"Türkçe" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
vandal geri alındı
k (vandal geri alındı)
{{çalışma var}}
 
{| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width="300" style="margin-left:0.5em;"
! colspan="2" bgcolor="lawngreen" style="font-size:120%" | Türkçe
|- bgcolor="#FFFFFF"
| width="33%" valign="top" | Konuşulduğu ülkeler :
| [[Türkiye]] , [[Azerbaycan]] , [[Kazakistan]] , [[Özbekistan]] , [[Türkmenistan]] , [[Kırgızistan]] , [[Bulgaristan]], [[Makedonya]], [[Almanya]], [[Avusturya]], [[Hollanda]] , [[KKTC]] , [[Belçika]] , [[Suriye]] , [[Irak]] , [[İran]] , [[Güney Kıbrıs Rum Kesimi]] , [[Yunanistan]] , [[Rusya]] , [[Amerika]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Konuşan kişi sayısı:
| 250 Milyon
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Konuşan kişi sayısına göre dünya sıralaması|Sıralama]]:
| 5
|- bgcolor="#FFFFFF"
| valign="top" | Dil Grubu<br/>[[Sınıflandırma]]:
| [[Altay dilleri]]<br/>
: [[Türk dilleri]]<br/>
:: [[Güney Türk dilleri]] veya Oğuz<br/>
::: Türkçe grubu
:::: '''Türkçe'''
|-
! colspan="2" bgcolor="lawngreen" | Resmi Durum
|- bgcolor="#FFFFFF"
| valign="top" | [[Resmi dil]] olduğu ülkeler:
| [[Türkiye]], [[Kosova]], [[KKTC]] , [[Azerbaycan]] , [[Kazakistan]] , [[Özbekistan]] , [[Türkmenistan]] , [[Kırgızistan]] , [[ve Rusya içindeki muhtar cumhuriyerlerde]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Düzenleyen:
| [[Türk Dil Kurumu]]
|-
! colspan="2" bgcolor="lawngreen" | Dil Kodu
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[ISO 639]]-1: || tr
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[ISO 639]]-2 (B): || tur
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[ISO 639]]-2 (T): ||
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[SIL]]: || TRK
|}
[[Resim:Turklehce.jpg|thumb|right|290px|Türki Dilleri Haritası]]
'''Türkçe''' [[Türk dil ailesi]]nden anadil olarak [[Türkiye]], [[Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti]], [[Bulgaristan]] ve [[Avrupa Birliği]]nde bulunan göçmenler tarafından konuşulmaktadır. Anadil olarak konuşanların sayısı tam olarak bilinmesede, yaklaşık olarak 70 milyon kişi tarafından kullanılmaktadır.
 
Tükçe ve diğer Oğuz dilleri arasında çok büyük benzerlikler vardır. [[Azerice]] ve [[Türkmence]] ile karşılıklı olarka çok kolay anlaşılabiliri. Bunlardan Türkçe ile beraber sayılacak olursa, anadil olarak konulanların sayısı yaklaşık 100 milyon olur.
 
==Sınıflandırma==
Türkçe; [[Gagauzca]], [[Horosan Türkçesi]] ve [[Osmanlı Türkçesi]] ile birlikte olarak Türkçe dil grubunda yer almaktadır. Türkçe dil grubu, Oğuz dillerinin (Güney Türk dilleri) bir alt grubudur. Oğuz dilleride Türk dillerinin bir alt grubudur. Çoğu bilim adamı Türk dillerini [[Altay dil ailesi]] içine koyarlar.
 
[[Fince]] ve [[Macarca]] gibi Türkçe'de de ünlü uyumu, eklemeli ve kelimelerin cinsiyeti yoktur. Cümle sıralaması genel olarak, Özne Nesne Fiil şeklindedir.
 
==Coğrafi dağılımı==
Türkçe Türkiye'de ve diğer 35 ülkede konuşukmaktadır. Özellikle, Türkçe eskiden [[Osmanlı İmparatorluğu]] topraklarında yer alan ülkelerde, [[Bulgaristan]], Romanya, eski [[Yugoslavya]] (özellikle Sırbistan bölgesinde) ve [[Makedonya]] gibi ülkelerde konuşulmaktadır. Ayrıca 2 milyon Türkçe konuşan insan [[Almanya]]'da yaşamaktadır.
 
===Resmi durumu===
 
Türkçe Türkiye'nin ve [[Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti]]'nin resmi dilidir. Türkiye'de T[[ürk Dil Kurumu]] [[Atatürk]] tarafından 1932 yılında ''Türk Dili Tetkik Cemiyeti'' olarak bağımsız bir organ olarak kurulmuştur. Türk dil kurumu dilin sadeleşmesi, yabancı kökenli sözcüklerin değiştirilmesi (özellikle [[Arapça]] ve [[Farsça]]) için çalışmıştır.
 
