"Veli Mahmud Paşa" sayfasının sürümleri arasındaki fark

değişiklik özeti yok
|ölüm_yeri = [[İstanbul]]
}}
'''Veli Mahmud Paşa''' (bazan ''Adnî Mahmud Paşa'') (1420 - ö: 17 Ağustos 1474), [[II. Mehmed]] saltanatında 1455-1466 ve 1472-1474 yılları arasında [[sadrazam]]lık yapmış [[Osmanlı]] devlet adamıdır. [[Osmanlı İmparatorluğu|Osmanlı]] tarihinde sadrazamlığa getirilmiş ilk Yeniçeri yetiştirmesidir.
 
== Sadrazamlıktan önceki hayatı ==
 
Aslının ne olduğu hakkında tarihçiler arasında büyük tartışmalar ortaya çıkmıştır. Zamanında hazırlanmış olan ''Ecthesis Chronica'' ve ''Historia Patriarchia'' adlı kroniklere göre [[Sırp]] asıllıdır <ref name="stavrides">Stavrides, Théoharis (2001), ''The Sultan of vezirs: the life and times of the Ottoman Grand Vezir Mahmud Pasha Angeloviç (1453–1474)'', Brill</ref> ve birçok modern tarihçi de bunu kabul etmektedirler.<ref name="finkel">Finkel (2006), say. 79</ref><ref>Gabriel Piterberg, Teofilo F. Ruiz, Geoffrey Symcox, ''Braudel revisited: the Mediterranean world, 1600-1800'', say. 93</ref>. [[Aşık Çelebi]] "[[Tezkire]]"'si ve [[Taşköprülüzade]] tarihine göre <ref>Taşköprülüzade (1852/1853), ''El Shakayık el-numaniyya'', İstanbul (Osmanlıca)</ref> aslı [[Hırvat]]tır ve buna katılan modern yabancı tarihçiler de bulunmaktadır <ref>Miller, Barnette (1941).''The Palace school of Muhammad the Conqueror''. Harvard University Press. say. 7.</ref> 1420'de [[Balkanlar]]’ın orta kesiminde, bugün [[Kosova]]’nın batısında yer alan [[Nobırda]] adlı bir kasabada doğmuştur. 1427'de Osmanlıların Sırbistan Despotluğu'nu ellerine geçirdikleri yılda genç olarak Osmanlılara esir düşmüş ve devşirme yazılarak Edirne'ye gönderilmiştir. Gününün Rum tarihçisi [[Laonikos Halkokondiles]] onun annesi ile "Nobırda"'dan [[Semendire]]'ye kaçmakta iken [[II. Murad]]'ın askerleri tarafından esir alındığı belirtmektedir.<ref name="stavrides"/> Devşirme olarak Edirne'deki saray [[enderun]] okulunda eğitim görmüştür.<ref name="finkel"/> Çıkma yaptıktan sonra yeniçeri subayı olarak askerlikle uğraşmıştır. 1453 [[İstanbul'un fethi]] sırasında yeniçeri ağası olarak askeri başarılar göstermiştir. 1454'de [[Rumeli Beylerbeyi]] olmuştur. Veli Mahmud Paşa bu görevi birinci sadrazam olduktan sonra da ifa etmeye devam etmiştir. Birinci defa sadrazamlıktan ayrılıncaya kadar sadrazamlık ile Rumeli Beylerbeyi görevlerini birlikte üzerine almıştır.
Aslının ne olduğu hakkında tarihçiler arasında büyük tartışmalar ortaya çıkmıştır.<ref name="TDV">
AslınınTekindağ, neŞehabeddin olduğu(2003) hakkında"Mahmud tarihçilerPaşa" arasında''Türkiye büyükDiyanet tartışmalarVakfı ortayaİslam çıkmıştırAnsiklopedisi Cilt: 27, Sayfa: 376-378'' Ankara:TDV yayinlari. Online:[[http://www.islamansiklopedisi.info/dia/pdf/c27/c270262.pdf]]</ref> Zamanında hazırlanmış olan ''Ecthesis Chronica'' ve ''Historia Patriarchia'' adlı kroniklere göre [[Sırp]] asıllıdır. Kardeşi Michael Angelovic, Sırp despotunun önde gelen adamlarından biridir <ref name="stavrides">Stavrides, Théoharis (2001), ''The Sultan of vezirs: the life and times of the Ottoman Grand Vezir Mahmud Pasha Angeloviç (1453–1474)'', Brill</ref> ve birçok modern tarihçi de bunu kabul etmektedirler.<ref name="finkel">Finkel (2006), say. 79</ref><ref>Gabriel Piterberg, Teofilo F. Ruiz, Geoffrey Symcox, ''Braudel revisited: the Mediterranean world, 1600-1800'', say. 93</ref>. [[Aşık Çelebi]] "[[Tezkire]]"'si ve [[Taşköprülüzade]] tarihine göre <ref>Taşköprülüzade (1852/1853), ''El Shakayık el-numaniyya'', İstanbul (Osmanlıca)</ref> aslı [[Hırvat]]tır ve buna katılan modern yabancı tarihçiler de bulunmaktadır <ref>Miller, Barnette (1941).''The Palace school of Muhammad the Conqueror''. Harvard University Press. say. 7.</ref>Trabzon 1420'deRum [[Balkanlar]]’ınİmparatoru ortaDavid’in kesimindebaşmâbeyincisi, bugünfilozof [[Kosova]]’nınGeorgios batısında yer alan [[Nobırda]] adlı bir kasabada doğmuştur. 1427'de Osmanlıların Sırbistan Despotluğu'nu ellerine geçirdikleri yılda genç olarak Osmanlılara esir düşmüş ve devşirme yazılarak Edirne'ye gönderilmiştir. Gününün Rum tarihçisi [[Laonikos Halkokondiles]] onun annesiAmiroutzes ile "Nobırda"'danteyze [[Semendire]]'yeçocukları kaçmaktaolduğu ikeniddiasi [[II.da Murad]]'ınkaynaklarda askerleri tarafından esir alındığı belirtmektedirbulunmaktadir.<ref name="stavrides"/>Babasının Novo DevşirmeBrdo’dan olarakMichael Edirne'dekiAngelus sarayolduğu [[enderun]]ve okulundaailenin eğitimTeselya’nın görmüştür.<refSırp name="finkel"/>despotlarından ÇıkmaAngeliler’e yaptıktanmensup sonrabulunduğu yeniçeri subayı olarak askerlikleda uğraşmıştırbelirtilir. 1453Kendisine [[İstanbul'unait fethi]]1463 sırasındatarihli yeniçeribir ağasıpençede olarakismi askeriMahmûd başarılarİbn göstermiştir.Abdülhay 1454'deşeklinde [[Rumeli Beylerbeyi]] olmuşturyazilidir. Veli Mahmud Paşa bu görevi birinci sadrazam olduktan sonra da ifa etmeye devam etmiştir. Birinci defa sadrazamlıktan ayrılıncaya kadar sadrazamlık ile Rumeli Beylerbeyi görevlerini birlikte üzerine almıştır.
 
