Delege demokrasisi: Revizyonlar arasındaki fark

Ansiklopedik uyum sağlandı
[kontrol edilmemiş revizyon][kontrol edilmiş revizyon]
k (→‎Dış bağlantılar: dzn, değiştirildi: ==External links== → ==Dış bağlantılar== AWB ile)
(Ansiklopedik uyum sağlandı)
{{Öksüz|date=Şubat 2016}}
 
{{refimprove|date=June 2014}}
{{secim sistemleri}}
{{demokrasi}}
{{yonetim sekilleri}}
{{politika}}
 
'''Delege demokrasisi''' (ya da alternatif olarak bilinen sekliyleşekliyle ''akiskanakışkan demokrasi'';), oy verme yetkisinin temsilcilerden ziyade delegelerce kullanildigikullanıldığı bir demokratik kontrol biçimidir. Bu terim hali hazirdahazırda var olan ya da önerilen popüler kontrol aygitlarininaygıtlarının genel bir tanimidirtanımıdır.
 
== Tipik Delegedelege Demokrasisidemokrasisi ==
 
Tipik delege demokrasisi, Bryan Ford tarafindantarafından ''Delegasyon Demokrasisi'' basliklibaşlıklı yazisindayazısında, asagidakiaşağıdaki prensipler çerçevesinde söyleşöyle özetlenmistirözetlenmiştir.
 
# '''Rol seçimi:''' Sadece belirlenmisbelirlenmiş temsilcilere izin veren temsili yönetim biçimlerinden farkli olarak her üye; birey olarak pasif, ya da delege olarak aktif bir rolü seçebilir. Delegeler ne kadar ve hangi alanlarda aktif olacaklariolacakları açisindaaçısında da daha fazla seçenegeseçeneğe sahiptir.
# '''KatiliminKatılımın Önündekiönündeki Engellerinengellerin Azaz Olmasiolması:''' Delege olmaninolmanın zorluklarizorlukları ve maliyeti azdirazdır ve özellikle kampanyaya ya da bir seçimi kazanmaya gerek yoktur.
# '''Yetkinin Kullanilmasikullanılması:''' Delegeler organizasyonal süreçler içinde, yetkilerini kendilerini delege olarak tayin eden bireyler ve kendi adlarinaadlarına kullanirlarkullanırlar. Bu nedenle farklifarklı delegeler karar alma yetkilerini degisendeğişen seviyelerde kullanirlarkullanırlar.
# '''Bireysel Gizlilikgizlilik:''' Sosyal baskilaribaskıları ya da zorlamayizorlamayı önlemek için, bireyler tarafindantarafından kullanilankullanılan tüm oylar, hem delegelerden hem de digerdiğer kisilerdenkişilerden gizlidir.
# '''Delegelerin Sorumlulugusorumluluğu:''' Delegelerin kendisine oy verenlere ve bütünde tüm toplulugatopluluğa sorumlulugununsorumluluğunun garanti altinaaltına alinmasialınması için delegelerce kabul edilen bütün resmi istisareistişare kararlarikararları kamuoyuna açiktiraçıktır.
# '''Yeniden Delegasyondelegasyon Yoluylayoluyla Uzmanlasmakuzmanlaşmak:''' Delegeler yalnizcayalnızca bireyler adinaadına "pratisyenler" olarak dogrudandoğrudan hareket edebildikleri gibi, ayricaayrıca yeniden delegasyon yoluyla ‘uzmanlar’ olarak da davranabilirler.
 
Bu genel model üzerinde varyasyonlar kuskusuzkuşkusuz mevcuttur ve burada çizilen çerçeve genel modele girisgiriş anlamindaanlamında ifade edilmistiredilmiştir. ÖrneginÖrneğin, ‘Devrimin Keyfi’ varyasyonunda, delegelerin yetki süreleri boyunca ‘uzman’ olmalariolmaları da serbest birakilmistirbırakılmıştır.
Buna ek olarak, bireylerin tayin ettikleri delegeyi (bazen "vekil" olarak da adlandiriliradlandırılır) düzenleyici organizasyon vasitasiylavasıtasıyla herhangi bir zamanda degistirerekdeğiştirerek "oylarioyları"ni yeniden belirlemek gibi konsept de akiskanliginakışkanlığın genel prensipleri olarak uygulanabilir.
 