==Kullanımı==
 
Türkçe;
 
*Türkiye'de 70 Milyon kişi tarafından,
*Bulgaristan'da 850.000 kişi tarafından,
*Kıbrıs'ta 200.000 kişi tarafından,
*Yunanistan'da 135.380 kişi tarafından,
*Özbekistan'da 23.600.000,
*Kazakistan'da 15.900.000,
*Kırgızistan'da 4.500.000,
*Türkmenistan'da 4.600.000,
*Azerbeycan'da 7.600.000,
<br>
*Rusya federasyonu içinde Türk muhtar cumhuriyetleri de bulunmaktadır. Başlıcalarını, Tataristan, Başkurdistan, Çuvaşistan, Yakut-Saha Muhtar Cumhuriyetleri, Dolgan-Mens Muhtar Bölgesi, Kabardin-Balkar, Tıva, Kırım-Tatar Muhtar Cumhuriyetleri, Havas, Gorno-Altay Muhtar Bölgesi, Dağıstan Muhtar Cumhuriyeti, Karaçay-Çerkes Muhtar Bölgesi, Çeçen-İnguş Muhtar Cumhuriyeti buralarda toplam 18.000.000 yakın kişi tarafındandan,
*Doğu Türkistan'da yaklaşık 30.000.000 kişi tarafından,
Ayrıca Türkçe;
*Almanya'da 3 Milyon kişi tarafından,
*İran'da yaklaşık 25.000.000 İran Azerisi tarafından,
*Yugoslavya ve Makedonya'da 350.000 kişi tarafından,
*Avusturya'da 200.000 kişi tarafından,
*Hollanda 175.000 kişi tarafından,
*Fransa 150.000 kişi tarafından,
*Belçika'da 70.600 kişi tarafından,
*Romanya'da 16.000 kişi tarafından,
*Amerika'da 27.000 kişi tarafından,
*Kanada'da 10.000 kişi tarafından,
*İsviçre'de 7.500 kişi tarafından,
*Irak'ta 3.000.000 kişi tarafından,
*Avustralya'da 150.000 kişi tarafından,
*suriye'de yaklaşık 1.500.000 kişi tarafından,
*Kırım'da 300.000 kişi tarafından
*Gagavuz Yerinde 200.000 kişi tarafından konuşulmaktadır.
 
Genel olarak yaklaşık 250 Milyon kişi Türkçe'yi anadili olarak konuşmaktadır.
 
==Türkçe'nin Tarihsel Gelişimi==
 
Altay Dağları civarından kaynaklanan dil, onu kullanan göçebe kavimlerin doğuda Japonya'ya, batıda ise [[Avrupa]]'ya doğru hareketiyle yayılmıştır. [[Afganistan]] ve Batı [[Çin]] civarında Moğolca; [[Rusya]], Güney ve Güneydoğu Çin bölgesinde Tunguz; eski Rusya ülkelerinden batıda [[Türkiye]]'ye, güneyde ise [[İran]]'a yayılan bir alanda ise [[Türki diller]] olarak değişmiştir. Güneyde bulunan başlıca Türki diller Türkçe, [[Azeri Türkçesi]] ve [[Türkmen Türkçesi]]'dir. [[Oğuzlar|Oğuz]] boylarının kullandığı [[Gagavuz]] lehçeleri ve İran kaynaklı [[Horasan]] lehçesi, Türkiye lehçesi ile birlikte bugünkü Türkçe'nin bölümlerini oluşturmaktadır.
<br>
[[Divanü Lügati’t-Türk]], [[türk]] kültürün ilk türkçe dilini anlatan ve yazılan [[Sözlük]] eseri dir ve [[Kaşgârlı Mahmut]] tarafından [[25 Ocak]] [[1072]]'de yazmaya başlanmış ve [[10 Şubat]] [[1074]]'te bitirilmiştir. Bu kitap içinde bu cümle bulunıyor."Türk dilini öğrenmek çok gerekli bir iş olur".Türkçenin zengin gramer özelliklerini ilk ve en çarpıcı biçimde yansıtıyor.
Türkçe’nin kullanım alanını genişleten bir başka Karahanlı Devleti’nin mensubu, ikinci bir türk ve türkçe [[kültür]] [[abide]]si olan [[Yusuf Has Hacib]] dir. [[Yusuf Has Hacib]], [[Kutadgu Bilik]] ([[Mutlu Kılan Bilgi]]) adlı eseri ile Türk dil birliğinin diğer önemli yazılı temelini attı.([[1069]]-[[1070]] yılarında bu türkçe eseri tamamlandı).
 
