir (sırasıyla London, Firenze ve Wien yerine). Çeviri yapılması mümkün durumlarda, özgün dildeki kullanım güvenilir Türkçe kaynaklarda yerleşmişse bu şekilde bırakılmalı; aksi bir durum söz konusu ise, benzer konudaki diğer maddeler de göz önüne alınarak çevrilip çevrilmemesi tartışılmalıdır.
 
:''Özlü sözlere örnek madde adları:'' [[Non nobis solum]] ; [[Cogito ergo sum]]; [[Yurtta sulh, cihanda sulh]]
Eğer bir konu hakkında çok az sayıda güvenilir Türkçe kaynak varsa veya hiç yoksa, ilgili konu için uygun olan dilin kuralları kullanılır (Alman oyuncular için Almanca, Brezilya'daki köyler için Portekizce gibi). Yine hakkında az miktarda güvenilir Türkçe kaynak olan veya hiç olmayan coğrafi yerler, yapılar gibi maddelerde ise, benzer maddelerin adları da dikkate alınarak çeviri yapılabilir. Birden fazla yabancı dilde yaygın olarak kullanılan coğrafi yer maddelerinde uygun adın belirlenmesi için, coğrafi adların adlandırılmasına dair yönerge sayfasındaki [[Vikipedi:Adlandırma tartışmaları (coğrafi adlar)#Birden fazla yerel adlar|birden fazla yerel adlar]]" ile "[[Vikipedi:Adlandırma tartışmaları (coğrafi adlar)#Modern adları kullanın|modern adları kullanın]]" bölümleri incelenmelidir.
 
=== Tartışmalı adlar ===
Arapça, Çince, Rusça, Yunanca gibi [[Latin alfabesi]] kullanmayan dillerde mutlaka [[transkripsiyon (dilbilim)|transkripsiyon]] yapılmalıdır. [[Pinyin]] gibi sistemleştirilmiş transkripsiyonların tercih edilmesi gerekir. Buna karşın, ilgili maddenin konusunu tanımlamak için güvenilir Türkçe kaynaklarda oldukça yaygınlaşmış bir kullanım varsa, sistematik transkripsiyona uymasa dahi kullanım tercih edilmelidir. Dillere göre izlenmesi gereken transkripsiyon kuralları için [[Vikipedi:Romanizasyon]] sayfası incelenebilir.
{{Ayrıca bakınız|Vikipedi:Adlandırma anlaşmazlığı}}
Bir maddenin adının ilgilenen okurlar tarafından bulunmasını sağlamaktan başka bir gayesi yoktur. Özellikle bir maddenin şimdiki adı, o adın ''yeğlendiği anlamına gelmez'' ya da madde içinde alternatif adların bulunamayacağı anlamına da gelmez. Genel olarak bir maddenin adı diğer maddelerin adını değiştirmek için örnek olarak kullanılmamalıdır. Kullanıcıların tartışmalı bir adı başka bir tartışmalı ad ile değiştirmemeleri ''kesinlikle önerilir.'' Eğer bir maddenin adı uzunca bir süre değişmeden durduysa ve onu değiştirmek için iyi bir neden yoksa öyle kalmalıdır. Özel olarak karar vermek için bir temel olmadığı durumlarda maddeye ilk yazanın verdiği adın kalması uygundur. Madde adlarını değiştirmek için yapılacak öneriler olay bazında incelenmeli ve madde adı değişikliği ''yapılmadan önce'' tartışma sayfasında tartışılmalıdır. Ancak tartışmalı madde adları için yapılan tartışmalar üretken değildir ve Vikipedi'ye katkıda bulunarak geliştirmenin bir çok başka yolu vardır. Tartışmalı madde adlarına bir kaç örnek ''Bulgaristan'ın illeri'', ''Hiung-nu'' ya da ''Büyük Hun İmparatorluğu'', ''Felemenkçe'' ya da ''Hollandaca'' olarak verilebilir.
 
