"Yezdânizm" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Gerekçe: + kaynak gerektiren bilgi eklentisi
(Kürt Alevîleri'ni ayrı bir sayfada anlatınız)
(Gerekçe: + kaynak gerektiren bilgi eklentisi)
| url =
| accessdate =
}}</ref><ref name="bulut">[[Faik Bulut|Bulut, Faik]], (2011), ''[[Ali]]'siz [[Alevîlik]]'', Berfin Yayıncılık.</ref>, [[İslâmiyet]]'e [[Bahâîlik]]'ten de uzak kalanile inançlarçok topluluğu<reffazla name="kreyen"/>bağı -bulunmayan, [[Zentçe]] "Yazata" kelimesi ile aynı mânâya gelen ve [[Kürtçe]]deki "tapılmaya değer" anlamındaki "Yazdân" kelimesinden [[Zerdüştçülük]] mefhumunu ifade etmek maksadıyla üretilen bir [[ihtira]].<ref name="Izady" /> [[İslâmiyet]]'te [[Allâh’ûr-Râhman’ûr-Râhîym]] olarak adlandırılan [[Tanrı]], [[Mecûsîler]]'e göre ''"Yezdân" (tüm hayırların [[yaradan]]ı olan "Hayır Tanrısı")'' olarak bilinmekteydi.<ref>[[Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır]], ''[[Hak Dini Kur'an Dili]],'' Cilt 10, Sahife 491, Feza Gazetecilik, Yenibosna, İstanbul.</ref>
[[Dosya:Yazidism08.jpg|thumb|left|upright=1.13|[[Yezidiler]].<ref name="Xemgin">Xemgin, E. (2012), ''[[Mazdaizm|Mazda İnancı]] ve [[Alevîlik]]'', Berfin Yayıncılık.</ref>]]
 
{{ana|Yezdânizm’in Ghulat-i Şîʿa ve Kürt Alevîliği ile etkileşimi|Kürt Alevîleri|Kürtler}}
“Yezdânizm”<ref name="Izady"/>, [[İslâm]]î-[[Bâtınî]] inançlarla herhangi bir alâkası bulunmayan [[Yezîdî]] [[gnostik]] dini,<ref name="Xemgin" /> [[Hitit mitolojisi]]nden esinlenen [[antik]] [[Anadolu]] [[paganizm]]ini ''[[Kürt]]-[[Alevî]]'' kimliğini benimsemiş kitleler arasında yeniden canlandırmaya uğraşan [[Işıkçılık|Işık Alevîliği]],<ref name="ışık">{{Kitap kaynağı|yazar=Erdoğan Çınar|başlık= Alevîliğin Gizli Tarihi, Chivi Yazıları|yayımcı=idefix.com|yıl= 2004|url=http://www.kitapturk.com/books/Kitap/19669/Aleviligin_Gizli_Tarihi.htm}}</ref> ve [[İslâm]] [[tasavvuf]]unun özellikle de [[Bektâşî]]liğin [[Mazdeizm]] i’tikatları üzerinde oluşturduğu tesirler neticesinde yeniden biçimlenen ''“[[Yâresânîler|Yâresânî]] [[Kürt]] [[tarikât]]ı”'' <ref name="bulut" /> gibi ''“gayrî-[[İslâm]]î [[İran]]-[[Kürt]] kökenli gruplar”'' <ref name="kreyen">{{Kitap kaynağı|son=Kreyenbroek|ilk= Philip G.| bölüm=Religion and Religions in [[Kurdistan]]| başlık=Kurdish Culture and Identity|yayımcı= Zed Books Ltd.|yıl=1996|isbn= 1856493296}}</ref> arasında mevcut inançları tanımlamak maksadıyla ilk defa ''“[[Mehrdad R. Izady]]”'' <ref name="Izady" /> tarafından kullanılan yeni bir tâbirdir.
''Yezdânizm'' üç ana başlık<ref name="Izady" /> üç ana başlık altında incelenebilir:
 
=== Yezidîler / Êzidîlik ''(Êzidîtî)''<ref name="yezox">{{Ansiklopedi kaynağı|madde=Yezidis|ansiklopedi= The Concise Oxford Dictionary of World Religions|editör= John Bowker|yayımcı=Oxford University Press|yıl= 2000|url=http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t101.e8093}}</ref> ===
{{Ayrıca bakınız|Luviler|Hitit mitolojisi|Kabbala|Mitraizm|Işık Alevîleri}}
 
=== Yâresanîler / Ehl-i Hakk ''(Yarsanîtî)''<ref name="Elahi">Elahi, Bahram (1987). ''The path of perfection, the spiritual teachings of Master Nur Ali Elahi''. ISBN 0-7126-0200-3.</ref> ===
[[Dosya:kakkai.jpg|thumb|left|[[Irak]]-[[Kürdistan Bölgesel Yönetimi]]’ne ait olan [[Süleymaniye, Irak|Süleymaniye]] kentindeki [[Yarsan]]îler. ''(Duvardaki resim dinî semboller içermektedir)''.]]
{{ana|Zerdüşt|Mazdaizm|Zurvanizm|Yarsan|Nusayrî inancı}}
''Yarsanizm'' veya ''Yârisanîlik''<ref>{{cite book |title=Syncretistic Religious Communities in the Near East |editor=Krisztina Kehl-Bodrogi, et al., ed. |first=M. Reza Fariborz |last=Hamzeh'ee |pages=101–117 |year=1995 |isbn=90-04-10861-0 |publisher=Brill |location=Leiden |chapter-url=Methodological Notes on Interdisciplinary Research on Near Eastern Religious Minorities }}</ref> <ref name="Elahi">Elahi, Bahram (1987). ''The path of perfection, the spiritual teachings of Master Nur Ali Elahi''. ISBN 0-7126-0200-3.</ref> olarak da bilinir. [[Musa el-Kâzım]] soyundan geldiği öne sürülen ve [[Hacı Bektaş-ı Veli]] ile özdeşleştirilen ''"Sultan Sahak"'' tarafından 15. yüzyılda [[Zerdüştlük]] inancından beslenerek kurulan, [[Kur'an-ı Kerîm]]'in [[Allah]]'ın kelâmı olduğunu kabul etmeyen ve [[Muhammed]]'in peygamberliğini tanımayan, fakat [[Ali bin Ebu Talib|Ali bin Ebâ Tâlib Merkedî]]'nin ulûhuyeti temeli üzerine dayanan ve ''"Kelâm-ı Serencâm"'' adlı kitabı dînî öğretilerinin temel kaynağı olarak kabullenen dinî inanç.
 
==== İslâm i'tikadı ile mukayesesi ====
[[Tanrı]]'ın yeryüzüne birbirini izleyen yedi ayrı surette tecelli ettiğine inanılan bu [[i'tikat]]ta [[İslâm]]î [[inanc]]a karşılık olarak [[Dünya]]'nın [[yaradan]]ı [[Havandagar]], [[Allâh’û-Celle-Celâle’hû]]'nun makâmını temsil etmekte ve yeryüzünde [[Hakk]]'ın en yüksek mertebedeki tecellisi olarak zuhur ettiğine inanılmaktadır. [[Hakk Teâlâ]]'nın yeryüzünde bir alt mertebedeki tecellisinin ise [[Ali bin Ebî Tâlib]] olduğu [[i'tikad]]ı hâkimdir.
 
==== "Ali-İlâhîler" ve "Nusayrîler" ile olan benzerliği ====