* Altay dil ailesi
** Türkçe dil kolu
*** Güney dilleri
**** Balkan Gagavuz Türkçesi (Türkiye ve Türklerin yaşadığı Avrupa ve Amerika kıtalarını bazı bölümleri)
**** Gagavuz Türkçesi ([[Moldovya]])
**** Horasan Türkçesi (İran)
**** Türkiye Türkçesi
**** Azeri Türkçesi
**** Kazak Türkçesi
**** Türkmen Türkçesi
**** Kırgız Türkçesi
**** Özbek Türkçesi
**** Tatar Türkçesi
**** Uygur Türkçesi
 
'''Türkçe''' ait olduğu [[Altay Dil Ailesi]]'nin en çok kişi tarafından kullanılan dilidir. 5500-8500 yıllık bir geçmişi olduğu sanılmaktadır. Azeri, Türkmen, Tatar, Özbek, Başkurti, Nogay, Kırgız, Kazak, Yakuti, Çuvaş gibi bölümleri vardır.
 
Örnek olarak yazılı türkçe dil üzere kaynaklarda ([[M.Ö. 1766]] yılık [[çin]] [[kronik]]inde) ilk kez tutanaklarda [[tanrı]] , [[ordu]] ve [[kut]] (mutluluk) kelimeleri bulunulmaktadır.([http://sophistikatedkids.com/turkic/70%20Dateline/hun%20dateline%20En.htm]
 
[[Moğolca]], [[Mançu-Tungus]], [[Korece]] ve [[Japonca]] ile yakın ilişkisi vardır. Bazı bilimadamları, ilişkinin ödünç alınmış sözcüklerden kaynaklandığını ve temelli olmadığını iddia etmiştir. Son zamanlarda yapılan karşılaştırmalı çalışmalar, bu tezin hatalı olduğunu, Türkçe ve Japonca'nın temel ilişkilerinin bulunduğunu kanıtlamıştır.
 
<b>Dil örnekleri klasik eski türkçe kültürü (Göktürk 6/7/8yy. ile Orhun yazıtları) ve Türkiye türkçesi kültürü</b>
 
{| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="center"
! style="background:#CFCFCF;" | ''Göktürkçe''
|-
|Turk Oguz begleri, budun, esidin uze tenri basmasar asra yir telinmeser Turk budun ilinin, torunun kim artati?
|-
! style="background:#CFCFCF;" | ''Türkiye türkçe''
|-
| Türk Oğuz beyleri, soyu, işitin; üstte gök Tanrı basmasa, altta yer delinmese, Türk ulusu, ülkeni, töreni kim atar?
|-
|}
 
Şu anda Dünya üzerinde şümullü bir dil olma yolunda ilerleyen Türkçe'nin bu yoldaki en büyük yardımısı [[Türk Okulları]]'dır. Bu okullar 92 ülkede 500 okul ile 100.000 kişiye Türkçe öğretiyor. Başta [[Orta Asya]], [[Afrika]] ve [[Uzak Doğu]] olmak üzere [[Amerika]]'da, [[Avrupa]]'da ve [[Rusya]]'da eğitim faliyetlerine devam etmektedir.
 
