"Milli aşireti" sayfasının sürümleri arasındaki fark

düzeltme AWB ile
(→‎II. Meşrutiyet, Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet dönemi: İsyan başlama t. 1 Haziran, bastırlma t. 8 Eylül (bknz:Milli Aşiret Ayaklanması sayfası)
(düzeltme AWB ile)
 
=== Timur Bey dönemi ===
Keleş Abdi Ağa'nın ölümünden sonra yerine oğlu Timur Bey geçti. Reisliğinin ilk döneminde devlet için yapmış olduğu hizmetlerden ötürü '''Mir-i Miran''' rütbesine sahip olmuştur. Bu rütbe [[Osmanlılar]] dönemindeki en yüksek rütbelerden biriydi. Ama zamanla birtakım olaylara sebep verdiği için idamına karar verilmiş, kendisi bunun üzerine isyana başlamıştı. İsyanı bastırmak için görevlendirilen Osmanlı [[paşa]]ları; Süleyman Paşa ve İbrahim Paşa, [[Mardin]]'e gelerek isyanı bastırma girişiminde bulunmuşlardır. Timur Bey, Osmanlı kuvvetlerine karşı gelemeyeceğini anladıktan sonra firar etmiştir. Büyük çoğunluğu [[Diyarbakır]] yöresi aşiretlerinden oluşan Osmanlı kuvvetleri Timur Bey'in kardeşi Mahmut Bey ve aşiret önde gelenlerini yakalayarak idam etmişlerdir<ref>Ali Emirî, Tarihsiz: 236b</ref>.
 
Timur Bey daha sonra Bağdat'taki Abdulkadir Geylânî Dergâhı'na sığınmıştır. Dergah [[şeyh]]inin, Bağdat Valisi ile yapmış olduğu görüşmenin ardından affedilen Timur Bey aşiretinin başına geri dönmüştür. Kısa sürede aşiret üzerinde nüfuzunu sağlamlaştıran oğlu Eyüp Ağa'yı reislikten men edememiştir. Timur Bey bir diğer oğlu Mahmut Ağa'yı reis yapmak istiyordu ancak bu girişimlerinin başarısızlıkla sonuçlanması üzerine [[Fırat Nehri]] kıyısında küçük bir köye yerleşti ve burada öldü<ref>Ali Emirî, Tarihsiz: 236b-237a</ref>.
 
=== İbrahim Paşa dönemi ===
Bölge halkı tarafından Berho Ağa olarak da bilinen İbrahim Ağa'nın reisliği döneminde Osmanlı Devleti iç ve dış meseleleri ile uğraşmaktaydı. Özellikle; [[Anadolu]]'nun hemen hemen her yerinde eşkiyalık en büyük sorunlardan biriydi. '''Heyet-i Islâhiye'''´nin başındaki Abidin Bey, Doğu Anadolu'da söz sahibi olan tüm aşiret reislerini göz altına almıştır. Bu reislerden biri de [[Sivas]]'ta tutulan İbrahim Ağa daha sonra serbest bırakıldı ama Sivas'ta ikamete mecbur kılındı. Heyet-i Islâhiye'nin amaçlarından bir diğeri ise bölgede ziraatın yaygınlaştırılması, bölgenin imarı ve madenlerin işletilmesiydi. Kısa bir süre sonra tekrar aşîret merkezi olan [[Viranşehir]]'e dönen İbrahim Ağa daha sonra yapmış olduğu hizmetlerden dolayı paşalığa yükselmiştir<ref>Ali Emirî, 1918: 21-23</ref>.
 