Buyk olasilikla 1420'de [[Balkanlar]]’ın orta kesiminde, bugün [[Kosova]]’nın batısında yer alan [[Nobırda]] adlı bir kasabada doğmuştur. Gününün Rum tarihçisi [[Laonikos Halkokondiles]] gore 1427'de Osmanlıların Sırbistan Despotluğu'nu ellerine geçirdikleri yılda, onun annesi ile birlikte "Yenidağ"'dsn (modern [[Nobırda|Nobırda veya Novo Brdo'dan]]) [[Semendire]]'ye kaçmakta iken [[II. Murad]]'ın beylerinden Mehmed Ağa tarafından esir alındığı ve [[Edirne]'ye getirildiği belirtmektedir.<ref name"yasamyapit"><ref name="stavrides"/>
 
Edirne'de bir müddet Mahmud Ağa'ya bağlı olarak müslüman bir eğitim gördü. Çok geçmeden çalıkanlığı ve zekası ile isim yaparak devşirme olarak Edirne'deki saray [[enderun]] okuluna alınıp orada eğitim görmeye başladı. Bir söylentiye göre enderunda iken Sultan [[I. Mehmed]] hizmetine verildi.<ref name"yaşamyapıt"><ref name="finkel"/> Çıkma yaptıktan sonra yeniçeri subayı olarak askerlikle uğraşıp Ocakağalığı rütbesi kazandı. 1453 [[İstanbul'un fethi]] sırasında Anadolu Beylerbeyi İshak Paşa komutasında [[Edirnekapı]] bölgesinden [[Yedikule]]’ye uzanan kesiminde görev alarak kuşatmaya katıldı. Bu kuşatmada yararlılık ve askeri başarılar gösterek isim yaptı. 1454'de [[Rumeli Beylerbeyi]] oldu. Veli Mahmud Paşa bu görevi birinci sadrazam olduktan sonra da ifa etmeye devam etmiştir. Birinci defa sadrazamlıktan ayrılıncaya kadar sadrazamlık ile Rumeli Beylerbeyi görevlerini birlikte üzerine almıştır.<ref name="TDV"/><ref name="yaşamyapit"/>
 
== Birinci sadrazamlığı ==
 
Veli Mahmud Paşa'nın ne zaman ilk defa sadrazam tayin edildiği hakkında tam ve şüphe doğurmayan bilgimiz bulunmamaktadır.
 
