"Memlûk" sayfasının sürümleri arasındaki fark

+
(→‎top: düzeltme AWB ile)
(+)
[[Dosya:Mamluke.jpg|thumb|200px|1810'da çizilmiş bir '''Memlûk''' süvarisi resmi.]]
{{diğer anlamı|Memlûk Sultanlığı}}
'''Memlûkler''' ([[Arapça]]: '''مملوك''' mamlūk, çoğ: '''مماليك''' mamālīk), [[İslam]] dünyasındaki hükümdara bağlı [[köle]] sınıf kökenli askerler. Memlûkler bir nevi profesyonel asker olarak İslam toplumuna girmişler ve zamanla güçlenerek iktidarı ele geçirebilecek bir konuma dahi gelen oligarşik bir topluluk olmuşlardır.<ref>{{Kitap kaynağı| yazar= Hakkı Dursun Yıldız| başlık = ''İslamiyet ve Türkler''| url = | erişimtarihi = | erişimyılı = | erişimayı = | yayımcı= Yeni Zamanlar Dağıtım| yıl= 2000| yer = İstanbul| dil = Türkçe| id = ISBN 975-8414-14-3| bölüm = | sayfalar = sf. 80-86| alıntı =}}</ref>
 
Memlûk sözcüğü Arapça "me-le-ke" fiil kökünden türetilmiş, çoğulu "memlûkun" veya "memâlik" olup, "efendisinin buyruğu altındaki köle" anlamına gelmektedir. Genelde memlûk sözcüğü [[9. yüzyıl]]dan [[19. yüzyıl]]a kadar İslam dünyasında faaliyet göstermiş beyaz köle kökenli askerleri tanımlamak için kullanılmıştır. Bu bağlamda memlûk sözcüğü: "çeşitli hükümdar veya devlet idarecilerinin muhafız birliklerinde görev yapan, hususî, içtimaî ve hukukî konumu olan asker" anlamına gelir.<ref>A.J. Wensinck, “Memluk”, İ.A./VII, s.688; K.Yaşar Kopraman, “Mısır Memlukleri”, Türkler/V, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara 2002, s.99.</ref>
 
Memlûkler'in çoğu başta [[Kuman]]-[[Kıpçaklar]] olmak üzere [[Türk halkları]]ndan oluşuyordu. Ayrıca [[Çerkesler|Çerkes]] ve [[Gürcüler|Gürcü]] kökenli memlûkler de bulunmaktaydı.<ref>McGregor, Andrew James (2006). A Military History of Modern Egypt: From the Ottoman Conquest to the Ramadan War. Greenwood Publishing Group. p. 15. ISBN 9780275986018. "By the late fourteenth century Circassians from the north Caucasus region had become the majority in the Mamluk ranks."</ref><ref>Relations of the Georgian Mamluks of Egypt with Their Homeland in the Last Decades of the Eighteenth Century. Daniel Crecelius and Gotcha Djaparidze. Journal of the Economic and Social History of the Orient, Vol. 45, No. 3 (2002), pp. 320—341. ISSN 0022-4995.</ref> Bunların dışında [[balkanBalkanlar|Balkan]] kökenli ([[Sırplar|Sırp]], [[Yunanlar|Yunan]] ve [[Güney Slavları]]) memlûkler olduğu da bilinmektedir.<ref>István Vásáry (2005) Cuman and Tatars, Cambridge University Press.</ref><ref>T. Pavlidis, A Concise History of the Middle East, Chapter 11: Turks and Byzantine Decline, 2011</ref> Beyaz tenli olmayanların Memlûk olma şansı yoktu. [[Habeş]], Batı Afrikalı, [[Hintler|Hint]] ve diğer benzerleri, Memlûk hiyerarşisine ancak hadımlık (haremağalık) yoluyla girmişlerdir. Bunlar da Memlûk toplumunun bir kısmını oluşturmuşlardır.<ref>{{Kitap belirtkaynağı | yazar= David Ayalon| başlık = ''Outsiders in the lands of Islam: Mamluks, Mongols, and eunuchs''| url = http://openlibrary.org/b/OL2095841M/Outsiders-in-the-lands-of-Islam| erişimtarihi = | erişimyılı = | erişimayı = | yayımcı= Variorum Reprints| yıl= 1985| yer = Londra| dil = İngilizce| id = ISBN 0860782174| bölüm = | sayfalar = |}} alıntı{{en =icon}}</ref> [[Eyyubiler|Eyyubi]] zamanında [[Mısır]]'daki memlûklerin çoğunu oluşturanlar [[Kıpçaklar]] idi.<ref>{{Kitap kaynağı| last=Isichei | first=Elizabeth | year=1997 | title=A History of African Societies to 1870| publisher=[[Cambridge University Press]]| url=http://books.google.com/books?id=3C2tzBSAp3MC&pg=PA192&dq=mamluks+kipchak+turks&lr=&hl=en | accessdate=2008-11-08 |pages=192}}</ref>
 
