"Turing Ödülü" sayfasının sürümleri arasındaki fark

düzen
(Arşiv bağlantısı eklendi)
(düzen)
'''Turing Ödülü''', modern [[bilgisayar bilimi]]nin kurucularından sayılan [[Alan Turing]] anısına, 1966'dan beri her yıl [[Association for Computing Machinery]] (ACM) tarafından bilişim dünyasına katkıda bulunanlara verilen bir ödüldür. Ödüle değer görülen katkılarda "kalıcı olma ve bilgisayar bilimi dünyasına önemli bir etki yapma" koşulu aranmaktadır.<ref name=ACM /> Bilişim konulu en önemli ödül olduğu düşünülen<ref>{{Cite book| last1=Dasgupta | first1=Sanjoy| last2=Papadimitriou | first2=Christos | authorlink2=Christos Papadimitriou| last3=Vazirani | first3=Umesh | authorlink3=Umesh Vazirani| title=Algorithms| publisher=[[McGraw-Hill]]| year=2008| isbn=978-0-07-352340-8 |sayfa=317}}</ref><ref>{{Web kaynağı | url = http://www.informatik.uni-trier.de/~ley/db/journals/cacm/turing.html | başlık = Bibliography of Turing Award lectures | yayımcı = [[DBLP]] | arşivurl = http://web.archive.org/web/20150102222046/http://www.informatik.uni-trier.de/~ley/db/journals/cacm/turing.html | arşivtarihi = 2 Ocak 2015}}</ref> Turing Ödülü bilgisayar dünyasının [[Nobel Ödülü]] olarak da anılmaktadır.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/ | başlık = ACM'S Turing Award Prize Raised To $250,000 | yayımcı = [[Association for Computing Machinery|ACM]] press release | tarih = 27 Temmuz 2007 | erişimtarihi = 16 Kasım 2017 | author = Steven Geringer | arşivurl = http://web.archive.org/web/20170130153824/http://www.acm.org:80/press-room/news-releases-2007/turingaward | arşivtarihi = 30 Ocak 2017}}</ref><ref>{{Web kaynağı | url = http://www.networkworld.com/article/2177705/data-center/why-there-s-no-nobel-prize-in-computing.html | başlık = Why there's no Nobel Prize in Computing | yazar = [http://www.networkworld.com/author/Bob-Brown/ Brown, Bob] | yayımcı = [[Network World]] | tarih = 6 Haziran 2011 | erişimtarihi = 16 Kasım 2017 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20161022090049/http://www.networkworld.com/article/2177705/data-center/why-there-s-no-nobel-prize-in-computing.html | arşivtarihi = 22 Ekim 2016}}</ref>
 
Ödül, adını [[Manchester Üniversitesi]]'nde [[reader]] olarak çalışan Britanyalı matematikçi ve yazar Alan Turing'den almıştır. Alan Turing [[kuramsalteorik bilgisayar bilimi]] ve [[Yapay zekâ|yapay zeka]]nın kurucusu olarak kabul edilmektedir.<ref>{{cite book|author=Homer, Steven and Alan L. |title=Computability and Complexity Theory|url=https://books.google.com/?id=r5kOgS1IB-8C&pg=PA35|publisher=Springer via Google Books limited view|pages=35|isbn=0-387-95055-9|accessdate=16 Kasım 2017|year=2001}}</ref> Her yıl ACM Awards Banquet'te sahibini bulan Turing Ödülü'ne değer görülen araştırmacılar ACM konferanslarına konuşmacı olarak katılma hakkını da elde etmektedirler.