===Başka isimler===
== Madde adı biçimi ==
Vikipedi makaleleri, sistem gerekçesiyle, bir başlıklı olmalı. Bu sayfa editörlere hangi yer ismin gözükmesinde karar vermekte yardımcı olması içindir.
{{Kısayol|MAB}}
Madde adlarının biçimlerinde şu hususlara dikkat edilmelidir:
 
Yine de, diğer yer isimleri, Türk edebiyatında muteber olan, özellikle kayda değer miktarda kullanılan (mesela %10 veya daha fazla), geçmişte veya bugün, ansiklopedik bilgi olarak makalede söz edilmelidir. Makalenin ilk satırında iki veya üç diğer isimden bahsedilebilir. Belli olmaları için '''kalın''' yapmak genel Vikipedi uygulamasıdır. Buna Latin olmayan yazılar – Arapça, Çince, Sanskritçe – akan metinden zaten fark edilebildiği için dahil değildir. Harf çevirileri normalde ''eğik'' yapılır. Bundan daha fazla isim var ise, veya ilk satır kalabalık ise, yerin isimleri hakkında ayrı bir paragraf genellikle iyi bir fikirdir.
;Cümle yazımı kurallarını esas alın
Madde adlarını yazarken, cümle yazarmış gibi ilk harfin büyük -ki otomatik olarak büyük harfle başlar-, sonraki harflerin ise küçük yazılması gerekir. Öte yandan Türkçe yazım kurallarına göre büyük harfle yazılması gereken kısımlarda büyük harfler kullanılmalıdır. Örneğin, [[Cemal Süreya]] ve [[Ağrı Dağı]] maddelerindeki ikinci kelimeler büyük harfle başlarken [[Bilim tarihi]] maddesinde küçük harfle başlar. Metin içinde iç bağlantı olarak kullanılan sözcüklerde verilen iç bağlantılarda ise ilk harfin büyük ya da küçük olması, verilen bağlantıyı etkilemeyerek okuyucuları aynı maddeye yönlendirir. Konuyla ilgili daha detaylı içerik için [[Vikipedi:Adlandırma kuralları (büyük harf kullanımı)]] ile [[Vikipedi:Biçem el kitabı/Uygun adlar]] sayfaları incelenebilir.
 
Yerli resmi isimler çoğu zaman önce listelenir, ama diğer durumlarda isimleri alfabetik dil sırasına göre listelemek tarafsızlığı korur – mesela, (Azerice: isim1; Bulgarca: isim2; Çince isim3).
;Tekil adlar kullanın
Genel olarak maddeler tekil ad kullanarak adlandırılır. Örneğin [[köpekler]] yerine [[köpek]] adı kullanılmaktadıdır. Ancak Türkçede çoğul olarak kullanılan adlar madde adlarında da çoğul olarak kullanılmalıdır. Örneğin [[memeli]] sıfatı çoğul olarak kullanıldığında bir omurgalı hayvan sınıfının adıdır ve bu hayvan sınıfının anlatıldığı maddenin adı [[memeliler]] şeklindedir. Konuyla ilgili daha detaylı içerik için [[Vikipedi:Adlandırma kuralları (çoğul adlar)]] sayfası incelenebilir.
 
{{Vikipedi politika ve yönergeleri}}
;Kısaltmalardan kaçının
Madde adı için kısaltma kullanılmaktan kaçınılır ve mümkün mertebe açık adlar tercih edilir. Ancak bazı durumlarda, bu kısaltmalar ilgili maddenin konusu ile özleşleşmiştir ve güvenilir Türkçe kaynaklarda açık adın kullanıldığı durumlar çok nadirdir. Bu gibi durumlarda kısaltılmış ad, madde adı olarak tercih edilebilir. Örneğin, açık adı "Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü" olan kuruluşu anlatan maddede [[NATO]] adı tercih edilmiştir. Konuyla ilgili daha detaylı içerik için [[Vikipedi:Biçem el kitabı/Kısaltmalar#Madde adında kısaltma kullanımı]] sayfası incelenebilir.
 
