"Penahali Han" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Genç yaşlarında, [[Afşar]] komutanı [[Nadir Şah Afşar]]'ın yanında, ordu hizmetine girmiştir. Nadir Şah'ın yanındayken, devletle ilgili incelikleri öğrenmeye başlamıştır. [[Muğan Kurultaı]]'nda Nadir Şah'ın aleyhine oy verince, Nadir Şah tarafından [[Horasan]]'a sürgün edilmiştir.<ref name=":0">[[Qarabağnamələr|Qarabağnamə]], [[Mirzə Adıgözəl bəy]], 1950, s. 54</ref> Penah Ali, buna rağmen kendisine bağlı kişilerle geri dönmüş ve bir süre Karabağ Dağlarında, bir süre ise [[Şeki]]'de gizlenmiştir.
 
== Xanlığa gəlməsi ==
==Karabakh Khanate==
[[1747]]-ci ildə [[Nadir şah]]ın qətlindən sonra [[Azərbaycan]]da [[Gəncə]], [[Şirvan]], [[Şəki]], [[Quba]], [[Bakı]] və başqa xanlıqlar yaranır. [[Qarabağ]]da Pənah xan hakimiyyətin mərkəzləşdirilməsi əleyhinə olan yerli əmirlər və məliklərlə gərgin mübarizədə [[Qarabağ xanlığı]]nı qurur. Pənahəli xanın hakimiyyəti [[Adil şah]] tərəfindən də tanınmışdı.<ref name=":0" /> Beləliklə də [[1551]]-ci ildə əsası qoyulmuş [[Qarabağ bəylərbəyliyi]] iki yerə – [[Qarabağ xanlığı|Qarabağ]] və [[Gəncə xanlığı|Gəncə]] xanlıqlarına bölünür və Qarabağ xanlığında hakimiyyət [[Qacarlar]]dan [[Cavanşirlər]]ə keçir. ([[Gəncə]]də isə yenə də Ziyadoğlu Qacarlar hakim idilər.) Məsələ burasındadır ki, I[[ Şah Abbas]]ın və [[Nadir şah]]ın vaxtlarında qızılbaş tayfalarının [[Qafqaz]]dan kütləvi olaraq, köçürülməsinə qədər bu bəylərbəylik əsas etibarı ilə türkmənşəli Qacar tayfaları ilə məskunlaşmışdı. Və burada [[1547]]-ci ildə Sultan titulunu qazanmış [[Şahverdi sultan Ziyadoğlu-Qacar|Şahverdi Ziyadoğlu]] Qacardan başlayaraq, həmişə qacarların Ziyadoğlular boyundan olan nümayəndələr hakim olmuşdular. Təbii ki, belə bir vəziyyətdə qacarlar Qarabağda aparıcı mövqeyin itirilməsi ilə barışa bilməzdilər və bundan sonra hələ uzun zaman öz doğma torpaqlarını geri qaytarmağa cəhdlər göstərmişdilər.
The capital of the khanate was moved three times to strengthen the Panah Ali's power in the Karabakh. The Bayat fortress, built in 1748, was the khan first residence. "In a short period of time, external walls were constructed, ditches were dug out, and the bazaar, the bath and the mosque were build." Craftsmen from surrounding areas were re-settled into the castle. "Many of residents of the area and even residents, especially craftsmen, of the [[Tabriz]] district and [[Ardabil]], moved into the Bayat castle with their families, having heard about Panah Ali Khan's success, governance and mercy."<ref>Mirza Jamal Javanshir (1847), History of Karabakh, Baku, 1959, p. 68</ref>
 
=== İlk illəri ===
Strengthening of Panah Ali khan's power faced resistance from other khans (e.g. Khan of [[Ganca]], Khan of [[Shaki Khanate|Shaki]]) and from [[meliks]] of [[Nagorno-Karabakh]]. The struggle between the Karabakh khan and [[Haji Chalabi Khan]] of Shaki, one of the most powerful feudal rulers of the [[South Caucasus]], started in 1748. Haji Chalabi Khan wishing Panah Ali khan's power not increased further, allied with the Khan of [[Shirvan Khanate|Shirvan]] and surrounded the castle of Bayat. The allies for the whole month unsuccessfully tried to capture the capital of the Karabakh khanate. The Shaki and Shirvan khans withdrew, incurring huge casualties and failing to accomplish the mission. Haji Chelebi Khan was forced to admit: "Until now Panah Khan was raw silver that was not minted. We came, minted it, and returned." <ref name="adigozel"/> Same quote from another Karabakh historian of 19th century, Mirza Yusif, reads: "Until now Panah Khan was merely gold, we came and minted a coin from that gold."<ref>Mirza Yusuf, Tarihi-Safi, 1856</ref>
Pənah xan [[1748]]-ci ildə öz xanlığının paytaxtını qısa müddətdə salınmış [[Bayat qalası]]na köçürür. Bölgədə əsas rol oynamağa can atan [[Hacı Çələbi]] Pənah xanın bu fəallığından narahat olaraq, [[Şamaxı]] xanı ilə ittifaqda hələ möhkəmlənməmiş paytaxtı ([[Bayat qalası]]nı) mühasirəyə alır. Bir ay davam edən mühasirə heç nə vermir və müttəfiqlər bir qədər də itkiyə uğrayaraq, geri dönürlər. Tarixçi [[Mirzə Camal Cavanşir Qarabaği|Mirzə Camal]]ın yazdığına görə, Hacı Çələbi geri dönərkən demişdi:''"Pənah xan əvvəl saf gümüş idi, biz gəldik, onu döydük və sikkəyə çevirdik."''<ref name=":0" />
 
