"Çöl" sayfasının sürümleri arasındaki fark

değişiklik özeti yok
(düzeltme AWB ile)
[[Dosya:Sahara Desert in Jalu, Libya.jpeg|thumb|Çöl ([[Sahra]])|281x281px]]
 
'''Çöl''', [[yerküreYerküre]]'de yer alan ana [[biyom]] tiplerinden birisidir. Çöl, yıllık 250 mm'den az [[yağış]] alan bölgeler için kullanılan bir tabirdir.
 
Çöl, yıllık 250 mm'den az yağış alan bölgeler için kullanılan bir tabirdir. Sanılanın aksine [[Antarktika]] ve [[Grönland]]'ın büyük bölümü de çöl tabirinin içine girer yani "çöl" kelimesi sadece sıcak bölgeleri değil soğuk ve kurak bölgeler için de kullanılır.
 
Çöller birer ekosistemlerdir ve çöl atmosferinin düşük nemliliği gece ve gündüz arasında çok büyük sıcaklık farklarının oluşmasına neden olur. Çöller, aldıkları yağışın miktarında büyük değişkenlik gösterebilirler. Yağışın zamanı da öngörülememektedir. Sıcak çöllerde toprakta organik madde miktarı az olmasına karşın mineraller bol miktarda bulunur. En gelişmişlerinde bile bitki örtüşü çok seyrektir ve [[toprak]] güneş ışınlarına ve rüzgara doğrudan maruz kalır. Hem yıllık hem de çok yıllık bitkiler mevcuttur, ancak çok yıllık bitkiler olarak [[kaktüs]]ler tipiktir, [[Kuzey kutbu]]'nda 400'e yakın bitki türü olmasına karşın [[Antarktika]]'da hiçbir bitki türü bulunmamaktadır. Bu bitkiler su kaybını azaltmak için genellikle çok küçük yapraklara sahiptir ya da hiç yaprakları yoktur. Bazı bitkiler ise yer altı organları olarak yaşarlar ve yalnızca aşırı yağışların olduğu kısa bir büyüme dönemine sahiptirler.
Çöllerde yaşayan hayvanlar, çok çetin koşullarla baş etmek zorundadırlar: su ve besin çok nadirdir, sıcaklık dramatik bir şekilde değişmektedir, kumda ve kalın kar tabakasında yürümek ve yuva kazmak zordur. Bu sorunları aşmak için çok çeşitli [[fizyoloji]]k ve [[davranış]]sal [[uyum]]lar [[evrim]]leşmiştir. Sıcak çöllerde çoğu hayvan küçüktür, günün en sıcak saatlerini bitkilerin altında ya da yer altında geçirirler, gece avlanır ve besin ararlar. [[Kanguru faresi]] gibi hayvanlar, besinlerde bulunan ve metabolizma sonucu ortaya çıkardıkları su ([[metabolik su]]) ile canlılıklarını devam ettirirler. Canlı [[biyokütle]]si çok düşüktür ve [[biyota]] oldukça özelleşmiştir.
 
Dünyaca ünlü çöller, [[Kutuplar]]'ın çevresinde bulunan çöller ve [[Kuzey Afrika]]'da [[Büyük Sahra]], [[Güney Afrika]]'da [[Kalahari Çölü]], [[Asya]]'da [[Gobi Çölü|Gobi]], [[Güney Amerika]]'da [[Atacama Çölü]] çölleridir. Büyük Sahra, dünyadakiDünya'da ki en büyük sıcak çöldür. [[Antarktika]] ve [[Grönland]]'ın büyük bölümü de çöl tabirinin içine girer yani "çöl" kelimesi sadece sıcak bölgeleri değil soğuk ve kurak bölgeler için de kullanılır.
 
== Küresel Ölçekte Başlıca Çöller ==
Çöller kutup çölleriyle birlikte dünyada kara alanlarının %30'unu kaplar. Bunun dışında %28'lik bir yarı kurak alan daha var ki, buralar az yağış ve bitki örtüsüyle tipiktir ve asıl çölleri çevrelerler. Hemen her kıtada çöl alanları varlık göstermektedir. Bu çöl alanları subtropikal, kıtaiçi, batı sahili ve kutup çölleri olmak üzere 4 ana gruba ayrılabilir.<ref name=":0">Kazancı, N. ve Gürbüz, A. (Ed.) 2012. Kuvaterner Bilimi. Ankara Üniversitesi Yayınları No:350, 570 s. ISBN 978-605-136-056-0.</ref>
 
=== Subtropikal Çöller ===
 
== Çölde Yaşam ==
Çöller genel olarak 2'ye ayrılır;Sıcak ve soğuk çöller. Soğuk çöllerde yaşamını sürdüren hayvanlar yaratılış gereği oranın ortamına ve iklim koşullarına adapte olmuşlardır.Ayrıca çöllerde yaşayan canlılar, bu bölgelere uyum sağlamış canlı sayısının az olması sebebi ile değerlidir.
 
Çöllerde yiyecek ve içecek sıkıntısı tahmin edilebileceği gibi sık rastlanan bir durumdur. Bu yüzden burada hayatını sürdüren canlılar buranın olumsuz koşullarına karşı birçok adaptasyon geliştirmiştir.Kutup çöllerinde yaşayan hayvanlar daha küçük vücutludurvücutlu olmaktadır ve daha kalın bir deri tabakasına sahiptir. Ayrıca bunları koruyan yağ tabakaları vardır ve bu tabaka oldukça gelişmiştir.Kutupta yaşayan bazı hayvanlar penguen, kutup ayısı, kutup tilkisi, fok, balina, deniz aslanı şeklinde sıralanabilir.Sanıldığının aksine kutup ayılarıyla penguenler aynı yerde yaşamaz. Kutup ayıları sadece Kuzey Kutbunda yaşamlarını sürdürürken penguenler ise sadece Güney Kutbunda
[[Dosya:Atacama1.jpg|thumb|Çöl ([[Atacama Çölü]])|315x315px]]
yaşarlar. Ayrıca Kuzey Kutbu bir kıta değil Grönland'ın Kuzeyi'nin Sibiryanın ve Diğer Kuzey Buz Denizi adalarının oluşturduğu kara parçalarıdır. Güney kutbu [[Antarktika]] ise kıtadır.
 
Sıcak çöllerde ise hayat daha zordur denebilir çünkü kutuplardaki hayvanlardan fazla olarak su gibi bir sorunları daha vardır. Bu sorunu çözmek için de çeşitli adaptasyonlar geliştirilmiştir. Örneğin develer hörgüçlerinde yağ biriktirirler ve fazla yağı bir dizi kimyasal işlemden sonra suya çevirerek ihtiyaçları olan suyu karşılarlar. Çöl tilkileri ise küçük boyutludur ve bu onların çabuk terlemesini önler. Diğer çöl hayvanlarıdahayvanları da suyu çeşitli şekillerde depo ederler ya da aldıkları besinlerin suyundan faydalanırlar.
 
== Dünyada Çöller ==
2.828

değişiklik