"Turing Ödülü" sayfasının sürümleri arasındaki fark

düz.
k (→‎Yıla göre: sıralanabilir tablo)
(düz.)
| website = {{URL|http://amturing.acm.org}}
}}
'''Turing Ödülü''', modern [[bilgisayar bilimi]]nin kurucularından sayılan [[Alan Turing]] anısına, 1966'dan beri her yıl [[Association for Computing Machinery]] (ACM) tarafından bilişim dünyasına katkıda bulunanlara verilen bir ödüldür. Ödüle değer görülen katkılarda "kalıcı olma ve bilgisayar bilimi dünyasına önemli bir etki yapma" koşulu aranmaktadır.<ref name=ACM /> Bilişim konulu en önemli ödül olduğu düşünülen<ref>{{Cite book| last1=Dasgupta | first1=Sanjoy| last2=Papadimitriou | first2=Christos | authorlink2=Christos Papadimitriou| last3=Vazirani | first3=Umesh | authorlink3=Umesh Vazirani| title=Algorithms| publisher=[[McGraw-Hill]]| year=2008| isbn=978-0-07-352340-8 |sayfa=317}}</ref><ref>[{{Web kaynağı | url = http://www.informatik.uni-trier.de/~ley/db/journals/cacm/turing.html | başlık = Bibliography of Turing Award lectures], | yayımcı = [[DBLP]] }}</ref> Turing Ödülü bilgisayar dünyasının [[Nobel Ödülü]] olarak da anılmaktadır.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/ | başlık = ACM'S Turing Award Prize Raised To $250,000 | yayımcı = [[Association for Computing Machinery|ACM]] press release | tarih = 27 Temmuz 2007 | erişimtarihi = 16 Kasım 2017 | author = Steven Geringer | arşivurl = http://web.archive.org/web/20170130153824/http://www.acm.org:80/press-room/news-releases-2007/turingaward | arşivtarihi = 30 Ocak 2017}}</ref><ref>{{Web kaynağı | url = http://www.networkworld.com/article/2177705/data-center/why-there-s-no-nobel-prize-in-computing.html | başlık = Why there's no Nobel Prize in Computing | yazar = [http://www.networkworld.com/author/Bob-Brown/ Brown, Bob] | yayımcı = [[Network World]] | tarih = 6 Haziran 2011 | erişimtarihi = 16 Kasım 2017 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20161022090049/http://www.networkworld.com/article/2177705/data-center/why-there-s-no-nobel-prize-in-computing.html | arşivtarihi = 22 Ekim 2016}}</ref>
 
Ödül, adını [[Manchester Üniversitesi]]'nde [[reader]] olarak çalışan Britanyalı matematikçi ve yazar Alan Turing'den almıştır. Alan Turing [[kuramsal bilgisayar bilimi]] ve [[Yapay zekâ|yapay zeka]]nın kurucusu olarak kabul edilmektedir.<ref>{{cite book|author=Homer, Steven and Alan L. |title=Computability and Complexity Theory|url=https://books.google.com/?id=r5kOgS1IB-8C&pg=PA35|publisher=Springer via Google Books limited view|pages=35|isbn=0-387-95055-9|accessdate=16 Kasım 2017|year=2001}}</ref> Her yıl ACM Awards Banquet'te sahibini bulan Turing Ödülü'ne değer görülen araştırmacılar ACM konferanslarına konuşmacı olarak katılma hakkını da elde etmektedirler.
== Ödül sahipleri ==
=== Yıla göre ===
{| class="wikitable sortable"
!Yıl
!Kazanan
|-
!1966
|{{flagicon|USA}} [[Alan Perlis|Alan J. Perlis]]
|[[Programlama]] ve [[derleyici]] tasarımı alanına yaptığı katkılardan dolayı<ref>{{Cite journal | last1 = Perlis | first1 = A. J. | doi = 10.1145/321371.321372 | title = The Synthesis of Algorithmic Systems | journal = Journal of the ACM | volume = 14 | pages = 1 | year = 1967 }}</ref>
|-
!1967
|{{flagicon|GBR}} [[Maurice V. Wilkes]]
|Profesör Wilkes dahili [[Bilgisayar programı|program]] saklayabilen ilk bilgisayar olan [[EDSAC]]'ın tasarımcısı ve mimarı olarak bilinir. 1949 yılında EDSAC bir [[delay line memory]] kullandı. Ayrıca, Wilkes 1951 yılında yazılan "Preparation of Programs for Electronic Digital Computers" kitabının yazarlarından biridir ve bu kitap [[Kütüphane (bilgisayar bilimi)|program kütüphanelerini]] iyi bir biçimde tanıtmıştır.<ref>{{Cite journal | doi = 10.1145/321439.321440| title = Computers then and Now| journal = Journal of the ACM| volume = 15| pages = 1| year = 1968| last1 = Wilkes | first1 = M. V. }}</ref>
|-
|-
!1973
|{{flagicon|USA}} [[Charles Bachman|Charles W. Bachman]]
|[[Veritabanı]] teknolojisine yaptığı büyük katkılardan dolayı<ref>{{Cite journal | doi = 10.1145/355611.362534| title = The programmer as navigator| journal = Communications of the ACM| volume = 16| issue = 11| pages = 653| year = 1973| last1 = Bachman | first1 = C. W. }}</ref>
