"Basmacı Hareketi" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Gerekçe: + kaynak gerektiren bilgi eklentisi
(düzeltme AWB ile)
(Gerekçe: + kaynak gerektiren bilgi eklentisi)
|çatışma = Basmacı Ayaklanması
|parçası = [[I. Dünya Savaşı]] ve [[Rus İç Savaşı]]
|resim = https://uploadBandera_del_Turquestan.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f4/Basmac%C4%B1.jpgsvg
|başlık = BasmacıAyaklanmacıların Bayrağıbayrağı
|tarih = 1916-1938/19421934
|yer = [[Türkistan]]
|bölge =
|sebep = Bolşeviklerin [[Türkistan Millî Özerk HükûmetiTürkçülük]]-[[İslamcılık]]'ni yıkması.ayaklanması
* [[Türkçülük]]-[[İslamcılık]] ayaklanması.
|sonuç = Sovyet zaferi
|coğrafi_değişiklikler =
{{bayraksimge resim|Flag of the Bukharan People's Soviet Republic.svg}} [[Buhara Halk Sovyet Cumhuriyeti|Buhara HSC]]
----{{bayrakülke|Sovyetler Birliği|1923}} (30 Aralık 1922'den itibaren<ref>[[SSCB Yaratılış Antlaşması]]</ref>)
|savaşan2 = [[Dosya:Bandera_del_Turquestan.svg|22px|border]][[Basmacı Hareketi|Basmacılar]]
----[[Dosya:Bandera de Khiva 1917-1920.svg|22px|border]] [[Hive Hanlığı|Hive]] (1918-1920)<br>
[[Dosya:Flag of Russia.svg |22px|border]] [[Beyaz Ordu]] (1919-1920)<br>
[[Resim:Bandera_del_Turquestan.svg|22px|border]] [[İbrahim Bey]]{{KIA}}<br>
[[Resim:Bandera_del_Turquestan.svg|22px|border]] [[Muhiddin Bey]]<br/>
----<hr>[[Dosya:Flag of the Emirate of Bukhara.svg|22px|border]] [[Muhammed Alim Han]]<br/>
[[Dosya:Flag of Afghanistan (1929).svg|22px|border]] [[Habibullah Kalakani]]{{KIA}}
|güç1 = 120,000-160,000<ref name="Moscow page 35">''Moscow's Muslim Challenge: Soviet Central Asia'', Michael Rywkin, page 35</ref>
|notlar =
}}
'''Basmacı Ayaklanması''', ([[Rusça]]: Басмачество, ''Basmaçestvo''), [[Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği|Sovyet]] yönetimine karşı [[Orta Asya]]'da 1917'de başlayan ve aralıklı olarak 1931'e değin süren ayaklanma hareketi. Ruslar ''Basmak'' ve ''Baskın'' kelimesinden yola çıkarak ayaklanmaları ''Basmacı Ayaklanması'' olarak nitelendirdiler. Ancak, bu hareket [[Türkistan]]'ın genelinde ''Korbaşılar Hareketi'' olarak millîmilli bir direniş hareketi olarak kabul edilir.
 
[[Çarlık Rusyası|Çarlık]] döneminde [[Türkmenistan]], [[Başkurdistan]] ve [[Kırım]]'da [[Ruslar|Rus]] kolonizatörlere karşı saldırılar, soygunlar düzenleyen çeteler yaygındı. Bu çetelere [[Başkırt]]lar ''Ayyar'', [[Türkmen]]ler ''Basmacı'' adını veriyordu. [[1917 Sovyet Devrimi]]'nden sonra [[Türkmenistan]]'da, [[Fergana Vadisi]]nde Ruslara başkaldıran siyasal amaçlı örgütlere de Basmacı adı yakıştırıldı. [[Özbek]] ve [[Kazak]] basınında bu anlamda, [[Cezayir Bağımsızlık Savaşı|Cezayir Basmacıları]], Hint Basmacıları gibi, sömürge yönetimine başkaldıran, özgürlük yanlısı direnişçiler için de kullanıldı.
 
[[1917 Sovyet Devrimi]] sırasında [[Fergana]]'da Mehmet Emin Bey, [[Hokand Hanlığı|Hokand]]'da Kiçkine Irgeş önderliğinde bağımsızlık yanlısı Basmacı çeteleri örgütlendi. [[Bolşevik]]ler Şubat 1918'de [[Hokand Hanlığı|Hokand]]'ı ele geçirip Hokand MillîMilli Hükümeti'ne son verince Mehmet Emin Bey [[Margilan]]'a çekilip direnişini sürdürdü.
 
Basmacılar 1921'de [[Buhara]]'da da örgütlendiler. Lakay aşireti reislerinden İbrahim Bey gibi [[Buhara Emirliği|Buhara emirine]] bağlı tutucu Basmacılar yenilik yanlısı Cedidcileri de düşmanları sayıyorlardı. [[Enver Paşa]], Hacı Sami ve arkadaşları [[Türkmenistan]]'ı [[Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği|Sovyetler]]'e karşı ayaklandırmak için Ekim 1921'de Buhara'ya gittiklerinde İbrahim Bey, [[Jön Türk]] hareketinin önderi olarak [[Osmanlı]] padişahlarının otoritesini sarstığı ve [[II. Abdülhamid]]'in devrilmesini sağladığı gerekçesiyle Enver Paşa'yı tutsak etti. Basmacıları ikna etmeyi başaran Enver Paşa, aşiret reislerinden Devletmend'in desteğiyle örgütlediği Basmacılarla küçük başarılar kazandı; ama Ağustos 1922'de Belcivan'a (bugün [[Tacikistan]]) çekilmek zorunda kaldı ve orada [[Kızıl Ordu]]'yla girdiği çatışmada öldürüldü. Orta Asya Türklerini bir [[Turan]] bayrağı altında birleştirme ülküsünü gerçekleştiremedi.