"Evlilik" sayfasının sürümleri arasındaki fark

resimler
(akraba evliliği - kilise mülkü ilişkisi)
(resimler)
[[Dosya:Van Eyck - Arnolfini Portrait.jpg|thumb|[[Jan van Eyck]]'in meşhur çifte [[portre]]si [[1434]] tarihli ''Arnolfini'nin düğünü''. Zamanın evlilik modelini sembollerle anlatır. Adam dışa bakan pencerede, kadın hamile ve içeriyi temsil eden yatak yakınında, köpek sadakati temsilen aralarında, aynada ressam]]
[[Dosya:Guvercinevlilik.jpg|200px|thumb|right|Evlilik sembolü yüzükleri taşıyan güvercin heykelleri]]
[[Dosya:Bride and groom signing the book.jpg|300px|thumb|right|[[Gelin]] ve [[damat]] [[nikâh]] [[defter]]ini imzalarken.]]
 
'''Evlilik''', iki kişinin [[aile]] kurmak üzere kanunların uygun gördüğü şekilde, [[ruh]]en ve [[vücut|bedenen]] bir ömür boyu sürecek şekilde bir araya gelmesi.
 
Evlilik, genellikle karşı cinsten iki kişi arasında yapılagelmiştir. Değişik toplumlar iki kişinin evlenme öncesi evlenebilmeleri için şartlar koşmuş, evlendikten sonraki hayatları için de başka çeşitli kurallar koymuşlardır. Bu şartlar ve kurallar zaman içinde de değişikliklere uğrasalar da genel olarak cinsiyetleri, ait oldukları toplumsal gruplar, sağlık ve kısırlık durumu, akrabalık derecesi, ayrı / ortak mülkiyet, birbirlerini ve ortak çocuklarını temsil edebilme, onların sorumluluklarına ortaklık, soyadı, miras, sadakat (-sizlik), ayrılma, boşanma, nafaka, çocukların veya eşin söz konusu olduğu hukuki davalar veya toplumsal meselelerde karar verme veya şahitlik etme/etmeme yetkisi/hakkı gibi konuları içerir. Örneğin günümüzde bir çok ülkede hemcins bireyler eşcinsel evlilik yapabilir; Buna karşılık aynı bu ülkelerde belli bir süre önce, eşcinsellik çok ağır cezalara layık görülürdü. Bazı ülkelerde ise halen eşcinsellik yasaktır. Pek çok [[toplum]], kişinin aynı anda birkaç eşle birden evlendiği çok eşliliğe izin vermemektedir. Yakın akrabalık sınırı ortaçağ hıristiyanları için latin hesabıyla 6 derece, alman hesabıyla 3 derece idi; Bugünlerde akrabalık sınırlamaları en azlara yakındır. Eskiden dinler veya etnik gruplar arası evlilikler yasak olabiliyordu.
 
Evlilik olağan olarak, [[aile]]nin çoğalmasının temelini oluşturur. Yani, evli çiftin [[çocuk]] yaparak onları yetiştirmeleri beklenir. Nitekim, [[insan]] topluluklarının çoğunda, evlenme vardır ve dünyaya çocuk getirilmesi, bunların korunması, eğitilmesi, düzgün bir hayat için donandırılması gibi uzun soluklu amaçları gerçekleştirmek için eşlerin bir araya gelmesi, bunun gereği olan sorumlulukları toplum gözetiminde üstlenmesi olarak kabul edilir. Bununla beraber, bazı evlenmelerin böyle bir amacı bulunmadığı da bir gerçektir, örneğin geç yaşta yapılan evlilikler, anlaşmalı çocuksuz evlilikler, eşcinsel evlilikler, veya [[ölüm]] halindeyken yapılan evlenmeler gibi.
 
