Ana menüyü aç

Değişiklikler

Cinsiyetçi kelimelerin ayıklanması. Bilim adamı yerine bilim insanı düzeltmeleri.
{{kaynaksız}}
'''Bilim adamı''', '''bilim insanı''' ya da '''bilimci''', evrene ilişkin olgulara ve değişkenlere yönelik bilimsel veri elde etme yöntemlerini kullanarak sistematik bir şekilde bilgi elde etmeye çalışan kişidir. Daha sınırlı anlamda ise bilimsel yöntem kullanan bir bireydir. Kişi bilimin bir veya birden fazla alanında uzman olabilir. Bilim insanları; fiziksel, matematiksel ve sosyal alanlar da dâhil olmak üzere bilimin tüm alanlarında araştırmalar yaparlar. Onlar olaylar hakkında soru soran ve bu soruları sistematik olarak cevaplama yoluna giden insanlardır. Doğaları gereği meraklı ve iyi organize insanlardır. Diğer insanların aksine, bilim insanları bir şeyleri gözlemleme yeteneğine ve gözlemlediklerinde bir şeyler görebilme yetisine sahip olurlar.
 
== Tanım ==
Bilim ve teknoloji insan varlığını mühendislik sürecinde niteler. Bir meslek olarak bugün bilim insanı yaygın olarak icra edilir. Bilim insanlığı kuramcılığı ve deneyciliği de içine alır. Kuramcı genellikle var olan bilgilerle yeni modellemeler yapar, yeni sonuçlar tahmin eder. Deneyci ise yeni modellemeleri gözlem yaparak test eder. Bu iki kavram arasında pek bir ayrım yoktur ve bilim insanı genellikle iki kavramı icra eder.
Matematik genellikle bilimle gruplandırılır. Bazı büyük fizikçiler aynı zamanda çok iyi matematikçilerdi. Belirgin bir sınır olmadan teorik bilim insanlarından ampirik bilim insanına bir süreklilik vardır. Kişilik, eğitim ve mesleki aktivite açılarından teorik fizik ve uygulamalı matematik arasında küçük farklar vardır.
Bilim adamlığınainsanlığına birkaç nedenden ilgi duyulabilir. Birçoğu dünyamızın nasıl bu duruma geldiğini anlamayı arzular. Gerçeklik konusunda büyük merak sergilerler. Diğer ilgi duyma sebebi, akranları tarafından anlaşılmak ya da bilgilerini insanların sağlığına, yararına, uluslara, doğaya, endüstriye uygulamak ister. Bilim adamlarıinsanları için motivesi düşük olma nedenlerinden birisi ise finansal problemlerdir. Bilimsel araştırma yapan kişiler, diğer meslektekilerle kıyaslandığında, onlarla aynı bilgi, birikim, performans sergilemesine karşın daha az maaş alırlar.
 
== Bilimin Tarihsel Gelişimi ve Kökeni ==
İngiliz filozof ve bilim tarihçisi [[William Whewell]] 1833'te “bilim insanı” terimini icat etti ve bunu yazılarında anonim olarak kullandı. Whewell’in bu kavramı biraz satiriktir çünkü bu yeni literatüre kazandırdığı kelime ile doğal bilgi ve bilimin diğer formlarındaki kavramın arasındaki sınırın hızlı bir şekilde büyümesine bir tepkiydi. Whewell bilimde ayrılma ve parçalanma eğiliminin arttığını yazdı. Kimyacı, matematikçi natüralist genel anlamıyla ‘’filozof’’ gibi kavramlar artık bilimle uğraşan grupları, deneyci filozofların uyarıları olmadan bir araya getirmeye yetmiyordu. İngiliz Bilim Derneği ''(British Association for the Advancement of Science)'' üyeleri yaptıkları toplantılarda yeterli bir ifadenin olmayışından şikayet ediyorlardı. Whewell hazırladığı bir raporda kendisine de gönderme yaparak, “Bazı dahiyane insanlar bilim kelimesini sanatçı ile kıyaslama yoluyla şekillendirebileceğini düşünüyor. Bu kavramları vicdan olamadan özgürleştirmekte endişe edecek bir şey yok ki zaten bizler ekonomist ve ateist gibi kelimeleri bağdaştırdık fakat bu durum makbul değildir.” ifadesinde bulunmuştu.
 
