Ana menüyü aç

Değişiklikler

"yazım yanlışları"
[[Dosya:Umberto Boccioni, 1913, Dynamism of a Cyclist (Dinamismo di un ciclista), oil on canvas, 70 x 95 cm, Gianni Mattioli Collection, on long-term loan to the Peggy Guggenheim Collection, Venice.jpg|thumb|right|upright=1|[[Umberto Boccioni]], ''Dinamismo di un ciclista (Bisikletcinin Dinamizmi)'', 1913, Peggy Guggenheim Koleksiyonu, Venedik]]
 
Fütürizm akımına katılanlar her türlü sanat alanında alanınd; özellikle resim, heykel, seramik, grafik tasarım, iç mimarlık, sanayi ürünleri tasarımı, edebiyat, müzik, tiyatro, film, tekstil, moda, mimarlık ve hatta gastronomi sanat alanlarında eserler vermişlerdir. Genel olarak fütürizm büyük bir İtalyan fenomenidir. İtalyan fütüristlerinin başında gelen sanatçılar Filippo Tommaso Marinetti, Umberto Boccioni, Carlo Carrà, Gino Severini, Giacomo Balla, Antonio Sant'Elia, Bruno Munarı, Benedetta Cappa ve Luigi Russolo'dur. Fakat o dönemde, başta Rusya'da Natalia Göncharova, Velimir Hlebnikov, İgor Severyanin, David Burliuk, Aleksei Kruenykh, Vladimir Mayakovski, Portekizde Almada Negreiro, İngilterede vortisizm gibi daha birçok ülkede de, paralel sanat hareketleri ortaya çıkmıştır.
 
Bu akımın misyonları; geçmişteki estetik değerleri ve gelenekleri tümüyle reddetme, dünyanın geleceğinin modernlik olduğunu iddia etme, ülkeleri (özellikle İtalya'yı) geçmişin ağırlığından ayırıp modernleştirme ve özellikle şehirleşmiş medeniyet, makineleşme ve sürat kavramlarını toplumsal hayatta temel hale getirmektir.<ref>Phaidon Press Editörleri (Son basım: 1999). ''The 20th-Century Art Book, Londra: Phaidon Press, İŞBN:0714838500 {{ing}}</ref>
 
== Marinetti ve fütürizm manifestosu ==
[[Dosya:Russolo,_Carr%C3%A0,_Marinetti,_Boccioni_and_Severini_in_front_of_Le_Figaro,_Paris,_9_February_1912.jpg|thumb|300px|İtalyan Fütüristler 1912'de Le Figaro idare binası önünde. Soldan sıra ile Russolo, Carrà, Marinetti, Boccioni ve Severini]]
 
Bu akımınAkımın öncüsü ve şefi İtalyan şair, romancı, oyun yazarı ve yayın yönetmeni [[Filippo Tommaso Marinetti]]'dir., Marinetti Fütürizm'infütürizmin kurucusu olarak '<nowiki/>'''İ manifesti del futurismo'' veya ''Manifesto Futurisita (FuturizmFütürizm Bildirisi)''''ni hazırlayıphazırlayarak yayımladı. Bu bildiri ilk defa 5 Şubat 1909'da İtalyanca "La Gazzetta dell'Emilia" gazetesinde ve daha sonra Fransızca 'ya çevrilipçevrilerek, 20 Şubat 1909'da Fransızca günlük gazete olan [[Le Figaro]]'da yayımlandı.<ref>[https://archive.org/details/imanifestidelfut28144gut Filippo Tommaso Marinetti, ''İ manifesti del futurismo'', 20 Şubat, 2009] {{it}}</ref><ref>[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k2883730/f1.image Le Figaro, ''Le Futurisme'', 1909/02/20 (Numéro 51)]. Gallica, Bibliothèque nationale de France</ref>
 