 
Turing Ödülü 2003 yılına değin $25.000 maddi desteği içermiştir. Para ödülü 2003 yılında $100.000, 2007-2013 yılları arasında ise $250.000 olmuş ve [[Intel]] ile [[Google]] tarafından sağlanmıştır.<ref name=ACM>{{Web kaynağı | başlık = A. M. Turing Award | yayımcı = ACM | url = http://awards.acm.org/homepage.cfm?srt=all&awd=140 | erişimtarihi = 16 Kasım 2017 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20091212132624/http://awards.acm.org:80/homepage.cfm?awd=140&srt=all | arşivtarihi = 12 Aralık 2009}}</ref> 2014'te ise para ödülü $1 milyona çıkarılmış<ref name=million/> ve Google tarafından karşılanmaya başlamıştır.<ref>{{Web kaynağı | başlık = ACM's Turing Award Prize Raised to $1 Million | yayımcı = ACM | url = http://www.acm.org/press-room/news-releases/2014/turing-prize-announcement | erişimtarihi = 16 Kasım 2017 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160710172359/http://www.acm.org/press-room/news-releases/2014/turing-prize-announcement | arşivtarihi = 10 Temmuz 2016}}</ref>
!1972
|{{flagicon|NED}} [[Edsger Dijkstra]]
|Edsger Dijkstra 1950'lerde [[ALGOL]] adlı yüksek düzey [[programlama dili]]ne en çok katkı yapan kişilerden biridir. Programlama dillerine genel anlamda katkı sunmuş olan ilk bilim insanları arasındadır ve bunların yapısı, tanımı ve uygulaması konusundaki çalışmalarıyla bilinir. Dijkstra'nın on beş yılı bulan yayım geçmişi [[çizge kuramıteorisi]]nane ilişkin kuramsalteorik makalelerden el kitaplarına, açıklayıcı metinlerden programlama dilleri konulu felsefi gözlemlere uzanmaktadır.
|<ref>{{Cite journal | doi = 10.1145/355604.361591| title = The humble programmer| journal = Communications of the ACM| volume = 15| issue = 10| pages = 859| year = 1972| last1 = Dijkstra | first1 = E. W. }}</ref>
|-
!1973
|{{flagicon|USA}} [[Charles Bachman]]
|[[VeritabanıVeri tabanı]] teknolojisine yaptığı büyük katkılardan dolayı
|<ref>{{Cite journal | doi = 10.1145/355611.362534| title = The programmer as navigator| journal = Communications of the ACM| volume = 16| issue = 11| pages = 653| year = 1973| last1 = Bachman | first1 = C. W. }}</ref>
|-
!1977
|{{flagicon|USA}} [[John Backus]]
|[[Fortran|FORTRAN]] gibi yüksek düzey programlama dillerine yaptığı etkileyici katkıları ve programlama dillerinin temel niteliklerine ilişkin resmî yordamlar konulu yayınlarından dolayı
|<ref>{{Cite journal | doi = 10.1145/359576.359579| title = Can programming be liberated from the von Neumann style?: A functional style and its algebra of programs| journal = Communications of the ACM| volume = 21| issue = 8| pages = 613| year = 1978| last1 = Backus | first1 = J. }}</ref>
|-
!1978
|{{flagicon|USA}} [[Robert W. Floyd]]
|Verimli ve güvenilir yazılımlar oluşturma yöntemleri konusundaki çalışmaları ile [[bilgisayar bilimi]]nin şu alt dallarının kurulmasına yaptığı katkıları dolayısıyla: [[ayrıştırma]] kuramıteorisi, programlama dilleri [[anlam bilimi]], otomatik [[program doğrulama]], [[otomatik programlama]] ve [[algoritma çözümlemesi]]
|<ref>{{Cite journal | last1 = Floyd | first1 = R. W. | title = The paradigms of programming | url = http://dl.acm.org/ft_gateway.cfm?id=359140&ftid=289772&dwn=1&CFID=285645736&CFTOKEN=55009136| doi = 10.1145/359138.359140 | journal = Communications of the ACM | volume = 22 | issue = 8 | pages = 455 | year = 1979 }}</ref>
|-
!1979
|{{flagicon|CAN}} [[Kenneth E. Iverson]]
|Günümüzde [[APL (programlama dili)|APL]] olarak bilinen dala zemin hazırlayan çalışmaları, etkileşimli sistemler, programlama dili kuramıteorisi ve uygulamasına yaptığı katkılardan dolayı