== Memlûklerin diğer kölelerden farkları ==
[[Dosya:Le Caire Mausolée des Mamelouks.jpg|thumb|250px|Kahire'deki Memlûk mezarları.(Michel Benoist, 2005)]]
[[Dosya:A Mamluk from Aleppo.jpg|thumb|250px|[[Halep]]'ten bir Memlük]]
[[Dosya:Sebah, Pascal (1823-1886) - n. 489 - Tombeaux des Mamelouks - Ciaro - 1880s.jpg|thumb|250px|[[Kahire]]'deki '''Memlûk''' mezarları. (Pascal Sebah, 1880-1886)]]
 
Memlûk adayları köle olarak satın alınırlardı. Ama, hem satın alanlar, hem de satanlar ile bu satışa konu olan kişiler bilirlerdi ki, askeri okul eğitiminden sonra, mevcut kölelik statüsü değişecektir. Böylece Memlûkler, ileride kaderlerini çizebiliyorlardı. Oysa, diğer kölelerin özgürlüklerini elde etme konusunda kesin bir şansları yoktu. Onların özgürlüklerini kazanmaları için efendilerinin ya onları azat etmesi ya da yakınlarının onları bularak fidye ödemesi gerekiyordu.<ref name="DPi">{{Kitap kaynağı| yazar= Daniel Pipes| başlık = ''Slave Soldiers and Islam: The Genesis of a Military System''| url = | erişimtarihi = | erişimyılı = | erişimayı = | yayımcı= | yıl= 1988| yer = Şikago| dil = İngilizce| id =| bölüm = | sayfalar = sf. 10| alıntı}} ={{en icon}}</ref>
 
İkinci olarak, askeri okula katılan Memlûk adayı köleler, diğer köleler gibi olumsuz barınma ve beslenme koşullarıyla karşılaşmazlardı. Memlûk adaylarından ileride usta bir asker olmaları beklenildiği için, ihtiyaçları ideal koşullarda karşılanmaktaydı.<ref name="DPi"/> Üçüncü olarak, toplumsal statü bakımından köleler, özgürlükten yoksun olarak, her türlü ağır işlerde çalıştırılırlardı. Toplumda hor ve hakir görülen, pazarlarda ikinci sınıf insanlar olarak alınıp satılabilen insanlar olarak algılanırlardı. Memlûk adayı köleler de başlangıçta böyle pazarlarda alınıp satılsa da, Memlûk adayı olarak yetiştirildikten sonra azat ediliyordu. Memlûk sistemine giren bir Memlûk, sosyal statü bakımından en üst sınıfta yer alıyordu.<ref>Daniel Pipes, a.g.e., s.17</ref> Oysa normal köleler, toplumun en alt sınıfında bulunuyorlardı.
 
== Ayrıca bakınız ==
* [[Kölelik]]
* [[Kapıkulu Ocağı]]
 
== Kaynakça ==
{{Kaynakça}}
{{Isichei, Elizabeth (1997). A History of African Societies to 1870. Cambridge University Press. pp. 192. Retrieved 2008-11-08.}}
 
== Dış bağlantılar ==
* [http://www.saudiaramcoworld.com/issue/198106/art.of.the.mamluks.htm Arts of the Mamluks]
* [http://www.islamicarchitecture.org/dynasties/mamluks.html Mamluks - Military slave dynasty]
 
{{Osmanlı-taslak}}
{{İslam-taslak}}
{{tarih-taslak}}
 
[[Kategori:Memlûkler| ]]
[[Kategori:Çerkes soylular]]
[[Kategori:Gürcistan tarihi]]
[[Kategori:Kıpçaklar]]
[[Kategori:Şövalyeler]]
{{diğer anlamı|[[Kategori:Memlûk Sultanlığı}}]]
[[Kategori:Osmanlı İmparatorluğu'nun askerî birimleri]]
[[Kategori:İslam ve kölelik]]
[[Kategori:Köle askerler]]