[[Kategori:Vikipedi politikaları]]
;İsim kullanın
Madde adı olarak [[isim]] kullanılmalı ve [[sıfat]]lar ile yeri geldiğinde [[fiil]]ler bu maddelere yönlendirilir. Örneğin, [[demokrat]] sıfatı, [[demokrasi]] ismine yönlendirilmiştir.
 
;Tırnak işareti kullanmayın
Madde adlarında, herhangi bir tanımlayıcı adın parçası olduğu durumlar dışında tırnak işareti kullanılmaz. Örneğin, bir alıntı olan [[Olmak ya da olmamak]] maddesinde tırnak işareti kullanılmamışken ''[["Heroes"]]'' maddesindeki tırnak işaretleri, albümün isminin bir parçası olduğundan madde adında yer almıştır.
 
;Alt maddeler oluşturmayın
Bir maddede işlenen bir konu hakkında daha fazla içerik sunan bir madde olsa dahi, herhangi bir maddede, başka bir maddenin alt maddesiymiş gibi görünecek şekilde madde adı kullanılmaz ve her madde gibi bağımsız bir ada sahip olmalıdır. Örneğin, Azerbaycan'da ulaşımı konu alan bir maddenin adı "Azerbaycan/Ulaşım" veya "Azerbaycan (ulaşım)" biçimlerinde değil [[Azerbaycan'da ulaşım]] biçiminde olmalıdır.
 
;Unvanlara yer vermeyin
Madde adlarında, genel olarak unvanlara yer verilmez. Konunun istisnaları ve konuyla ilgili daha fazla bilgi için [[Vikipedi:Adlandırma kuralları (unvanlar)]] sayfası incelenebilir.
 
;Sembollerden kaçının
Reklam veya logolarda yer alan "♥" gibi sembollere madde adında yer verilmez.
 
=== Özel karakterlerin kullanımı ===
{{kısayol|VP:MAÖK}}
Bazı özel karakterlerin madde adında kullanılması teknik kısıtlamalar sebebiyle mümkün değildir. <code>#&nbsp;<&nbsp;>&nbsp;[&nbsp;]&nbsp;|&nbsp;{&nbsp;}&nbsp;_</code> karakterleri madde adlarında kullanılamaz. Bu karakterlerin kullanılması gerektiği ancak kullanılamadığı maddelerde doğru madde adı, maddenin en başına eklenecek [[Şablon:Doğru madde adı|doğru madde adı]] şablonuyla belirtilmelidir.
 
Kimi durumarda bazı madde adlarında, standart bir Türkçe klavyede olmayan harf ve karakterlerin kullanılması gerekmektedir. Bu gibi durumlarda bu maddeye direkt olarak ulaşmak zorlaşır. Bu yüzden, bu karakterlerin kullanıldığı başka bir madde olmaması durumunda, ilgili karakterlerin yerine standart Türkçe klavyelerde bulunan harf ve karakterler kullanılarak bir [[Vikipedi:Yönlendirme|yönlendirme]] oluşturulması gerekmektedir.
 
=== İtalik yazım ===
{{kısayol|VP:MAİY}}
[[Vikipedi:Biçem el kitabı/Metin biçemi#İtalik yazım|Metin içerisinde italik yazılması gereken durumlara]] madde adında da rastlanılırsa, madde adının da italik yazılması gerekmektedir. Taksonomik adlar, gemi adları, yaratıcı eserler (kitap, film, müzik albümü, video oyunu vs) ve Türkçede kullanılmayan yabancı dildeki kelime veya kelime grupları; madde adında kullanıldığında da italik yazılmalıdır.
 
Madde adlarını italik yazım kullanırken, normal metin yazımında yapıldığının aksine kesme işareti kullanılamaz. Bir madde adını ya da bir bölümünü italik yapmak için [[Şablon:DISPLAYTITLE|DISPLAYTITLE]] sihirli kelimesi ya da {{tl|İtalik başlık}} şablonu kullanılır. Bununla birlikte; [[Şablon:Kitap bilgi kutusu|kitap bilgi kutusu]], {{Şablon:Albüm bilgi kutusu|albüm bilgi kutusu]], [[Şablon:Film bilgi kutusu|film bilgi kutusu]]gibi bazı bilgi kutusu şablonlarının kullanılması hâlinde madde adında otomatik olarak italik yazım kurallarına uygun bir biçeme sahip olur.
 