Fakat çok otoriterli tarihçiler bunu kabul etmemektedirler. 1453'de Çandarlı Halil Paşa'nın idamından sonra [[Zağanos Paşa]]'nın sadrazamlığa getirildiğini ve ancak onun 1456 yılında [[Belgrad]] muharebesindeki başarısızlığı dolayısıyla görevden aziledilmesi ile 1456'da ikinci vezir olan Veli Mahmud Paşa'nın sadrazam olduğunu bildirirler.<ref>Veli Mahmud Paşa'nın 1456'da sadrazam olduğunu belirten eserler arasında eski tarihçiler Kritoboulus, ''Historıae'', say. 87-88; İbni Kemal, (haz. Şeraffeddin Turan") (1957) ''Tevarih-i Ali Osman 3 Cilt'', Ankara:Türk Tarih Kurumu say.121; Oruç Beg (Haz. N.Atsız) ''Oruç Beg Tarihi'', İstanbul olduğu gibi ve günümüzün otoriter tarih kaynakları arasında Halil İnalcik, ''Fatih Devri'', say.135; Halil İnalcik "Mehmed II", ''İslam Encyclopedia 2. Ed.'' Cilt.7 say.978; Théoharis Stavrides, (2001), ''The Sultan of vezirs: the life and times of the Ottoman Grand Vezir Mahmud Pasha Angeloviç (1453–1474)'', Brill say.59; bulunmaktadır. Halil İnalcik (2009), son eserinde (say. 110) "Fethin ertesi gün veziriazam Çandarlı hemen azil ve tevkif olundu. Yerine Zağanuz geçti" denilmektedir.</ref>
 
Mahmud Paşa sadrazamlığı sırasında Fatih Sultan Mehmed stratejisini çizdiği Balkan egemenliğini ele alma sorunları ile yakından ilgilendi. 1456'da Zaganos Paşa'nın Macarlara karşı Belgrat seferindeki başarısızlığından sonra Mahmud Paşa önce Sırbistan sorunu ile ilgilenmek zorunda kaldı. 1458'de Sırp Despotu Brankoviç ölmesi ile Osmanlı Devleti ile Macar Krallığı arasında mücadele yeniden canlandı. Sırp Despotluğu içinde, bir grup Macar tarafını ve diğer bir grup Osmanlı tarafını tutmaktaydı. Mahmud Paşa 1459’da Sırbistan Seferine çıktı. Reşav, Kuruca, Ostçovica ve Durnik kalelerini zaptetti ve despotluk böylece tamamıyla işgal edilerek Osmanlı Devleti'ne ilhak edildi.<ref name="dallog">[http://www.dallog.net/tdsa1/mahmudpaşa.htm Veli Mahmud Paşa'nın hayat özeti]</ref>
 
1458'de Sırp Despotu Brankoviç ölmesi ile Osmanlı Devleti ile Macar Krallığı arasında mücadele yeniden canlandı. Sırp Despotluğu içinde, bir grup Macar tarafını ve diğer bir grup Osmanlı tarafını tutmaktaydı. Mahmud Pasa Sırp meselesinin halledilmesiyle görevlendirildi. Kendi parasıyla techiz ettiği Rumeli askerine Anadolu askerini ve padişahın yolladığı 1000 yeniçeriyi katarak 1458’de Sırbistan Seferi'ne girişti. 1458'de Mahmud Paşa Sırbistan Seferine çıktı. Reşav, Kuruca, Ostrovica, Durnik ve Güvercinlik (Golubac) kalelerini zaptetti. Ama Semendire'ye ele geciremedi. Sirp Despotlugu böylece tamamıyla işgal edilerek Osmanlı Devleti'ne ilhak edildi. Temmuz 1458) Macaristan’a akıncılar gönderdi. Ardından Üsküp’te bulunan padişahın yanına döndü.<ref name="dallog">[http://www.dallog.net/tdsa1/mahmudpaşa.htm Veli Mahmud Paşa'nın hayat özeti]</ref><ref name="yaşamyapit"/>
1458'de Mora Despotluğu içinde taht kavgası çıktı. Despotluk iddiacılarından Thomas Osmanlı Devleti himayesini istedi ve rakibi Demetrios Venediklilerin desteğini almıştı. Önce 1458'de Fatih Mora seferine çıktı. 1460'da ise Mahmud Paşa Fâtih’le birlikte İkinci Mora Seferine çıkarak, despotluk başkenti Mistora’nın fethini gerçekleştirdi. Fakat Venedikliler Nauplia, Koron, Modon vb kaleleri ellerinde tuttular.<ref name="dallog"/>
 
