"Fütürizm" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
Bazı yazım hataları ve cümleler düzeltildi
Etiketler: Mobil değişiklik Mobil web değişikliği
k (Bazı yazım hataları ve cümleler düzeltildi)
[[Dosya:Umberto Boccioni, 1913, Dynamism of a Cyclist (Dinamismo di un ciclista), oil on canvas, 70 x 95 cm, Gianni Mattioli Collection, on long-term loan to the Peggy Guggenheim Collection, Venice.jpg|thumb|right|upright=1|[[Umberto Boccioni]], ''Dinamismo di un ciclista (Bisikletcinin Dinamizmi)'', 1913, Peggy Guggenheim Koleksiyonu, Venedik]]
 
Fütürizm akımına katılanlar her türlü sanat alanında ; özellikle resim, heykel, seramik, grafik tasarım, iç mimarlık, sanayi ürünleri tasarımı, edebiyat, müzik, tiyatro, film, tekstil, moda, mimarlık ve hatta gastronomi sanat alanlarında eserler vermişlerdir. Genel olarak fütürizm büyük bir İtalyan fenomenidir. İtalyan fütüristlerinin başında gelen sanatçılar Filippo Tommaso Marinetti, Umberto Boccioni, Carlo Carrà, Gino Severini, Giacomo Balla, Antonio Sant'Elia, Bruno Munarı, Benedetta Cappa ve Luigi Russolo'dur. Fakat o dönemde, başta RusyadaRusya'da Natalia Göncharova, Velimir Hlebnikov, İgor Severyanin, David Burliuk, Aleksei Kruenykh, Vladimir Mayakovski, Portekizde Almada Negreiro, İngilterede vortisizm gibi daha birçok ülkede de paralel sanat hareketleri ortaya çıkmıştır.
 
Bu akımın objektiflerimisyonları geçmişteki estetik değerleri ve gelenekleri tümüyle reddetme, dünyanın geleceğinin modernlik olduğunu iddia etme, ülkelerinülkeleri (özellikle İtalya'yı) geçmişin ağırlığından ayrılıpayırıp modernleştirmelerimodernleştirme ve özellikle şehirleşmiş medeniyet, makineleşme ve sürat kavramlarınınkavramlarını toplumsal hayatahayatta temel olmasıdırhale getirmektir.<ref>Phaidon Press Editörleri (Son basım: 1999). ''The 20th-Century Art Book, Londra: Phaidon Press, İŞBN:0714838500 {{ing}}</ref>
 
== Marinetti ve fütürizm manifestosu ==
Bu akımın öncüsü ve şefi İtalyan şair, romancı, oyun yazarı ve yayın yönetmeni [[Filippo Tommaso Marinetti]]'dir. Marinetti Fütürizm'in kurucusu olarak ''''İ manifesti del futurismo'' veya ''Manifesto Futurisita (Futurizm Bildirisi)''''ni hazırlayıp yayımladı. Bu bildiri ilk defa 5 Şubat 1909'da İtalyanca "La Gazzetta dell'Emilia" gazetesinde ve sonra Fransızca'ya çevrilip 20 Şubat 1909'da Fransızca günlük gazete olan [[Le Figaro]]'da yayımlandı.<ref>[https://archive.org/details/imanifestidelfut28144gut Filippo Tommaso Marinetti, ''İ manifesti del futurismo'', 20 Şubat, 2009] {{it}}</ref><ref>[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k2883730/f1.image Le Figaro, ''Le Futurisme'', 1909/02/20 (Numéro 51)]. Gallica, Bibliothèque nationale de France</ref>
 
1909’da yayımlanan bu "Fütürizm Bildirisi"nde, Marinetti fütüristlerin büyük bir hırsla eski olan herşeydenher şeyden, özellikle siyasi ve artistik geleneklerden nefret ettiğini bildirdi. "Geçmişle hiç ilgimiz olmamasını istemekteyiz" diyerek geçmişi bütünüyle reddettiğini belirtti. Fütüristler geçmişi özleyip geçmişi tekrarlama ve geçmişi taklit etme inançlarına tümüyle karşı durmaktaydılar. Fütüristler "müzeleri, kütüphanelerin yerle bir edip ahlakçılık, feminizm ve bütün yararcı korkaklıklarla savaşacağız" demekteydi. Fütüristlerin "Her ne kadar cesaret ve her ne kadar, bir deliliğe yaklaşır şekilde, şiddet ihtiva etse bile orijinalliği her zaman tercih edeceklerini bildirdi. Fütürizme atıfla bildiri "Biz genç ve güçlüyüz" demekteydi. Fütüristler güzel sanatlar tarihçilerinin ve günümüz sanat kritiklerinin hiç bir işe yaramaz olduklarını ve bunun için onlara hiç önem verilmemesi gerektiğini iddia ettiler. Güzel sanatlarda "iyiyi ve güzeli seçmek için" kullanılan "harmoni", "iyi şahsi yargılama ile yakışık olma" prensiplerine karşı isyan ettiklerini açıklayıp ve kendilerinden önce ortaya çıkartılan güzel sanatlar eserlerinin, bunların temalarının ve konularının bir tarafa atılmasını istemekteydi. Fütüristler [[bilim]]i ve teknolojiyi yükselmekte idiler. Marinetti Fütüristlerin [[sürat]], gençlik ve [[şiddet]]'e hayran olduklarını ifade ederek modern otomobil, uçak ve sanayi şehrinin insanlığın doğaya karşı zaferini içerdiklerini iddia etti. Süratin üstünlüğünü iddia ederken Marinetti, bir yarış otomobilinin klasik antik Yunan şaheser heykeli olan [[Semadirek Kanatlı Zaferi]] heykelinden daha güzel olduğunu belirtti. Buna ek olarak da: "Mutlak içinde yaşıyoruz, çünkü "her yerde hazır ve nazır olan edebi sürati biz yarattık" demiştir. Fütüristler gayet koyu milliyetçiydiler ve aynı bildiride, "Biz dünyadaki gerçekten sağlıklı tek şeyi, yani savaşa ve ölüme götüren güzel düşünceleri yüceltiyoruz" sözleri, siyasal alanda o dönemde gelişen faşizmden yana bir tavrın da açık göstergesiydi.
 
Marinetti'nin bu ilk fütürist bildirisinden sonra Fütüristler (çok kere Marinetti'ye danışarak) değişik konularda bildiriler yazıp yayınlamaya devam ettiler ve öyle ki bildiri yazmak ve yayımlamak sanki Fütürizm akımının önemli ögesi haline geldi. Fütüristler resim, mimarlık, din, giyim-kuşam ve hatta yiyecekler hakkında şahsi fikirlerini büyük laflarla açıklayıp bildiriler halinde ilan ettiler.<ref>Şu makale Marinetti'nin [[I. Dünya Savaşı]] sırasında İtalyan dağcı birliklerinin Avusturya dağcı birliklerine karşı yüksek Alplerde yaptığı savaşlara ait bildirisinden başlayarak Marinetti'nin bildiri yayınlama düşkünlüğünü ele almaktadır. Daly, Selena (2013). "‘The Futurist mountains’: Filippo Tommaso Marinetti's experiences of mountain combat ın the First World War". ''Modern İtaly'' c.18 no.4 sayfa 323–338. doi:10.1080/13532944.2013.806289. İSSN 1353-2944. {{ing}}</ref>
14

değişiklik