|-
!1974
|{{flagicon|USA}} [[Donald Knuth|Donald E. Knuth]]
|[[Algoritma]] çözümlemesi ve programlama dili tasarımı konusundaki değerli çalışmaları ile özellikle "[[The Art of Computer Programming]]" adlı kitabı dolayısıyla<ref>{{Cite journal | doi = 10.1145/361604.361612| title = Computer programming as an art| journal = Communications of the ACM| volume = 17| issue = 12| pages = 667| year = 1974| last1 = Knuth | first1 = D. E. }}</ref>
|-
!1975
|{{flagicon|USA}} [[Allen Newell]]<br />{{flagicon|USA}} [[Herbert Simon|Herbert A. Simon]]
|[[RAND Corporation]]'da [[J. C. Shaw]]'la, [[Carnegie Mellon Üniversitesi]]'nde fakülte üyeleri ve öğrencilerle yürütülen çalışmalar sonucunda yapay zekâ, insanın bilişsel yapısı ve [[liste işleme]] konusundaki katkılarından dolayı<ref>{{Cite journal | doi = 10.1145/360018.360022| title = Computer science as empirical inquiry: Symbols and search| journal = Communications of the ACM| volume = 19| issue = 3| pages = 113| year = 1976| last1 = Newell | first1 = A. | last2 = Simon | first2 = H. A. }}</ref>
|-
!1976
|{{flagicon|ISR}} [[Michael O. Rabin]]<br />{{flagicon|USA}} [[Dana Scott|Dana S. Scott]]
|[[Deterministik olmayan sonlu durum makinesi|Deterministik olmayan sonlu durum makinelerinin]] geliştirilmesine önayak olan "Finite Automata and Their Decision Problem" adlı makaleleri dolayısıyla.<ref>{{Cite journal | last1 = Rabin | first1 = M. O. | last2 = Scott | first2 = D. | doi = 10.1147/rd.32.0114 | title = Finite Automata and Their Decision Problems | journal = IBM Journal of Research and Development | volume = 3 | issue = 2 | pages = 114 | year = 1959 | pmid = | pmc = }}</ref> Scott ve Rabin'in klasik makalesi bu alandaki diğer çalışmalara esin kaynağı olmuştur.<ref>{{Cite journal | doi = 10.1145/359810.359816| title = Complexity of computations| journal = Communications of the ACM| volume = 20| issue = 9| pages = 625| year = 1977| last1 = Rabin | first1 = M. O. }}</ref><ref>{{Cite journal | doi = 10.1145/359810.359826| title = Logic and programming languages| journal = Communications of the ACM| volume = 20| issue = 9| pages = 634| year = 1977| last1 = Scott | first1 = D. S. }}</ref>
|-
|-
!1980
|{{flagicon|GBR}} [[C. A. R. Hoare|C. Antony R.Tony Hoare]]
|Programlama dili tanımı ve tasarımı alanındaki önemli katkılarından dolayı<ref>{{Cite journal | doi = 10.1145/358549.358561| title = The emperor's old clothes| journal = Communications of the ACM| volume = 24| issue = 2| pages = 75| year = 1981| last1 = Hoare | first1 = C. A. R. }}</ref>
|-
|-
!1983
|{{flagicon|USA}} [[Ken Thompson]]<br />{{flagicon|USA}} [[Dennis Ritchie|Dennis M. Ritchie]]
|Genel [[işletim sistemi]] kuramının geliştirilmesi ve bu kuramın [[Unix|UNIX]] işletim sistemi olarak gerçekleştirilmesi dolayısıyla<ref>{{Web kaynağı | url = http://amturing.acm.org/award_winners/thompson_4588371.cfm | başlık = Kenneth Lane Thompson | yayımcı = ACM | arşivurl = http://web.archive.org/web/20170402063357/http://amturing.acm.org:80/award_winners/thompson_4588371.cfm | arşivtarihi = 2 Nisan 2017}}</ref><ref>{{Web kaynağı | url = http://amturing.acm.org/award_winners/ritchie_1506389.cfm | başlık = Dennis M. Ritchie | yayımcı = ACM | arşivurl = http://web.archive.org/web/20170703201557/http://amturing.acm.org/award_winners/ritchie_1506389.cfm | arşivtarihi = 3 Temmuz 2017}}</ref>
|-
|-
!1992
|{{flagicon|USA}} [[Butler W. Lampson]]
|Dağıtık ve kişisel bilgisayar ortamlarının geliştirilmesine yönelik çalışmaları ile [[iş istasyonları]], [[Bilgisayar ağı|ağlar]], işletim sistemleri, programlama ortamları, [[Bilgisayar monitörü|görüntüleyiciler]], [[Bilgisayar güvenliği|güvenlik]] ve [[Kelime işlemci|belge yayımlama]] teknolojisine katkıları dolayısıyla<ref>{{Web kaynağı | url = http://amturing.acm.org/award_winners/lampson_1142421.cfm | başlık = Butler W Lampson | yayımcı = ACM | arşivurl = http://web.archive.org/web/20170704192958/http://amturing.acm.org/award_winners/lampson_1142421.cfm | arşivtarihi = 4 Temmuz 2017}}</ref>
|-
|-
!1999
|{{flagicon|USA}} [[Frederick P.Fred Brooks|Frederick P. Brooks, Jr.]]