|<ref>{{Cite journal | doi = 10.1145/358896.358899| title = Notation as a tool of thought| journal = Communications of the ACM| volume = 23| issue = 8| pages = 444| year = 1980| last1 = Iverson | first1 = K. E. }}</ref>
|-
!1981
|{{flagicon|GBR}} [[Edgar F. Codd]]
|VeritabanıVeri tabanı yönetim sistemleri (özellikle [[İlişkisel veritabanıveri tabanı|ilişkisel veritabanlarıveri tabanları]]) kuramıteorisi ve uygulamaları konusundaki önemli katkılarından dolayı
|<ref>{{Cite journal | last1 = Codd | first1 = E. F. | authorlink1 = Edgar F. Codd| title = Relational database: A practical foundation for productivity | doi = 10.1145/358396.358400 | journal = Communications of the ACM | volume = 25 | issue = 2 | pages = 109 | year = 1982 }}</ref>
|-
!1983
|{{flagicon|USA}} [[Ken Thompson]]<br />{{flagicon|USA}} [[Dennis Ritchie]]
|Genel [[işletim sistemi]] kuramınınteorisinin geliştirilmesi ve bu kuramınteorinin [[Unix|UNIX]] işletim sistemi olarak gerçekleştirilmesi dolayısıyla
|<ref>{{Web kaynağı | url = http://amturing.acm.org/award_winners/thompson_4588371.cfm | başlık = Kenneth Lane Thompson | yayımcı = ACM | arşivurl = http://web.archive.org/web/20170402063357/http://amturing.acm.org:80/award_winners/thompson_4588371.cfm | arşivtarihi = 2 Nisan 2017}}</ref><ref>{{Web kaynağı | url = http://amturing.acm.org/award_winners/ritchie_1506389.cfm | başlık = Dennis M. Ritchie | yayımcı = ACM | arşivurl = http://web.archive.org/web/20170703201557/http://amturing.acm.org/award_winners/ritchie_1506389.cfm | arşivtarihi = 3 Temmuz 2017}}</ref>
|-
!1984
|{{flagicon|CHE}} [[Niklaus Wirth]]
|[[Euler (programlama dili)|EULER]], [[Algol-W|ALGOL- W]], [[Modula|MODULA]] ve [[Pascal (programlama dili)|Pascal]] gibi yenilikçi programlama dillerini geliştirdiği için
|<ref>{{Web kaynağı | url = https://amturing.acm.org/award_winners/wirth_1025774.cfm | başlık = Niklaus E. Wirth | yayımcı = ACM | arşivurl = http://web.archive.org/web/20170629084838/http://amturing.acm.org/award_winners/wirth_1025774.cfm | arşivtarihi = 29 Haziran 2017}}</ref>
|-
!1986
|{{flagicon|USA}} [[John Hopcroft]]<br />{{flagicon|USA}} [[Robert Tarjan]]
|Algoritma ve [[veri yapılarıyapısı|veri yapılarının]]nın tasarım ve çözümlemesine yaptığı önemli katkılar dolayısıyla
|<ref>{{Web kaynağı | url = http://amturing.acm.org/award_winners/hopcroft_1053917.cfm | başlık = John E Hopcroft | yayımcı = ACM | arşivurl = http://web.archive.org/web/20170629083530/http://amturing.acm.org/award_winners/hopcroft_1053917.cfm | arşivtarihi = 29 Haziran 2017}}</ref><ref>{{Web kaynağı | url = https://amturing.acm.org/award_winners/tarjan_1092048.cfm | başlık = Robert (Bob) Endre Tarjan | yayımcı = ACM | arşivurl = http://web.archive.org/web/20171030003443/https://amturing.acm.org/award_winners/tarjan_1092048.cfm | arşivtarihi = 30 Ekim 2017}}</ref>
|-
!1987
|{{flagicon|USA}} [[John Cocke]]
|Derleyiciler ile büyük sistemler kuramıteorisi ve tasarımı konusundaki önemli katkıları, [[RISC|indirgenmiş komut takımlı bilgisayarların]] geliştirilmesi çalışmaları dolayısıyla
|<ref>{{Web kaynağı | url = http://amturing.acm.org/award_winners/cocke_2083115.cfm | başlık = John Cocke | yayımcı = ACM | arşivurl = http://web.archive.org/web/20170913183843/http://amturing.acm.org/award_winners/cocke_2083115.cfm | arşivtarihi = 13 Eylül 2017}}</ref>
|-
!1989
|{{flagicon|CAN}} [[William Kahan]]
|[[Sayısal analiz|Sayısal yöntemler]] konusundaki önemli katkıları dolayısıyla. [[Kayan nokta]]lı hesaplama konusundaki uzman kişiler arasında olan Kahan kendini "dünyanın sayısal hesaplama konusunda güvenli bir yer olmasına" adamıştır.
