"Virüs" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Boyutta değişiklik yok ,  2 yıl önce
düzeltme AWB ile
k (olarak ta → olarak da)
(düzeltme AWB ile)
[[Yaşamın evrimsel tarihi]]<nowiki/>nde virüslerin menşei açıklanamamıştır: bazıları [[plazmid]]lerden [[evrim]]leşmiş olabilirler—hücreler arasında hareket edebilen DNA parçacıkları—bakterilerden evrimleşmiş olabilir. Evrimde, virüsler [[Genetik çeşitlilik (biyoloji)|genetik çeşitliliği]] arttıran [[yatay gen transferi]]nde önemli bir araçtırlar.<ref name="Canchaya"><span class="citation">Canchaya C, Fournous G, Chibani-Chennoufi S, Dillmann ML, Brüssow H.&#x20;&#x20;Phage as agents of lateral gene transfer.&#x20;</span></ref> Virüsler genetik materyal taşıdıkları, üredikleri ve [[doğal seçilim]]<nowiki/>e uğradıkları için bazıları tarafından canlı kabul edilirler. Ancak canlı olarak kabul edebilmek için gerekli bazı anahtar özellikleri (ör. hücre yapısı) taşımadıkları için virüslere "yaşamın kıyısındaki organizmalar" ve kopyalanıcılar denilmiştir,<ref name="ReferenceA"><span class="citation">Rybicki, EP.&#x20;&#x20;</span></ref> .<ref>Shors pp. 49–50</ref>
 
Virüsler birçok yolla yayılırlar; bitkilerde virüsler genellikle [[Yaprak biti|yaprak bitleri]] ve [[bitki özsuyu]] ile beslenen [[böceklerBöcek]]ler tarafından bitkiden bitkiye aktarılırken, hayvanlarda [[Kan emme|kan emici]] haşerat tarafından aktarılırlar, bu hastalık taşıyan organizmalara [[Taşıyıcı (epidemiyoloji)|vektörler]] denilir. Grip virüsleri solunum yoluyla yayılım gösterirler. [[Norovirus|Norovirüs]] ve [[Rotavirus|rotavirüs]] viral kaynaklı [[Gastroenteritis|gastroenterit]]<nowiki/>in en bilindik etkenlerindendir ve [[Bulaş#Fekal-oral bulaş|fekal-oral bulaş]] yoluyla ve insandan insana temas ile, su ve yiyeceklerle bulaşırlar. HIV cinsel temas yoluyla ve enfekte kanla temas yoluyla bulaşan ciddi bir etkendir. Virüsün enfekte edebildiği hücrelere "[[Konakçı|konak"]] hücre denirve konak türü geniş veya dar olabilir, bunu virüsün "[[konak özgüllüğü]]" belirler.<ref>"virus, n."</ref>
 
Hayvanlarda viral enfeksiyonlar genelde [[Bağışıklık sistemi|immun sistemin]] uyarılaması ve enfeksiyona neden olan virüsün ortadan kaldırılması ile sonuçlanır. Bağışıklık tepkileri aynı zamanda [[Aşı (tıp)|aşı]] ile de uyarılabilir, bu durum belirli viral ajanlara karşı [[Bağışıklık|yapay bir bağışıklık kazandırır]]. Bununla beraber [[AIDS]] ve [[Viral hepatitis|viral hepatit]] etkeni olan bazı virüsler immun yanıttan kaçarlar ve [[kronik]] enfeksiyonlara yol açarlar. Antibiyotikler virüslere karşı etki etmezler ancak virüslere etki edebilen bazı [[antiviral ilaç]]lar geliştirilmiştir.
{{Ana madde|Bitki virüsleri}}
[[Dosya:Pepper mild mottle virus.png|küçükresim|Hafif benekli virüsle (mild mottle virüs) enfekte [[biber]] bitkisi.]]
Bitki virüslerinin birçok tipi vardır. Bu virüsler bitkilerde [[Crop yield|verim]] kaybına neden olurlar ancak bunlarla mücadele ekonomik değildir. Bitki virüsleri, genellikle ''[[Taşıyıcı (epidemiyoloji)|vektörler]]''olarak bilinen [[Canlı|organizmalarla]] bitkiden bitkiye yayılır. Bunlar normalde [[böceklerBöcek]]ler<nowiki/>dir ama [[mantarlar]], [[Yuvarlak solucanlar|nematodlar]] ve [[Protozoa|tek hücreli organizmalar]] da olabilir.<ref>Shors pp. 562–587</ref> Bitki hücreleri insanları ya da diğer hayvanları enfekte emezler çünkü sadece canlı bitki hücrelerinde çoğalırlar.<ref><span class="citation">Dinesh-Kumar SP, Tham Wai-Hong, Baker BJ.&#x20;&#x20;</span></ref>
 
Bitkilerin virüslere karşı ayrıntılı ve etkili savunma mekanizmaları vardır. Bunların en etkilisi direnç varlığını ifade eden direnç (R) genleridir. R genleri enfekte hücrenin etrafında hücre ölümü ile lokalize ve genellikle çıplak gözle görülebilen büyük noktalardan tetiklenir ve her R geni belli bir virüse karşı direnç sağlar. Bu noktalar enfeksiyonun yayılmasını durdurur.<ref>Shors pp. 573–576</ref> RNA interferans bitkilerde etkili bir savunmadır.<ref><span class="citation">Soosaar JL, Burch-Smith TM, Dinesh-Kumar SP.&#x20;&#x20;</span></ref> Bitkiler enfekte olduklarında virüsleri öldürmek için genellikle [[salisilik asit]], [[nitrik oksit]], ve [[Reactive oxygen species|reaktif oksijen]] molekülleri gibi doğal dezenfektan maddeler üretirler.
1.204.522

değişiklik