1909’daMarinette yayımlanan1909’da buyayımladığı "Fütürizm Bildirisi"'nde, Marinetti fütüristlerin büyük bir hırsla eski olan her şeyden, özellikle siyasi ve artistik geleneklerden nefret ettiğini bildirdi. "Geçmişle hiç ilgimiz olmamasını istemekteyiz" diyerek, geçmişi bütünüyle reddettiğini belirtti.belirtirken, Fütüristlerfütüristler geçmişi özleyip geçmişi tekrarlama ve geçmişi taklit etme inançlarına tümüyle karşı durmaktaydılarçıkmaktaydılar. Fütüristler "müzeleri, kütüphanelerinkütüphaneleri yerle bir edipederek, ahlakçılık, feminizm ve bütün yararcı korkaklıklarla savaşacağız" demekteydidediler. Fütüristlerin "Her ne kadar cesaret ve her ne kadar, bir deliliğe yaklaşır şekilde, şiddet ihtiva etse bile orijinalliği her zaman tercih edeceklerini bildirdi. Fütürizme atıfla bildiri "Biz genç ve güçlüyüz" demekteydi. Fütüristler güzel sanatlar tarihçilerinin ve günümüz sanat kritiklerinineleştirmenlerinin hiç bir işe yaramaz olduklarınıdüşüncesinde ve bununoldukları için, onlara hiç önem verilmemesi gerektiğini iddia ettiler. Güzel sanatlarda "iyiyi ve güzeli seçmek için" kullanılan "harmoni", "iyi şahsi yargılama ile yakışık olma" prensiplerine karşı isyan ettiklerini açıklayıp veaçıklayarak, kendilerinden önce ortaya çıkartılançıkmış olan güzel sanatlar eserlerinin, bunların temalarının ve konularının bir tarafa atılmasını istemekteydi.isterken, Fütüristlerfütüristler [[bilim]]i ve teknolojiyi yükselmekte idileryükseltmekteydiler. Marinetti Fütüristlerin [[sürat]], gençlik ve [[şiddet]]'e hayran olduklarını ifade ederek modern otomobil, uçak ve sanayi şehrinin insanlığın doğaya karşı zaferini içerdiklerini iddia etti. Süratin üstünlüğünü iddia ederken Marinetti, bir yarış otomobilinin klasik antik Yunan şaheser heykeli olan [[Semadirek Kanatlı Zaferi]] heykelinden daha güzel olduğunu belirtti. Buna ek olarak da: "Mutlak içinde yaşıyoruz, çünkü "her yerde hazır ve nazır olan edebi sürati biz yarattık" demiştir. Fütüristler gayet koyu milliyetçiydiler ve aynı bildiride, "Biz dünyadaki gerçekten sağlıklı tek şeyi, yani savaşa ve ölüme götüren güzel düşünceleri yüceltiyoruz" sözleri, siyasal alanda o dönemde gelişen faşizmden yana bir tavrın da açık göstergesiydi.
 
Marinetti Fütüristlerin [[sürat]], gençlik ve [[şiddet]]'e hayran olduklarını ifade ederken, modern teknolojik araçların otomobil ve uçak ile sanayi şehrinin, insanlığın doğaya karşı zaferini gösterdiğini iddia etti. Süratin üstünlüğünü iddia eden Marinetti, bir yarış otomobilinin şaheser klasik antik Yunan [[Semadirek Kanatlı Zaferi]] heykelinden daha güzel olduğunu belirtti. Buna ek olarak da: "Mutlak içinde yaşıyoruz, çünkü her yerde hazır ve nazır olan edebi sürati biz yarattık" demiştir. Oldukça koyu milliyetçi olan Fütüristler aynı bildiride yer alan: "Biz dünyadaki gerçekten sağlıklı tek şeyi, yani savaşa ve ölüme götüren güzel düşünceleri yüceltiyoruz." sözleri, siyasal alanda o dönemde gelişen faşizmden yana bir tavır sergilediklerinin açık göstergesiydi.
Marinetti'nin bu ilk fütürist bildirisinden sonra Fütüristler (çok kere Marinetti'ye danışarak) değişik konularda bildiriler yazıp yayınlamaya devam ettiler ve öyle ki bildiri yazmak ve yayımlamak sanki Fütürizm akımının önemli ögesi haline geldi. Fütüristler resim, mimarlık, din, giyim-kuşam ve hatta yiyecekler hakkında şahsi fikirlerini büyük laflarla açıklayıp bildiriler halinde ilan ettiler.<ref>Şu makale Marinetti'nin [[I. Dünya Savaşı]] sırasında İtalyan dağcı birliklerinin Avusturya dağcı birliklerine karşı yüksek Alplerde yaptığı savaşlara ait bildirisinden başlayarak Marinetti'nin bildiri yayınlama düşkünlüğünü ele almaktadır. Daly, Selena (2013). "‘The Futurist mountains’: Filippo Tommaso Marinetti's experiences of mountain combat ın the First World War". ''Modern İtaly'' c.18 no.4 sayfa 323–338. doi:10.1080/13532944.2013.806289. İSSN 1353-2944. {{ing}}</ref>
 