1458'de [[Mora Despotluğu]] içinde taht kavgası çıktı. Despotluk iddiacılarından Thomas Osmanlı Devleti himayesini istedi ve rakibi Demetrios Venediklilerin desteğini almıştı. Önce 1458'de Fatih Mora seferine çıktı. 1460'da ise Mahmud Paşa Fâtih’le birlikte İkinci Mora Seferine çıkarak, despotluk başkenti Mistora’nın[[Mistra]]’nın fethini gerçekleştirdi. Fakat Venedikliler Nauplia, [[Koron]], [[Modon]] vb kaleleri ellerinde tuttular.<ref name="dallog"/><ref name="yaşamyapit"/>
Sonra Anadolu'da bulunan eski Bizans ve İtalyan Ceneviz deniz koloni kalıntılarına karşı seferlere başladı. Mahmud Paşa Fâtih ile birlikte yaptığı seferlerde [[Amasra]] 1459'da, [[Sinop]] ve [[Trabzon]] 1461'de Osmanlı Devleti eline geçirilmesini sağladı. Böylece 1204'den itibaren hükümet süren [[Trabzon Rum Devleti]]'de ortadan kaldırıldı.<ref name="dallog"/>
 
Sonra Anadolu'da bulunan eski Bizans ve İtalyan Ceneviz deniz koloni kalıntılarına karşı seferlere başladı. Mahmud Paşa Fâtih ile birlikte yaptığı seferlerde [[Amasra]] 1459'da, [[Sinop]] ve [[Trabzon]] 1461'de Osmanlı Devleti eline geçirilmesini sağladı. Böylece 1204'den itibaren hükümet süren [[Trabzon Rum Devleti]]'de ortadan kaldırıldı.<ref name="dallog"/><ref name="yaşamyapit"/>
1462’de Eflak Voyvodası, "Kazıklı Voyvoda" olarak da anılan, [[III. Vlad]]'ın gönderilen Osmanlı elçisi Hamza Paşa'yı kazığa çaktırıp idam ettirmesi dolayısı ile Mahmud Paşa bir Eflak seferine çıktı. [[Târgovişte gece baskını]] öncesinde II. Mehmed tarafından gönderildiği seferde III. Vlad tarafından bozguna uğratılıruğratıldi.<ref>Florescu, R. Radu; McNally, T. Raymond, Dracula: Prince of many faces - His life and his times, Little, Brown and Company, Boston, MA, 1989. ISBN 978-0-316-28656-5 s.135</ref>
 
Eflak Seferi'ni takiben o yil 1462'de [[Midilli]] adasinin fethi icin 100 kadar gemiden oluşan Osmanlı filosu ile sefere gonderildi. Bu adanin ana sehri 27 gun suren bir kusatmadan ve donanmanin devamli bombardımanindan sonra 19 Eylül 1462'da teslim oldu. Dük esir alındı ve adaya bir Osmanlı yöneticisi atandi. <ref name="TDV"/><ref name="yaşamyapit"/>
 
1463'de Mahmud Paşa yine sultan [[II.Mehmed]] ile birlikte Bosna Seferi'ne geçti. Son Bosna Kralı olan Stjepan Tomašević başkenti Bobavec'den, Yayce'ye ve sonra da Kluj'a kaçtı ise de orada yakalanıp Mayıs sonunda idam edildi. Bosna krallık hanedanı ailesi dağıtılıp Bosna bir Osmanlı Beylerbeyliği olarak ilhak edildi. Hersek'de de hükümdarlık iddia eden hanedan mensupları dağıtıldı.<ref name="dallog"/>
 
Bu seferden dönmekte iken Venediklilerin Mora ve havalisinde çıkardıkları sorunları etkisiz hale getirmekle de uğraşıp sahil dışındaki bölgelerden Venediklileri uzaklaştırdı. <ref name="yaşamyapit"/>
1463'de Mahmud Paşa Bosna Seferi'ne geçti. Son Bosna Kralı olan Stjepan Tomašević başkenti Bobavec'den, Yayce'ye ve sonra da Kluj'a kaçtı ise de orada yakalanıp Mayıs sonunda idam edildi. Bosna krallık hanedanı ailesi dağıtılıp Bosna bir Osmanlı Beylerbeyliği olarak ilhak edildi. Hersek'de de hükümdarlık iddia eden hanedan mensupları dağıtıldı.<ref name="dallog"/>
 
Bosna ve Hersek'de bu gelişmelere karşılık Macar Krallığı ile ciddi bir savaş durumu ortaya çıktı. Macaristan, Venedik ve Arnavutluk'ta bağımsız olan [[İskender Bey]] bir ittifaka girdiler. Bu ittifakı [[Papa II. Pius]] bir Haçlı Seferi haline getirmeye çalışmakta idi. Diğer taraftan bu Haçlı ittifakı Doğu Anadolu'da hakim olan [[Akkoyunlular]] hükümdarı [[Uzun Hasan]] ile elçiler göndererek anlaşmaya girişmeye çalıştı.
34.095

değişiklik