== Tarihçe ==
[[Dosya:William Hogarth 038.jpg|thumb|[[William Hogarth]]'ın "Evlilik modası" resim serisinin parçası 1745 tarihli tablosu ''Evlilik akti''. Bir ingiliz yüksek sınıf evliliğini hicveder. Zengin bir eş ve onun getireceklerinin en önemli konu olması bu evliliklerin özeti denilebilirdi.]]
[[Dosya:Kapelle-in-Kohlstein.JPG|200px|thumb|right|Yeni evli [[hristiyan]] çift, [[kilise]]de [[dua]] ederken.]]
 
[[10. yüzyıl]]a kadar [[Roma]]'da evlenme işlerinde yasama ve yargılama yetkileri devlete aitti. Bununla birlikte, [[hristiyan]] [[kilise]]si, kuruluşundan itibaren, kendi mensuplarının evlenmelerinde uyulması gerekli bazı özel emirler ve yasaklar getirmişti; bunlara karşı gelen dini cezalara çarptırılır, en önemlisi de [[aforoz]] edilirdi. [[Batı Roma İmparatorluğu]]'nun yıkılışından sonra siyasi otoritesinin ortadan kalkması, kilisenin bu yasama ve yargılama yetkilerini yavaş yavaş benimsemesine yol açtı. [[10. yüzyıl]]dan itibaren bir çok Avrupa krallığı [[Şarlman]]ı örnek alarak kilise-devlet ikilisinin yan yana simbiyoz gelişmesini tercih etmiş ve kayıtları kilise tutmuştur. Özellikle akraba evliliğine aşırı dini kısıtlamalar sebebiyle bölünerek miras kalan küçük tarlaların kiliseye hibe edilmesi konusu kilisenin aşırı zenginleşmesine sebep olmuş, devletin zararına olmaya başlamıştı. Kilise reformu ertesi yeniden güçlenen [[krallık]]lar, mülk işinde olduğu gibi evlenme konusunda da kilisenin yetkilerini kısıtladı. Bu süreç Batı'da [[16. yüzyıl]]dan [[18. yüzyıl]]a kadar sürdü. Günümüzde de din ve devlet işlerinin genelde birbirinden ayrılması ile evlenme töreninin hala kilisede yapılması revaçta olsa bile, akitlerinin [[belediye]]lere bırakılmasıyla son buldu.
 
[[Dosya:Brudeferden.jpg|thumb|Fjordda gelinalma kayığı]]
Evlenmenin hukuki ve dini esasları zamanla çok değişmiştir: [[kan]] akrabalığıyla ilgili yasaklar her yerde geçerli olmadığı gibi bazı [[halk]]ların egzogamik (aile veya kabile dışından evlenme) kanunları son derece karmaşıktır; bir kural haline gelen tek kişiyle evliliğin, çok kişiyle evliliği ortadan kaldırması uzun sürdü. Bazı toplumlarda nişanlı, karısını, ailesinden başlık parası ile ister, bazı yerlerde ise kocaya bir hediye veya drahoma verilir. Nişanlı, damat olarak kabulünden önce müstakbel kayınbaba ve kayınvalidesinin evinde bir süre hizmet etmek zorunda kalabilir. Çoğu yerde evlenme ilk çocuk doğmadıkça geçerli olmaz.{{kaynak belirt}}
 
== Türk topluluklarında evlilik ==
 
[[Dosya:Wedding rings.jpg|200px|thumb|right|Söz, nişan ve evlilik sembolü yüzükler.]]
[[Türk]] topluluklarında [[boy]]ların, [[oba]]ların, yaşama kurallarına, [[ahlâk]] anlayışlarına, gelenek ve göreneklerine ve yaşanan ortamın [[kültür]] durumuna göre az çok değişen evlenme törenleri vardı. Bu törenler, yapı ve nitelikleri bakımından [[il]]den ile, bazen [[köy]]den köye göre de değişiklik gösterebilir. Eski çağlardan kalma gelenek ve inançlar farklı tutumlarla bu törenlerde yaşar. Bu yüzden, Türk evlenme törenlerini tek bir ölçüye göre açıklamak yeterli sayılmamalıdır.
 
2.075

değişiklik