Whewell o kelimeyi bu sefer daha ciddi bir şekilde önerdi ve anonim olmadan kullandı (1840): “Doktor kelimesini fizik için kullanamadığımızdan, fizikçi kelimesini türettim. Genel olarak bilimin yetiştiricilerini tanımlamak için özel bir isme ihtiyacımız vardır. Bilim adamıinsanı demeliyim. Nasıl müzikle, resimle ya da şiirle uğraşanlara artist diyorsak matematikle, fizikle ya da doğayla ilgilenenlere de bilim insanı demeliyiz.”
 
Aynı zamanda Whewell fizikçi kelimesinin Fransızcadaki ‘physicien’ kelimesine karşılık gelmesini amaçlamıştı. Bu kelimenin çok yerde kullanılması için onca yıl geçmesi gerekmişti. Fizikçi kelimesi 19. Yüzyılın sonlarına doğru Amerika’da ve 20. Yüzyılın başlarında İngiltere’de çok kullanılan kelime olmuştur.
 
Gary B. Ferngren şöyle demiştir: “Tarihte hiç kimse bizim anladığımız doğa felsefesini ve bilimi büyük Yunan filozofu ya da bilim adamınıninsanının şekillendirdiği gibi yorumlayamaz. [[Aristoteles]] (MÖ 384-322), ki bunu kendisi bizlere iki bin yıldan fazladır en derin ve yaygın bir şekilde uygulamıştır.”
 