== Temsili demokrasiyle farkliliklarifarklılıkları ==
 
Delege demokrasisinin tam olarak anlasilmasianlaşılması, "[[temsili demokrasinindemokrasi]]nin" anlamininanlamının teorisinin gözden geçirilmesindedir." Temsili demokrasi, delege degisiminindeğişiminin yalnizcayalnızca önceden belirlenmisbelirlenmiş bir süre sonunda (ya da bazibazı durumlarda halk desteginindesteğinin çekilmesi halinde erken seçime zorlanmasiylazorlanmasıyla) gerçeklestigigerçekleştiği, bastanbaştan tanimlanmistanımlanmış bir yetki alanialanı için bir "kazanan"’in’ın belirlendigibelirlendiği bir yönetim biçimidir.
Temsili demokraside "azledilen" adayinadayın bir sonraki seçimde kazanabilme imkâniimkanı da genellikle mevcuttur.
Bu "delege etme" olarak anilananılan yönetim biçimlerinin çoguylaçoğuyla zitlikzıtlık teskilteşkil eder.
Bu sistemlerde delegelerin ne belli sinirlarisınırları olan ‘çalisma‘çalışma dönemleri’ ne de temsil ettikleri belli yetki alanlarialanları vardir.
Bazi temel farkliliklarfarklılıklar;
# Opsiyonel dönem sürelerini,
# Dogrudan katilim olanaginiolanağını,
# Delegelerin yetkilerinin, önceden belirlenmisbelirlenmiş bir yetki alanindakialanındaki seçim zaferinden ziyade gönüllü birlik üyeleri tarafindatarafında bazibazı ölçüler içerisinde belirlenmesini,
# Delegelerin herhangi bir zaman ya da oranda geri çagrilabilirçağrılabilir olmalariniolmalarını,
# Oy verenlerin, delege kararlarinikararlarını referandumla kadük biraktirmasibıraktırması ya da ilgili üyelere itaatsizlikle bir politikaya riayet etmeyi reddetme yetkilerini - ki bu temsili demokraside genellikle olmayan bir durumdur-
# Üyenin delegelere ne tür oy verecegivereceği yolundaki yetkisinin (Örnegin : ‘Sen benim ulusal güvenlik ve tarim sübvansiyonlarisübvansiyonları konularindakonularında delegemsin’ demesi gibi) delegeler arasindaarasında farklilasmasininfarklılaşmasının olasiliginiolasılığını da içerir. "<ref>{{CitationKaynak | titlebaşlık = Representative democracy versus delegate democracy | publisheryayıncı = Bop secrets | url = http://www.bopsecrets.org/PS/joyrev1.htm#Representative%20democracy%20versus%20delegate%20democracy | accessdateerişimtarihi = April 12, Nisan 2009}}.</ref>{{full|ITam can'tkaynak see where thisbelirt|Bu pagesayfada sourcesaltıncı pointifadeye 6değinilmemiş|datetarih=NovemberKasım 2012}}
 
== DogrudanDoğrudan demokrasiyle farkliliklarfarklılıklar ==
 
Dogrudan[[Doğrudan demokrasi]] bütün kolektif kararlarinkararların katilimcilarinkatılımcıların direkt oylariylaoylarıyla alindigialındığı popüler kontrol biçimidir. Delege demokrasisi ile iki temel farklılık içerir;
Delege demokrasisi ile iki temel farklilik içerir;
 
# DogrudanDoğrudan katiliminkatılımın mecburi olmamasiolmaması. Delege demokrasisi; vaktiniz ve/veya belirlenmisbelirlenmiş konuyla ilgili oy verme yönünde bir ilginiz yoksa bile, kendi oyunuzu bir baskabaşka kisiyekişiye delege ederek ya da çekimser kalarak ‘katilmamak’‘katılmamak’ seklindeşeklinde olsa da, kararlarinkararların içinde olabileceginizolabileceğiniz (varsayimsalvarsayımsal olarak, genellikle olunacagiolunacağı beklenilir) ‘bir gönüllü dogrudandoğrudan demokrasi’ olarak tanimlanabilirtanımlanabilir.
# KararlarinKararların gözden geçirilebilirligigeçirilebilirliği. Avantaj olarak algilanmamasinaalgılanmamasına ragmenrağmen (organizasyonun politikalarinapolitikalarına baglibağlı olarak, degisikdeğişik sekillerdeşekillerde) kararlar katilimcilarkatılımcılar tarafindantarafından gözden geçirilebilinir. Bu durum, kararlarinkararların degistirebildigideğiştirebildiği (katilimcilarkatılımcılar meseleler hakkindahakkında zaten bir yönde karar almisalmış olacaklariolacakları için) dogrudandoğrudan demokrasi ile zitlikzıtlık teskilteşkil eder. Yine de bu farklilikfarklılık, delege modeline büyük ölçüde ek yüktür.
 
Bu iki temel farkliliginfarklılığın disindadışında delege modelleri özünde dogrudandoğrudan demokrasinin bir biçimidir. Öyle ki, bazilaribazıları bu sistemi, ‘delege edilebilir vekillerle dogrudandoğrudan demokrasi’ olarak tanimlartanımlar. (Yine de bu tanimtanım çok popüler degildirdeğildir)
 
== Delege demokrasisinin önemli örnekleri ==
Paris Komünü’nün iç isleyisişleyiş politikalaripolitikaları, modern delege demokrasinin daha da biçimlenmisbiçimlenmiş kavramlarininkavramlarının gerçek dünyadaki öncüsü olarak görünür. {{citationkaynak neededbelirt|datetarih=OctoberEkim 2012}}
 
Bu anlamda Bolsevik çogunluga ulasilmadan önceki ilk Sovyetler de. Delege demokrasisi burada da, idarenin daha temsili bir nitelige kavusmasina uygun olarak kademeli bir sekilde geri çekilmistir. .
 