|<ref>{{Web kaynağı | url = http://amturing.acm.org/award_winners/kahan_1023746.cfm | başlık = William (“Velvel”) Morton Kahan | yayımcı = ACM | arşivurl = http://web.archive.org/web/20170703194035/http://amturing.acm.org/award_winners/kahan_1023746.cfm | arşivtarihi = 3 Temmuz 2017}}</ref>
|-
!1991
|{{flagicon|GBR}} [[Robin Milner]]
|Şu konulardaki başarısı nedeniyle:<br />1) [[Otomatik teorem kanıtlama|Makine destekli kanıtlama]] için geliştirdiği [[Logic for Computable Functions|LCF]] aracı<br />2) [[Tip güvenliği|Tip güvenlikli]] bir [[hata işleme]] yordamı ile çalışan çokbiçimli [[tip belirleme]] sisteminin ilk kez kullanıldığı [[ML (programlama dili)|ML]]<br />3) Genel bir [[koşut zamanlılık]] kuramıteorisi olan [[İletişim sistemleri cebiri|CCS]]; [[Operasyonel semantik|işletimsel]] ve [[Gösterimsel semantik|gösterimsel anlam bilimi]] arasındaki ilişki
|<ref>{{Cite journal | last1 = Milner | first1 = R. | doi = 10.1145/151233.151240 | title = Elements of interaction: Turing award lecture | journal = Communications of the ACM | volume = 36 | pages = 78–89 | year = 1993 }}</ref>
|-
!1993
|{{flagicon|LAT}} [[Juris Hartmanis]]<br />{{flagicon|USA}} [[Richard E. Stearns]]
|[[Hesaplamalı karmaşıklık kuramıteorisi]]nınnin kurulmasını sağlayan açıklayıcı makaleleri dolayısıyla
|<ref>{{Cite journal | doi = 10.1145/188280.188379| title = Turing Award lecture: It's time to reconsider time| journal = Communications of the ACM| volume = 37| issue = 11| pages = 95| year = 1994| last1 = Stearns | first1 = R. E. }}</ref>
|-
!1995
|{{flagicon|VEN}} [[Manuel Blum]]
|Hesaplamalı karmaşıklık kuramınınteorisinin [[şifrebilimkriptoloji]] ve [[program doğrulama]]ya uygulanması konusundaki katkıları için
|<ref>{{Web kaynağı | url = http://amturing.acm.org/award_winners/blum_4659082.cfm | başlık = Manuel Blum | yayımcı = ACM | arşivurl = http://web.archive.org/web/20170701122906/http://amturing.acm.org/award_winners/blum_4659082.cfm | arşivtarihi = 1 Temmuz 2017}}</ref>
|-
!1998
|{{flagicon|USA}} [[Jim Gray (bilgisayar bilimcisi)|Jim Gray]]
|[[VeritabanıVeri tabanı]] ve [[hareket işleme]] konulu araştırmaları ve sistem uygulamalarındaki önderliği dolayısıyla
|<ref>{{Web kaynağı | url = http://amturing.acm.org/award_winners/gray_3649936.cfm | başlık = James ("Jim") Nicholas Gray | yayımcı = ACM | arşivurl = http://web.archive.org/web/20171002194640/http://amturing.acm.org/award_winners/gray_3649936.cfm | arşivtarihi = 2 Ekim 2017}}</ref>
|-
!2000
|{{flagicon|CHN}} [[Andrew Yao]]
|[[Hesaplama kuramıteorisi]]nane yaptığı önemli katkılar ile [[Sözderastlantısal sayı üreteci|sözderastlantısal sayı üretimi]], şifrebilimkriptoloji ve [[iletişim karmaşıklığı]] konusundaki çalışmaları dolayısıyla
|<ref>{{Web kaynağı | url = https://amturing.acm.org/award_winners/yao_1611524.cfm | başlık = Andrew Chi-Chih Yao | yayımcı = ACM | arşivurl = http://web.archive.org/web/20170703221804/http://amturing.acm.org/award_winners/yao_1611524.cfm | arşivtarihi = 3 Temmuz 2017}}</ref>