=== Markalar ve logolar ===
{{kısayol|VP:MAMARKA|VP:MALOGO}}
{{ayrıca bakınız|Vikipedi:Biçem el kitabı/Markalar}}
Madde adları standart Türkçe yazım kurallarına göre adlandırılsa da, bazı kişi ve oluşumların kendilerini tanımladığı biçemler kaynaklarda da kendine yer edinmişse, bu kullanım tercih edilmelidir. Ancak reklamlarda ve logolarda kullanılan yazım, gerek bu kişi veya oluşum gerekse kaynaklar tarafından kullanılmıyorsa madde adı olarak da kullanılmamalıdır. Örneğin, [[iPod]] kullanımı hem ilgili ürün için firma tarafından kullanılan addır hem de kaynaklarda bu şekilde kullanılmaktadır ve bu nedenle Ipod kullanımına göre tercih edilir. ''[[Time]]'' ise, logosu ''TIME'' şeklinde olmasına rağmen bu şekilde tanımlanmadığından madde adı olarak tercih edilmiştir.
 
== "Ve" bağlacı içeren madde adları ==
{{kısayol|VP:MAVE}}
Kimi zaman iki ya da daha fazla yakın anlamlı veya bütünleyici kavram tek bir maddede ele alınır. Bu gibi durumlarda bu iki kavram, aralarına "ve" bağlacı konularak madde adı olarak yer alır ve bu kavramların da ilgili maddeye [[Yardım:Yönlendirme|yönlendirilmesi]] gerekir. [[Düşme ve yükselme]] maddesi bu duruma örnek olarak gösterilebilir.
 
Bu tip maddelerin adlandırılmasında alfabetik sıralama esas alınsa da, [[yin ve yang]] gibi kalıplaşmış ve kaynaklara bu şekilde yerleşmiş madde adlarında alfabetik sıralama aranmaz. Öte yandan alfabetik sıralamaya uygun olmayan madde adları da ilgili maddeye yönlendirilir.
 
== Madde adının taşınmasını kararlaştırma ==
{{kısayol|VP:MATAŞIMA}}
Tartışmaya açık bir madde adını, [[Vikipedi:Fikir birliği|fikir birliği]] ile sona erecek herhangi bir tartışma yapmadan taşımak uygun değildir. Bir madde adı uzunca bir süredir aynı şekilde ise ve bunu taşımak için uygun bir gerekçe yoksa, madde adı taşınmamalıdır. Madde adının taşınması için geçerli bir sebep olup olmamasını, kullanıcılar arasında yapılan tartışmalar belirler. Bir madde adı geçmişte birkaç kez taşınmışsa ya da uzunca bir süredir aynı ada sahip değilse, hangi adın uygun olduğu konusunda da fikir birliği oluşmamışsa, maddeye en büyük katkıyı yaparak maddeyi [[Vikipedi:Taslak madde|taslak]] seviyesinden kurtarmış olan kullanıcının tercih ettiği ada dönülmelidir.
 
[[Vikipedi:Sayfa taşıma talepleri]] sayfasında yapılacak madde taşıma taleplerinde, madde adının taşınması tartışmalı bir konu ise ve kullanıcılar arasında fikir birliğiyle sonuçlanan bir tartışma yapılmamışsa, ilgili talep reddedilir ve madde adı taşınmaz. İlgili sayfa, tartışmalı olmayan veya tartışma sonucunda fikir birliği oluşmuş madde adı taşımaları içindir.
 
== Ayrıca bakınız ==
* [[Vikipedi:Adlandırma kuralları (kategoriler)]]
* [[Vikipedi:Biçem el kitabı/Giriş bölümü]]
 
{{Vikipedi politika ve yönergeleri}}
280

düzenleme