[[Dosya:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|thumb|right|upright|Fizikçi [[Isaac Newton]] tüm zamanların en büyük bilim insanlarından birisi olarak sayılıyor.]]
[[Dosya:Niels Bohr.jpg|thumb|right|upright|Atom fizikçisi [[Niels Bohr]], 20. yüzyılda sözü en çok geçen bilim insanlarından birisidir.{{Sfn|Murdoch|2000|p=26}}]]
[[Dosya:Stephen Hawking.StarChild.jpg|thumb|right|upright|Kuramsal fizikçi [[Stephen Hawking]] [[kozmoloji]] ve [[kuantum kütleçekimi]] alanında yaptığı katkılarıyla bilinir.]]
Bilim insanlarının sosyal rolleri ve onların öncelikleri, modern bilim disiplinin çıkışından önce çok kez evrim geçirmiştir. Farklı çağlarda yaşamış olan bilim insanları (ve onlardan öncekileri, doğa felsefecileri, matematikçiler, doğa tarihçileri, doğa teolojicileri, mühendisler ve bilime katkı sağlamış diğer bilim adamlarıinsanları) toplumda çok ayrı yerlere sahip oldular, ve onlarla ilişkilendirilmiş sosyal normlar, ahlaki değerler ve epistemik erdemler (ve onlardan beklenmiş) zaman içerisinde çok değişmiştir. Modern bilimin temeli olarak alınmış olan bazı bilim adamlarıinsanları, farklı birçok tarihsel figür niteliğinde tarih sahnesinde yer aldı. Bazı tarihçiler bilimin modern formla fark edilebilir bir şekilde geliştiğini 17. yüzyılda olduğuna işaret ediyor (daha çok bilinen şekliyle bilimsel devrim), ve doğal olarak da ilk bilim adamıinsanı olarak bilinenler bu figürler olarak bilinirler. Eğer bilim <span>insanı</span> olarak çıkagelmiş kelimeyi, meslek olarak icraat eden insanlarla sınırlarsak bilim adamıninsanının sosyal rolü, temel olarak 19. yüzyılda bilimi profesyonelleştirme kısmı olarak ortaya çıkar.
=== Antik ve Orta Çağ Bilimi ===
Doğa hakkında bilgi, klasik antik çağda birçok bilgin tarafından takip ediliyordu. Antik Yunan’da insanlar bilime çok katkıda bulunmuşlardır — geometri işlerinde ve matematiksel astronomide, biyolojinin ilk uygulama sürecinde ve bitkiler ve hayvanları sınıflandırmada, bilginin teorilerinde ve öğrenmesinde— ki bu katkılar [[filozoflar]] ve [[doktorlar]]tarafındandı. Üstelik bu kişiler çeşitli esnaflardı. Bu insanların ortaya çıkardığı çeşitli bilgiler [[Roma İmparatorluğu]]'na süregelmiştir ve Avrupa'daki birçok dini kurumlarca tanınmıştır. Astroloji ve astronomi en önemli bilgi konumuna gelmiştir, ve astronomlar ve astrolojiciler çeşitli din ve politika destekleyicileri tarafından himayesi altına alınmışlardır. Ortaçağ üniversitesindeki sistemde, bilgi ikiye ayrılmıştı. Bunlar trivium (Latincede 'üç yol' anlamına gelen sözcük. Orta Çağ Avrupası'nın üniversitelerinde bugünkü lisans eğitimine denk diyebileceğimiz eğitim sistemi. Dil bilgisi -gramer-, söylem -retorik- ve mantık derslerinden oluşur. Triviumdan sonra da quadrivium gelir.) ve quadriviumdur (Triviumu izleyen ikinci kısmı. Aritmetik, geometri, müzik ve astronomi, bunun kapsamındaki konular kendi içerisinde bütünlük halindedir, zira geometri, uzayda; müzik, zamanda; astronomi ise uzay ve zamanda aritmetiktir.). Bundan dolayı, Orta Çağ'ın bilim insanları ya matematikçi ya da filozoftu. Bitkiler ve hayvanlarla ilgili bilgiler daha çok doktorların ilgi alanına giriyordu.
Orta Çağ İslam’ı zamanında bilim, doğa biliminin gelişmesinde yeni tarzlar oluşturdu ki bunlar filozof ve matematikçiler gibi sosyal rolünün sınırları içerisinde olmasına rağmen. İslam’ın altın çağı olarak nitelendirilen zamanın, Orta Çağ'ın ve Rönesans'ın bilim adamlarıinsanları polimat (hezarfen) olarak sayıldı çünkü icraatta bulundukları bazı şeyler modern bilim disipliniyle örtüşmüyordu. Birçok polimat dindardı. Örnek olarak, [[İbn-i Heysem]] ve [[Biruni]] İlm-î Kelâmcı idi (İslam dininin inanç/akaid konularını irdeleyen ve tarihsel olarak bu çerçevede gelişen dini-felsefi kuram ve teorilerle ilgilenen ilim dalına İlm-î Kelâm denir); Doktor olan [[İbn-i Sina]] ve [[İbn Nefis]] hafızdı; botanikçi Otto Brunfels teologtu ve Protestanlık tarihçisiydi; gök bilimcisi ve doktor olan [[Nicolaus Copernicus]] bir rahipti.
=== Bilim İnsanları Tarihi ===
[[René Descartes|Descartes]] sadece [[analitik geometri]] nin öncüsü değildi, aynı zamanda [[mekanik]] konusunun teorisini formülize etti ve [[kas kasılması]] ve [[algı]] konularının kökenleri hakkındaki düşünceleri geliştirdi. [[Görme]] fizikçi [[Thomas Young|Young]] ve [[Hermann von Helmholtz|Helmholtz]] tarafından araştırılmıştı. Hermann von Helmholtz aynı zamanda [[optik]], [[işitme]] ve [[müzik]] konularıyla da uğraşmıştır. [[Isaac Newton|Newton]] Descartes'ın icat ettiği matematiğin dalı olan [[kalkülüs]]ü genişletmiştir ([[Gottfried Leibniz|Leibniz]] ile yeni zamana uygun şekli). O, [[klasik mekanik]] formülündeki anlamları geliştirdi ve [[ışık]] ve optikte çalışmalar yaptı. [[Joseph Fourier|Fourier]] matematikte yeni bir dalı keşfetti —[[Fourier serisi]]—, [[ısı]], akı ve [[kızılötesi]] üzerinde çalıştı, ve [[sera etkisi]]ni keşfetti. [[John von Neumann|Von Neumann]], [[Alan Turing|Turing]], Aleksandr Khinchin, Andrey Markov ve [[Norbert Wiener|Wiener]], bu bütün matematikçiler bilime büyük katkı sağlamışlardır, [[olasılık]], [[bilgisayar]]ların çalışma mantığı ve [[istatiksel mekanik]] ve [[kuantum mekaniği]] gibi konuların temelini ortaya atmışlardır. Birçok matematikçi, [[Galileo Galilei|Galileo]]da dahil, aynı zamanda [[müzisyen]]lerdi.
Anonim kullanıcı