==Türk Alfabeleri==
*Türkçe'nin bilinen ilk alfabesi [[Orhun yazıtları|Orhun Abideleri]] nde yer alan Orhun Alfabesi'dir.
*29 harfli Yeni Türk Alfabesi 1928'de Mustafa Kemal Atatürk tarafından kabul edilmiştir.
<br>
{|
||
<b>a - A</b>
||
b - B
||
<b>c - C</b>
||
ç - Ç
||
<b>d - D</b>
||
e - E
||
<b>f - F</b>
||
g - G
||
|}
{|
||
<b>ğ - Ğ</b>
||
h - H
||
<b>ı - I</b>
||
i - İ
||
<b>j - J</b>
||
k - K
||
<b>l - L</b>
||
m - M
||
|}
{|
||
<b>n - N</b>
||
o - O
||
<b>ö - Ö</b>
||
p - P
||
<b>r - R</b>
||
s - S
||
<b>t - T</b>
||
u - U
||
|}
{|
||
<b>ü - Ü</b>
||
v - V
||
<b>y - Y</b>
||
z - Z
||
|}
'''DİL DEVRİMİ NEDİR? NİÇİN YAPILMIŞTIR?'''
<br><br>
Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslaşma sürecini tamamlayan Türk Devriminin ya da Atatürk devrimlerinin en önemli basamaklarından ilki cumhuriyetin kuruluşundan 4 yıl sonra yapılan harf devrimi, ikincisi de cumhuriyetin kuruluşundan 9 yıl sonra yapılan dil devrimidir.
<br>
Dil devrimi kısaca, Türkçe ile düşünmeyi, Türkçenin bütün, bilim, sanat ve teknik kavramları karşılayacak yolda gelişmesini sağlayan eylemdir.
<br>
Dilbilimci Kâmile İmer "dil devrimini nedir" sorusunu şöyle yanıtlıyor:
<br>
"Dili daha çok yerli öğelerin egemen olduğu bir kültür dili durumuna getirmek amacıyla yapılan ve devletin desteğini kazanmış olan ulus çapındaki dili geliştirme eylemine 'dil devrimi' adı verilmektedir. " (Dilde Değişme ve Gelişme Açısından Türk Dil Devrimi, TDK Yayınları, Ankara, 1976, s. 31 ve ötesi)
<br>
Dil devrimi, yine İmer'in belirttiği gibi, doğrudan dilin gelişmesiyle ilgilidir. Ancak dilde devrim yapılamayacağını öne sürerek, yıllarca devrimin karşısına dikilenler, dil devriminin salt sözcük türetme eylemi olduğunu söyleyerek, türetilen sözcükleri küçümsemişlerdir.
<br>
Her insan düşüncesini sözcükler arasında bağ kurarak oluşturduğu tümcelerle aktarır, bu açıdan bakınca dil devrimi aynı zamanda düşüncenin yenileşmesidir.
<br>
İmer'in söylediği gibi, "Dil devriminin gerçekleşmesini sağlayan etkenler, aynı zamanda onun amaçlarını ortaya koymaktadır. Uluslaşma etkeni dili yabancı öğelerden temizleme amacını, öteki de kültür dili durumuna getirmeyi amaçlamaktadır. Bu amaçların olumlu sonuçlar vermesi, ortaya çıkan ürünlerin toplumun malı olmasına bağlıdır. Devletin desteği olmaksızın dilde yapılan devrim, bireysel bir eylem olarak kalır, topluma mal olmaz. Dil devriminin hazırlık evresindeki çabalar, bunun en güzel örnekleridir. Türk dil devriminin hazırlık evresi olarak nitelendirebileceğimiz ve Tanzimat Fermanı ile başlayan dönemdeki dili temizleme isteği toplumu kapsayamamıştır. Ancak cumhuriyetten sonra, 1932 yılında devletin öncülüğünde Türk Dili Tetkik Cemiyetinin kuruluşuyla dilde yapılan yenilikler, ulus çapında bir eylem olarak topluma mal olmaya başlamıştır." (Agy, s. 32)
 
Türkçe yapı bakımından çok zengin bir dil olmakla beraber,dünya üzerinde de hälä çok konuşulan bir dildir.Bu zenginlik her ne kadar için de yabancı sözcükler bulundursa da, bu durum dilde hiç bir bozukluğa yol açmamıştır.Bunun nedeni de,osmanlının,zamanında barındırdığı azınlıkların olmasıdır.Çünkü bu nedenle dilde çok fazla yabancı "söcük alış-verişleri olmuştur.(yağmur akyüz)
 
== Türkçe'nin Lehçeleri==
 
*''[[Türkçe]]''
*''[[Azerice]]''
*''[[Türkmence]]''
*''[[Tatarca]]''
*''[[Kazakça]]''
*''[[Kırgızca]]''
*''[[Özbekçe]]''
*''[[Uygurca]]''
*''[[Başkırtça]]''
*''[[Çuvaşça]]''
*''[[Yakutça]]''
*''[[Nogayca]]''
*''[[Balkarca]]''
*''[[Altayca]]''
*''[[Karaçayca]]''
*''[[Gagauzca]]''
*''[[Hakasça]]''
 
==Türkçe'de yabancı kelimeler==
Her ne kadar Atatürk'ün dil devrimi ile kökeni Arapça ve Farsça olan kelimeler Türkçe kelimelerle değiştirildiyse de, her iki lisan da Fransızca'yla birlikte Türkçe sözlüğün önemli bir bölümünü oluştururlar.
 
Sıradaki istatiki bilgiler 2005 yılına ait yazı dilinden oluşan bir Türkçe sözlükteki kelimeleri içermekte. Halk dilindeki yabancı kelime kullanımının daha yüksek olduğu tahmin edilse de, bilimsel olarak bunu kanıtlamak imkansız.
 