Bu anlamda Bolsevik çogunlugaçoğunluğa ulasilmadanulaşılmadan önceki ilk Sovyetler 'de. olduğu gibi Delege demokrasisi burada da, idarenin daha temsili bir niteligeniteliğe kavusmasinakavuşmasına uygun olarak kademeli bir sekildeşekilde geri çekilmistir. çekilmiştir.
Dünya Endüstri Isçileri Sendikasi, aralarinda delege demokrasisinin de yer aldigi çoklu demokrasi seviyelerini kullanir. Subeler yerel üyelerce demokratik bir sekilde ve dogrudan kontrol edilir. Bu subeler her yil bir kez seçim gerçeklestirirler ve referandumlar düzenledikleri, tartismalar yürüttükleri yillik genel kurullarina gönderecekleri delegeleri seçmek için oy verirler. Genel Kurul’un kendisinin karar alma ve dayatma yetkisi yoktur; degisiklikler mail yoluyla gönderilen referandum oylariyla gerçeklestirilir. Yillik yapilan bu oylamalarda sendikanin çesitli idari kademelerinde görev alacak üyelerin seçimi için de oy kullanilir. Delege sürecine alternatif olarak, üyeler inisiyatifleri çerçevesinde oy pusulalarina önerilerini de ekleyebilirler. .
 
Dünya Endüstri Isçileri Sendikasi, aralarindaaralarında delege demokrasisinin de yer aldigialdığı çoklu demokrasi seviyelerini kullanirkullanır. SubelerŞubeler yerel üyelerce demokratik bir sekildeşekilde ve dogrudandoğrudan kontrol edilir. Bu subelerşubeler her yilyıl bir kez seçim gerçeklestirirlergerçekleştirirler ve referandumlar düzenledikleri, tartismalartartışmalar yürüttükleri yillikyıllık genel kurullarinakurullarına gönderecekleri delegeleri seçmek için oy verirler. Genel Kurul’un kendisinin karar alma ve dayatma yetkisi yoktur; degisikliklerdeğişiklikler maile-posta yoluyla gönderilen referandum oylariylaoylarıyla gerçeklestirilirgerçekleştirilir. YillikYıllık yapilanyapılan bu oylamalarda sendikaninsendikanın çesitliçeşitli idari kademelerinde görev alacak üyelerin seçimi için de oy kullanilirkullanılır. Delege sürecine alternatif olarak, üyeler inisiyatifleri çerçevesinde oy pusulalarinapusulalarına önerilerini de ekleyebilirler. .
Almanya, Italya, Avusturya, Norveç, Fransa ve Hollanda’daki Korsan Partileri, delegasyon demokrasisini ‘open source’ (yazilimi herkese açik) LiquidFeedback yazilimi ile uyguluyorlar.
 
[[Almanya]], Italya[[İtalya]], [[Avusturya]], [[Norveç]], [[Fransa]] ve Hollanda’daki[[Hollanda]]’daki Korsan Partileri, delegasyon demokrasisini ‘open source’ (yazilimiaçık herkese açikkaynaklı) LiquidFeedback yazilimiyazılımı ile uyguluyorlar.
Ispanya’da ‘Partido de internet’ (Internet Partisi) oylama için kendi yazilim platformunu gelistiriyor.
 
Ispanya’da[[İspanya]]’da ‘Partido de internet’ (Internet Partisi) oylama için kendi yazilimyazılım platformunu gelistiriyorgeliştiriyor.
== Ayrica bkz. (Ingilizce) ==
* [[Proxy voting#Delegated voting|Delegated voting]]
* [[Collaborative filtering]], which applies the same principle to information filtering rather than voting
* [[Delegate model of representation|Delegate]] and [[Trustee model of representation|trustee]] models of representation
 
== Kaynakça ==
 
==Dış bağlantılar==
* [http://www.brynosaurus.com/deleg/deleg.pdf ''Delegative Democracy''] by, Bryan Ford'dan.
* [http://www.bopsecrets.org/PS/joyrev1.htm#Representative%20democracy%20versus%20delegate%20democracy The Joy of Revolution: Chapter 2]
* [http://www.iww.org/PDF/IndustrialWorker/IWOctober08.pdf Industrial Worker: OctoberEkim 2008] details changes to the delegate model to move towards a more representative rather than delegative model.
* [https://www.youtube.com/watch?v=fg0_Vhldz-8 Liquid Democracy In Simple Terms] by, Jakob Jochmann'dan.
* [http://www.liquidfeedback.org LiquidFeedback]
* [https://adhocracy.de/ Adhocracy] a multilingual open source implementation of delegative democracy/liquid democracy.
 
[[Kategori:Demokrasi]]