Marinetti'nin bu ilk fütürist bildirisinden sonra, Fütüristler (çok kere Marinetti'ye danışarak) değişik konularda bildiriler yazıp yayınlamayayayımlamaya devam ettiler ve öyle ki bildiri yazmak ve yayımlamak sanki Fütürizm akımının önemli ögesi haline geldi. Fütüristler resim, mimarlık, din, giyim-kuşam ve hatta yiyecekler hakkındahakkındaki şahsi fikirlerini büyük laflarlasözlerle açıklayıpaçıklayarak, bildiriler halinde ilan ettiler.<ref>Şu makale Marinetti'nin [[I. Dünya Savaşı]] sırasında İtalyan dağcı birliklerinin Avusturya dağcı birliklerine karşı yüksek Alplerde yaptığı savaşlara ait bildirisinden başlayarak Marinetti'nin bildiri yayınlama düşkünlüğünü ele almaktadır. Daly, Selena (2013). "‘The Futurist mountains’: Filippo Tommaso Marinetti's experiences of mountain combat ın the First World War". ''Modern İtaly'' c.18 no.4 sayfa 323–338. doi:10.1080/13532944.2013.806289. İSSN 1353-2944. {{ing}}</ref>
 
== İtalyan güzel sanatlarında fütürizm==
Fütürizmi kurucusu olan bildiri sanatçıların takip edebilecekleri pozitif bir artistik program patikası ihtiva etmekteydi. Bu eksikliği kapatmak icin İtalyan Fütürist ressamlar ve Marinetti 1914'de "Fütürist Resim Icin Teknik Manifesto" adini verdikleri yeni bir bildiri yaratıp ilan ettiler <ref name="teknikmenif">[https://archive.org/details/imanifestidelfut00mariuoft I Manifesti del futurismo, lanciati da Marinetti, et al, 1914].</ref> Bu bildiride Fütürist ressamlar kendilerini, resim ile doğrudan doğruya temsil edilen, "evrensel dinamizm" prensibine adadılar. Bu manifesto "evrensel dinamizm" prensibinin temelini şöyle bir örnekle açıklamaktadırlar. "Gerçekte bulunan nesneler birbirlerinden ve etraflarındaki çevrelerden ayrılmış değildiler ve resim bu birliği yansıtmalıdır. Bir resmin konusu olarak hareket halinde bir otobüs ve bunun içinde resim konunun esas aktoru olan bir kişi ve bu esas aktör kişi ile birlikte otobüs içinde 16 kişi bulunduğunu düşünelim. Önce sadece otobüs içindeki kişilere dikkatimizi teksif edelim . Dikkatimiz teksif ettiğimiz kisiler icin dinamik duruma bakarsak her bir kişi tek sıra ile ve ayni zamanda birinci, ikinci ..... on altıncı olabilir ama bu sıra statik değildir ve dinamik bir durumda her bir kişi hareket edip sıra numarası değiştirebilir ve resim bu dinamik degisme olasigini ihtiva etmelidir. Bu dinamik ele alış da dinamik süreci tasvire yeterli değildir. Otobüs hareket halinde olduğu için yol kenarındaki evler arasından hareket, yani dinamik değişme halindedir. Evlerin kenarından geçerken sanki otobüsle birlikte harekete geçip sanki kendilerini fırlatıp otobüsle birleşirler. Bu dinamizm de resimde tasvir edilmelidir. "<ref name="teknikmenif"/>
 
Fütürist ressamlar önceilk başta, kendilerine has temalar, konular ve stiller bulup kullanmakta yavaşağır davrandılar. 1910 ve 1911'de [[Giovanni Segantini]] veile takipçileri "bölücülük (divisionism veya kromoluminarzim) tekniği adı verilen bir teknik kullanarak, ışık ve renkleri noktalar ve küçük yollu çizgiler ile bir saha yüzeyi içinde ifade etmeyi denediler.
 
Fakat bu teknik sonradan Paris'te yaşayan ve oradaki avangart [[kübizm]] akımı ile ilişkileri olan Gino Severini tarafından tenkit edildi. Gino Severini kullanılan "bölücülük" teknikleri, stili ve metodunun fütürist modernli prensiplerinin gerektirdiği gerçekteki enerji ve dinamizmi kapsayacak bir teknik ve teorik güçte olmadığını ve bu tekniklerinin fütürizmin gerektirdiği geleceğe doğru dinamik bir bakım olmayıp geriye bir bakisbakış aletleri olduğunu iddia etti. Gino Severini resimde enerji ve dinamizmin kübizm akımakımı için geliştirilen teknikler ile ifade edilebileceğini iddia etti. 1911'de Paris'e gidip kübizm düşünce ve tekniklerini yakından inceleyip gören fütürist İtalyan ressamlar deda bu akımın bir resimde bulunması gerekli dinamik enerjiyi analiz edebileceğini ve dinamizmin böylece resim sanatı ile ifade edebileceğini kabul ettiler. Böylece "kübo-futurizm" adı verilen yeni bir fütürist resim versiyonu ortaya çıkartıldı.<ref>Severini, G. (1995) ''The Life oMarinetti''</ref>
 
[[Dosya:Umberto Boccioni 001.jpg|thumb|250px|left|[[Umberto Boccioni]], ''Şehir Yükselir'' tablosu için bir eskiz (1910)]]
20

değişiklik