Türkçe'de yer alan sözcüklerin toplam yüzde 14,18'i (104 bin 481 kelimenin 14 bin 816'sı) başka yabancı dillerden Türkçe'ye girmiştir: <!--(Kaynak: http://www.tdk.gov.tr/sozluk.html)
(Kaynak: http://www.tdk.gov.tr/tdksozluk/sozdil.html)-->
{|
||
* [[Arapça]]: 6463
* [[Fransızca]]: 4974
* [[Farsça]]: 1374
* [[İtalyanca]]: 632
* [[İngilizce]]: 538
||
* [[Yunanca]]: 399
* [[Latince]]: 147
* [[Almanca]]: 85
* [[Rusça]]: 40
* [[İspanyolca]]: 36
||
* [[Slavca]]: 24
* [[Ermenice]]: 23
* [[Macarca]]: 19
* [[Eski Yunanca]]: 14
* [[Moğolca]]: 13
||
* [[İbranice]]: 9
* [[Bulgarca]]: 8
* [[Japonca]]: 7
* [[Portekizce]]: 4
* [[Norveç]]: 2
||
* [[Fince]]: 2
* [[Arnavutça]]: 1
* [[Korece]]: 1
* [[Soğdca]]: 1
||
|}
 
 
Aşağıda yabancı kelimelerden bazı örnekler sıralanmıştır:
* ''Arapça'dan:'' fikir, hediye, resim, insan, saat
* ''Farsça'dan:'' tahta, pazar, pencere, şehir, hafta
* ''Fransızca'dan:'' lüks, kuzen, pantolon, kuaför, hoparlör, kamyon, sürpriz
* ''Yunanca'dan:'' liman, kutu
* ''İtalyanca'dan:'' kamyon
* ''ve diğer dillerden:'' pikap, şalter, tişört
 
==Bağlantılar ==
 
* [http://www.tdk.gov.tr Türk Dil Kurumu]
* [http://www.dildernegi.org.tr Dil Derneği]
* [http://www.turkishclass.com Yabancılar için Türkçe]
* [http://www.columbia.edu/~sss31/Turkiye/literature.html Columbia Üniversitesi Türkçe sitesi]
* [http://www2.4dcomm.com/millenia/altaic.html Altay Dil Kolu hakkında dokümanlar]
* [http://www.mfa.gov.tr/grupc/ca/caf/default.htm Dışişleri Bakanlığı sayfası]
* [http://aton.ttu.edu/Hayata_bakis_acisi.asp Türk sözel anlatılarından örnekler]
* [http://www.cs.rpi.edu/~sibel/poetry/ Türkçe şiirler]
* [http://www.turkuler.com Türkü sitesi]
* [http://www.turkcemuzik.com Türkçe müzik]
* [http://www.derebucaklilar.dostweb.com/custom3.html Altıyüz yıllık miras]
* [[Türkçe Karakter Temizleme Programı]]
* [[Yazım Türkçeleştirme Programı]]
 
==Ayrıca bakın==
*[[Orhun yazıtları]]
*[[Divanü Lügati’t-Türk ]]
 
[[kategori:Doğal diller]]
[[Kategori:Altay dil ailesi]]
 
[[ast:Llingües túrciques]]
[[az:Türkçə]]
[[bg:Турски език]]
[[bs:Turski jezik]]
[[ca:Turc]]
[[cv:Турккă чěлхи]]
[[cy:Tyrceg]]
[[da:Tyrkisk (sprog)]]
[[de:Türkische Sprache]]
[[el:Τουρκική γλώσσα]]
[[en:Turkish language]]
[[eo:Turka lingvo]]
[[es:Idioma turco]]
[[et:Türgi keel]]
[[fa:زبان ترکی استانبولی]]
[[fi:Turkkilaiset kielet]]
[[fr:Turc]]
[[he:טורקית]]
[[hu:Török nyelv]]
[[id:Bahasa Turki]]
[[io:Turka lingui]]
[[it:Lingua turca]]
[[ja:トルコ語]]
[[ko:터키어]]
[[li:Törks]]
[[lt:Tiurkų kalbos]]
[[mk:Турски јазик]]
[[nl:Turks]]
[[no:Tyrkisk språk]]
[[pl:Język turecki]]
[[pt:Língua turca]]
[[ru:Турецкий язык]]
[[sv:Turkiska]]
[[th:ภาษาตุรกี]]
[[tt:Törki tele]]
[[uz:Turk tili]]
[[zh:土耳其语]]
333

değişiklik