"Çıyanlar" sayfasının sürümleri arasındaki fark

düzeltme AWB ile
(düzeltme AWB ile)
| altbaşlık = [[Takım]]lar
| açıklama =
* [[Geophilomorpha]]<br />
* [[Lithobiomorpha]]<br />
* [[Scolopendromorpha]]<br />
* [[Scutigeromorpha]]
| dış_bağlantılar = {{commons-species|Chilopoda}}
}}
'''Çıyanlar''' (Chilopoda), ya da '''Kırkayaklar''', çok hızlı hareket eden, uzun vücuda sahip, [[eklembacaklılar]] [[şube]]sine ait bir [[Çok bacaklılar]] [[sınıf]]ı. İri türleri zehirlidir, <ref> [http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/article/_0_0/success_08 Arthropod evolibrary] </ref><ref> [http://ask.metafilter.com/20665/Can-a-centiped-bite-kill-a-largebreed-dog Problem Filter.com] </ref> birçoğu dişleri küçük olduğundan deriyi delemez, Antarktika dışında her yerde yaşarlar. Arı'larda olduğu gibi şahdamar, göz gibi organlar sakınılmalıdır, ısırılan yere buz konulmalıdır. Boyları 1 &nbsp;mm ile 30 &nbsp;cm arasıda değişir. Akrep, örümcek ve küçük böcekleri yiyerek beslenir.
 
Tesbih böceğinin bir akrabası olup, daha yavaş ve zararsız olan diğer çöpçül [[kırkayak]]larda (Diplopoda) her boğumda iki çift bacak varken, Çıyanlardada bir çift bacak olması ikisini ayırt eder. Etçil beslenen Çıyanların irilerinin utangaç olsa da tehdit esnasında ısırabilmesine karşın Kırkayaklar ise genel kanının aksine sokmaz ve ısırmaz, dokunulduğunda veya tehlike sezince hemen kıvrılıp ölü taklidi yapar, bazı dev kırkayak türlerinin kitinli derisinden tehlike anında kıvrılınca salgıladığı antibiyotik toksin nedeniyle ezilmesi alerjilere yol açabilir. Göze dokunulursa su ile yıkanmalı ve yutulmamasına dikkat edilmelidir. Gösterişli türleri pet olarak evcilleştirilebilir. Bilinen en sosyal kırkayak türü Tanzanya asıllı Pembe ayaktır. Asabi olmayıp, evcilleştirildikten sonra kıvrılmamaktadır.
 
Tropik iklimlerde'deki çıyanlar en fazla 30 &nbsp;cm olabilirler. Böcek olmaktan çok karides türevi eklem bacaklılar'dır.
 
== Kaynakça ==
* http://atshq.org/articles/centipedes.html
* [http://tolweb.org/tree?group=Chilopoda&contgroup=Arthropoda Çiyanlar]
* http://www.cut-the-knot.org/language/centipede.shtml
 
{{Eklem bacaklılar}}
1.327.429

değişiklik