|[[Bilgisayar mimarisi]], işletim sistemleri ve [[yazılım mühendisliği]]ne yaptığı eşsiz katkılar dolayısıyla<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.cs.unc.edu/Events/News/TuringAward.html | başlık = Frederick P. Brooks Jr. Wins the Association for Computing Machinery's 1999 A. M. Turing Award, Called "The Nobel Prize of Computing" | yayımcı = University of North Carolina, Chapel Hill | tarih = 7 Ocak 2000 | erişimtarihi = 18 Kasım 2017 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160303204748/http://www.cs.unc.edu/Events/News/TuringAward.html | arşivtarihi = 3 Mart 2016}}</ref>
|-
!2000
|{{flagicon|CHN}} [[Andrew Chi-Chih Yao]]
|[[Hesaplama kuramı]]na yaptığı önemli katkılar ile [[Sözderastlantısal sayı üreteci|sözderastlantısal sayı üretimi]], şifrebilim ve [[iletişim karmaşıklığı]] konusundaki çalışmaları dolayısıyla<ref>{{Web kaynağı | url = https://amturing.acm.org/award_winners/yao_1611524.cfm | başlık = Andrew Chi-Chih Yao | yayımcı = ACM | arşivurl = http://web.archive.org/web/20170703221804/http://amturing.acm.org/award_winners/yao_1611524.cfm | arşivtarihi = 3 Temmuz 2017}}</ref>
|-
|-
!2002
|{{flagicon|USA}} [[Ron Rivest|Ronald L. Rivest]]<br />{{flagicon|ISR}} [[Adi Shamir]]<br />{{flagicon|USA}} [[Leonard Adleman|Leonard M. Adleman]]
|[[Açık anahtarlı şifreleme]]yi uygulanabilir kılmaya yönelik eşsiz katkıları dolayısıyla<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.ams.org/notices/200307/comm-turing.pdf | başlık = Rivest, Shamir, and Adleman Receive 2002 Turing Award | erişimtarihi = 18 Kasım 2017 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20170829061845/http://www.ams.org/notices/200307/comm-turing.pdf | arşivtarihi = 29 Ağustos 2017}}</ref>
|-
|-
!2004
|{{flagicon|USA}} [[Vinton G.Vint Cerf]]<br />{{flagicon|USA}} [[Robert E.Bob Kahn]]
|[[İnternet (terim isim)|Ağ kümeleri]] konusundaki öncü rolleri ile [[internet]]in temel iletişim kurallarından [[TCP/IP]]'nin tasarım ve uygulaması konusundaki çalışmaları dolayısıyla<ref>{{Web kaynağı | url = http://amturing.acm.org/award_winners/cerf_1083211.cfm | başlık = Vinton (“Vint”) Gray Cerf | yayımcı = ACM | arşivurl = http://web.archive.org/web/20170629090105/http://amturing.acm.org/award_winners/cerf_1083211.cfm | arşivtarihi = 29 Haziran 2017}}</ref><ref>{{Web kaynağı | url = http://amturing.acm.org/award_winners/kahn_4598637.cfm | başlık = Robert (“Bob”) Elliot Kahn | yayımcı = ACM | arşivurl = http://web.archive.org/web/20171114202614/https://amturing.acm.org/award_winners/kahn_4598637.cfm | arşivtarihi = 14 Kasım 2017}}</ref>
|-
!2007
|{{flagicon|USA}} [[Edmund M. Clarke]]<br />{{flagicon|USA}} [[E. Allen Emerson]]<br />{{flagicon|GRE}} [[Joseph Sifakis]]
|Donanım ve yazılım sanayiinde yaygın olarak kullanılan ve [[model denetimi]] ilkesine dayanan verimli doğrulama teknolojisine yaptıkları katkılar için<ref>[{{Web kaynağı | url = http://www.ddj.com/206103622 | başlık = 2007 Turing Award Winners Announced] | yayımcı = Dr. Dobb's }}</ref>
|-
!2008
 
=== Millete göre ===
Turing Ödülü sahiplerinin ülkelere göre dağılımı aşağıdaki tabloda gösterilmektedir. Çift vatandaşlık sahibi kişiler için, ait oldukları ülkelere 0,5'er puan eklenmiştir.
 
{| class="plainrowheaders wikitable" style="text-align:center;"
|-
|-
! scope="row" align=left| {{USA}}
| 4342
|-
! scope="row" align=left| {{GBR}}
|-
! scope="row" align=left| {{ISR}}
| 43,5
|-
! scope="row" align=left| {{CAN}}
| 32,5
|-
! scope="row" align=left| {{NOR}}