Sonradan Pənah xan indiki [[Ağdam]]ın yaxınlığında, Şahbulaq adlanan yerdə özünə yeni bir paytaxt – [[Şahbulaq qalası]]nı tikdirməyə başlayır və qonşu xanlıqların torpaqları hesabına [[Qarabağ]] torpaqlarını genişləndirməyə başlayır. Onun nüfuzu get-gedə artır. Artıq [[Gəncə]], [[İrəvan]], [[Təbriz]] və [[Qaradağ]] xanları onunla ittifaq bağlamaqdan, dostluq etməkdən ötrü yollar axtarırdılar. O həmçinin [[Xəmsə məliklikləri|Qarabağ məliklikləri]]<nowiki/>ni də özünə tabe edir.
 
Pənah xanın planları böyük idi, lakin bunları həyata keçirmək üçün ailə və xəzinə sarıdan arxayınlıq lazım idi. Bunları nəzərə alan Pənah xan artıq üçüncü paytaxtı üçün tamamilə keçilməz bir yer seçir. Bu qala üçün yerin seçilməsində müxtəlif ölkələrdən gəlmiş mütəxəssislər iştirak edirlər. [[1750]]-ci ildə qayalıqlarla əhatə olunmuş sıx meşədə Pənah xanın şərəfinə ''Pənahabad'' adlandırılan, sonradan isə [[Şuşa]] deyilən qala şəhərinin əsası qoyulur. Qalanın divarlarını hörmək, şəhəri salmaqdan ötrü [[Azərbaycan]]ın hər yerindən buraya memarlar və inşaatçılar gətirilir. Ətraf kəndlərin əhalisi yeni paytaxta köçürülür. Xan sarayı, məscidlər, hamamlar və nəhayət sikkəxana tikilir. Burada [[Qarabağ xanlığı]]nın "Pənahabadi" adlanan sikkəsi kəsilirdi. Bu pullar Azərbaycanın bütün xanlıqlarında və İranda başqa pullarla yanaşı işlək idi.
[[File:Penaheli xanin mezar dasi.jpg|left|thumb|240px|Pənahəli xanın məzar daşı ([[Azərbaycan Tarix Muzeyi]])]]
 
=== İranla münasibətlər ===
Bu zaman [[İran]]da və [[Güney Azərbaycan]]da əfşar, qacar və zənd tayfalarının nümayəndələri arasında hakimiyyət uğrunda gərgin mübarizə gedirdi. Bu mübarizədə [[Məhəmməd Həsən xan Qacar]] daha tədbirli çıxır və qələbə qazanır. O, İranın bir çox ərazilərinə nəzarəti ələ keçirir, özünü az qala şah sayır və öz adından pul da buraxırdı. [[1751]]-ci ildə Məhəmməd Həsən xan Qacar öz ordularını [[Qarabağ]] üzərinə yeritdi. Düz bir ay ərzində o, çoxsaylı ordusunu [[Şuşa]] üzərinə hücuma hazırlayır. Lakin bu zaman [[İran]]dan xəbər gəlir ki, [[Kərim xan Zənd]]in başçılığı altında ona qarşı üsyan qalxıb. Məhəmməd Həsən xan qoşununu geri çəkib, İrana tələsir. Pənah xan vəziyyəti belə görüb, onu təqib etməyə başlayır və [[Ərdəbil]] əyalətini tutur.
 
Qarabağ Məhəmməd Həsən xanın hücumundan özünə gəlməmiş Şuşanın divarları dibində [[Nadir şah]]ın görkəmli sərkərdələrindən olan, [[Urmiya]] xanı [[Fətəli xan Əfşar]]ın 30 minlik ordusu peyda olur. Elə ilk döyüşdə sarsıdıcı zərbə alan Fətəli xan tutulmuş əsirlərin qaytarılacağı təqdirdə öz qızını Pənah xanın oğlu [[İbrahimxəlil xan|İbrahimxəlil]]ə ərə verməyə razı olduğunu bildirir. Pənah xan onun təklifini qəbul edir və əsirlərlə birlikdə oğlunu da Fətəli xanın düşərgəsinə göndərir. Lakin Fətəli xan şərti pozaraq, İbrahimxəlili də götürüb, qoşununu uğurla Urmiya tərəfə çəkir. Oğlunun itirilməsi ilə barışmayan Pənah xan döyüş meydanında Fətəli xanla görüşmək üçün fürsət axtarır. Çox keçmir ki, belə bir fürsət yaranır.
 
==Death==
9.778

değişiklik