|-
!2010
|{{flagicon|GBR}} [[Leslie Valiant]]
|Hesaplama kuramınateorisine yaptığı etkileyici katkılar ile [[yüksek olasılıklı öğrenme]] (PAC), sayım ve cebirsel hesaplama karmaşıklığı, [[Koşut hesaplama|koşut]] ve dağıtık hesaplama kuramıteorisi konusundaki çalışmaları dolayısıyla
|<ref>{{Web kaynağı | url = https://www.seas.harvard.edu/news/2011/03/leslie-valiant-wins-2010-acm-m-turing-award | başlık = Leslie Valiant wins 2010 ACM A. M. Turing Award | yayımcı = Harvard Üniversitesi | tarih = 9 Mart 2011 | erişimtarihi = 18 Kasım 2017 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160905182758/http://www.seas.harvard.edu:80/news/2011/03/leslie-valiant-wins-2010-acm-m-turing-award | arşivtarihi = 5 Eylül 2016}}</ref>
|-
!2012
|{{flagicon|ITA}} [[Silvio Micali]]<br />{{flagicon|USA}}{{flagicon|ISR}} [[Shafi Goldwasser]]
|ŞifrebiliminKriptolojinin karmaşıklık kuramınıteorisini açıklayan etkileyici çalışmaları ile matematiksel kanıtların vermli bir biçimde doğrulanmasını sağlayan yeni yöntemler geliştirmeleri dolayısıyla
|<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.acm.org/press-room/news-releases/2013/turing-award-12/ | başlık = Turing award 2012 | yayımcı = ACM | arşivurl = http://web.archive.org/web/20171016065932/http://www.acm.org/press-room/news-releases/2013/turing-award-12 | arşivtarihi = 16 Ekim 2017}}</ref>
|-
!2014
|{{flagicon|USA}} [[Michael Stonebraker]]
|Çağdaş veritabanıveri tabanı sistemlerinin altyapısını oluşturan kavramlara yaptığı önemli katkılar dolayısıyla
|<ref>{{Web kaynağı | url = http://amturing.acm.org/award_winners/stonebraker_1172121.cfm | başlık = Turing award 2014 | yayımcı = ACM | arşivurl = http://web.archive.org/web/20170703233056/http://amturing.acm.org/award_winners/stonebraker_1172121.cfm | arşivtarihi = 3 Temmuz 2017}}</ref>
|-
!2015
|{{flagicon|USA}} [[Martin Hellman]]<br />{{flagicon|USA}} [[Whitfield Diffie]]
|Çağdaş şifrebilimekriptolojiye yaptıkları katkılar için. Diffie ve Hellman'ın 1976'da yazdığı "New Directions in Cryptography"<ref name="DiffieHellman1976">{{cite journal|last1=Diffie|first1=W.|last2=Hellman|first2=M.|title=New directions in cryptography|journal=IEEE Transactions on Information Theory|volume=22|issue=6|year=1976|pages=644–654|url=https://www-ee.stanford.edu/~hellman/publications/24.pdf|doi=10.1109/TIT.1976.1055638}}</ref> başlıklı makale günümüzde internet üzerinde yaygın olarak kullanılan güvenlik sistemlerinden açık anahtarlı şifreleme ve [[sayısal imza]]ların gelişimine önayak olmuştur.
|<ref>{{Web kaynağı | url = http://amturing.acm.org/award_winners/diffie_8371646.cfm | başlık = Cryptography Pioneers Receive 2015 ACM A.M. Turing Award | yayımcı = ACM | arşivurl = http://web.archive.org/web/20170704184453/http://amturing.acm.org/award_winners/diffie_8371646.cfm | arşivtarihi = 4 Temmuz 2017}}</ref>
|-