1892 yılında [[Kaymakamlık|kaymakamlığa]] atanan İbrahim Paşa, [[Padişah]] [[II. Abdülhamit]]'e bağlılığını bildirerek padişahın doğudaki sınırları korumak için kurmak istediği [[Hamidiye Alayları]]'na aşiretiyle katılacağını bildirmiştir<ref>Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). Yıldız Mütenevvi Maruzat Evrakı (Y.Mtv). 62/3. Lef 2. (4.Ordu Müşiri Mehmet Zeki Paşa'nın 30 Nisan 1892 Tarihli Arzı)</ref>. II. Abdülhamit alayların başına İbrahim Paşa´yı atadı. İbrahim Paşa böylelikle diğer aşiretlerin mensuplarını toplayarak büyük bir ordu kurdu. 11 alaydan beşi Milli Aşireti'nden oluşuyordu. Paşa, Padişah tarafından [[Tuğgeneral|Mirliva]]'lığa yükseltildi. Sözlü kaynaklara göre Padişah II. Abdülhamit, İbrahim Paşa'yı oğlu gibi görmüştür. Hamidiye Alayları lideri İbrahim Paşa diğer aşiretleri de etrafında toplayarak büyük bir otoriteye sahip olmuştu. Osmanlı Devleti'nin doğu sınırları Kürtler'den oluşan Hamidiye Alayları tarafından güvence altına alınmıştı. Ancak aşiretin güneyindeki diğer büyük aşiretlerden olan Arap Şamar Aşireti; Millîlerin en büyük düşmanlarındandı. İki aşiretin savaşları uzun bir dönem sürdü. Aşîret, bu savaşlar sonrası yenilgiye uğrayan Şamar Aşireti'ne ait binlerce küçük ve büyükbaş hayvanı alarak elindeki esir Şamarlıları serbest bırakmıştır. İbrahim Paşa böylelikle daha da güçlenmişti. Zapt edilemeyecek güçte olduğuna inanan paşa 1904 yılında Karakeçili Aşireti ile çatışmaya girdi. [[Devlet]], kendisinin bu gücünü olumsuz olarak görmeye başlamıştı. Ama giderek büyüyen aşirete halk isyan çıkarabileceği kaygısından ötürü karışmamıştı<ref>BOA, Y.Mtv. 72/122. İbrahim Paşa'nın 12 Aralık 1892 Tarihli Telgrafnamesi</ref>.
 
1904 yılında aralarında Cemaldin, Seydan, Şemitan'ın da olduğu onlarca aşireti nüfuzu altına aldı. Dedesi Timur Bey ve onun kardeşi olan Mahmut Ağa'nın Diyarbakır aşiretleri tarafından bozguna uğratıldığını unutmayan İbrahim Paşa büyük bir orduyla Diyarbakır'a gelerek yıllarca aklında olan intikamı alma girişiminde bulundu. Aşiret kuvvetleri Diyarbakır'da işkenceye başladılar. Diyarbakır aşiretleri bozguna uğratılmıştı<ref>Özgültekin vd., 2003: 133</ref>. Devlet bunun üzerine girişimlerde bulunarak İbrahim Paşa'yı durdurdu. Diyarbakır Valiliği daha sonra İbrahim Paşa'nın, o dönemler birçok isyan çıkaran Mısır Valisi [[Mehmet Ali Paşa]] ve onun oğlu olan adaşı Mısırlı İbrahim Paşa ile ilişkilerinin olduğunu tespit etmişti. Bunun üzerine padişah Millî Aşîreti lideri İbrahim Paşa'yı [[Yemen]]'e sürgününü onayladı. Ama İbrahim Paşa yetersiz deliller sebebiyle sürgün edilemedi. Bunun üzerine Diyarbakır halkına karşı baskılar daha da arttı<ref>Başbakanlık Osmanlı Arşivi YA Hus. 491/1. Lef 1</ref>. Aralarında Ziya Gökalp'in de bulunduğu halk Diyarbakır Telgrafhanesi'ni işgal ederek devletin İbrahim Paşa'ya karşı yaptırım uygulamasını istediler<ref>Beysanoğlu, 1956: 75</ref>. Netice de İbrahim Paşa'nın kesin bir şekilde sürgününe karar verilmişti. Medine'ye sürgün edilmesine karar verilen paşa yola çıktı. [[Şam]]'da mola verdiği sırada [[II. Meşrutiyet]] ilan edilmişti. Bunu umut olarak gören paşa tekrar Viranşehir'e doğru yola çıktı. Burada, tahttan indirilen Padişah II. Abdülhamit'e destek için isyan çıkaracağını açıkladı. Bunun üzerine devlet onun üzerine büyük bir ordu gönderdi. Bunu haber alan paşa Viranşehir'i terk ederek oğulları ve karısı ile Sincar'a geçti. Kısa bir süre sonra geçirdiği bir hastalıktan ötürü öldü<ref>Özgültekin vd., 2003: 135</ref>.
== Dil ve din ==
* [[Kürtçe]]
* [[Türkçe]]<br />
* [[Müslümanlık]] ([[Sünnilik]] ve [[Alevilik]])
* [[Ezidilik]]
 
=== Dış bağlantılar ===
* [http://www.viransehir.gov.tr/Oku.asp?ID=28 Viranşehir Kaymakamlığı]<br />
* Başbakanlık Osmanlı Arşivi<br />
* [http://www.hbektas.gazi.edu.tr/portal/html/modules.php?name=News&file=article&sid=747 Ankara Gazi Üniversitesi Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Merkezi]<br />
 
[[Kategori:Kürt aşiretleri]]
1.181.837

değişiklik