"Azerbaycan jeolojisi" sayfasının sürümleri arasındaki fark

değişiklik özeti yok
{{Çalışma}}
[[Dosya:Carte Geologique Europe cropped Caucasus.JPG|thumb|400px|Azərbaycan'ın jeolojik haritası, 1881]]
[[Azerbaycan Cumhuriyeti]]'nin arazisi, [[Kafkasya]] arazisinin tamamı gibi, [[Alpin Orojenezi|Alplerin kıvrımlı kuşağına]] ait olup karmaşık [[tektonik]] yapıya sahiptir. Azerbaycan Cumhuriyeti arazisinde son 13-15 bin yıl içinde yer alan [[jeoloji]]k ve [[jeomorfoloji]]k süreçler, [[iklim]] şartları ve [[deniz]]in toplu olarak gerilemesi eşsiz yer şekillerini oluşturmuştur. [[Kayaç|Kayaçların]] yaşı, [[Pliyosen Çağ|Alt Pliyosenden]] başlayarak çağdaş döneme kadar tüm zamanlarda insanların dikkatini çekmiştir. Azerbaycan arazisinde en eski kayaçlar, [[Paleozoik zaman|Alt Paleozoik]], karmaşık [[Başkalaşım kayaçları|metamorfik]] [[şist|şistler]] [[Çökelme|çökelimidir]]. Azerbaycan Cumhuriyetinin arazisi [[paleontoloji]]k ve [[mineral|mineralojik]] anıtlarla zengindir. [[Volkanik|Volkanik]]-[[magmatik kayaçlar|magmatik]] ve [[tortul kayaçlar|tortul]] kökenli, paleontolojik koşulları yansıtan zaman ve mekân içinde değişen faktörler, aynı zamanda doğal zenginlikler bu kayaçların yaşını belirlemek için imkân sağlamaktadır. Kabuk içeren sapkın kayalar, onların [[Kretase]] ve Kretase sonrası dönemleri için yaşlarının tarihini belirlemeye yardımcı oluyor.<ref name="JMO">[{{Web kaynağı|başlık=Azerbaycan Jeoloji Oturumu|url=http://www.jmo.org.tr/resimler/ekler/021e8ad51eb17ec_ek.pdf|yayıncı=[[TMMOB]] [[Jeoloji Mühendisleri Odası]]|erişimtarihi=29 Ocak 2016|tarih=1993}} {{Tr icon}}</ref>
 
Genellikle çeşitli [[Jeolojik zaman cetveli|jeolojik dönemlere]] ait eşsiz taşlar-tanıklar ve arazinin özelliği, turistlerin dikkatini çekmektedir. Azerbaycan'da kayaçların yaşı 570 milyon yıldan ([[şist|şistler]], [[gnays|gnayslar]]) günümüz deniz çökellerine ([[kireçtaşı]], [[alüvyon]], [[kum]], [[çakıl]]) kadar değişmektedir. En eşsiz jeolojik abidelerden biri, 3600 m rakımda korunmuş ve yer yer ayrı formlarda sarma siyen çökellerdir. Bu tür çökeller Kafkasya'nın diğer yerlerinde de görülmektedir. Onların yaygın olduğu bölgelerden bir de [[Şahdağ]]'dır.<ref name="JMO"/>
 
Azerbaycan'ın jeolojik ve jeomorfolojik doğal varlıklarıformasyonları çok çeşitlidir. Kabarıklık oluşturan kurak-aşınım denüdasyon süreçleri sonucunda dağlar, tepeler ve çeşitli kayalar ortaya çıkmıştır. Onların bir kısmı sokulum kayaçlar olarak ([[Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti]]'ndeki İlanlıdağ, Nahacar, Elince vs. gibi), bazı yerlerde – [[Devoniyen]] eski kristal kayaçlar olarak (Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'nde Dahna, Sarıdağ, Velidağ vs.), diğer yerlerde ise Pliyosen çökelleri olarak oluşmuştur ([[Kobustan]]'da Ambizler ve Kuşgayası). Yoğun soyulma ve [[erozyon]] nedeniyle bazı çabuk yıkanabilir kayaçlar savrulmuşlar. Güneydoğu Kafkasya'da Kretase dönemine ait Lusitan [[kalker|kalkerlerinden]] oluşan Dibrar tipi kayalar mevcuttur. Onlar genellikle sivri uçlu kayalar şeklinde rölyefte kendini göstermektedir. Onlardan bazıları [[Şabran Rayonu|Şabran]] ve [[İsmayıllı Rayonu|İsmayıllı]] bölgelerinde mevcuttur. [[Jura Devri|Jura]] kalkerlerinden başlıca örneği Kepezdağ'dır.<ref name="JMO"/>
 
19. yy. sonlarına kadar Abşeron'da
doğanın nimetleri sayesinde mümkündür.
 
Azerbaycan'ın [[hidrojeoloji]]k çeşitlerine [[mineral]] kaynaklar aittir. Azerbaycan'da kimyasal bileşimine göre
Doğanın hidrojeolojik varlıklarına
10'dan fazla çeşit mineral kaynaklar tespit edilmiştir. Bunlara, [[hidrokarbonat]], [[hidroklorür]], [[bikarbonat]]-[[klorür]]-[[sülfat]], [[karbonat-sülfat]], [[klorürkarbonat]], [[sülfat-klorür]] ve [[sülfat]] dahildir. Bunların dışında, kimyasal bileşimleri henüz belirlenmeyen birçok kaynak da mevcuttur. Bu kaynakların cereyan miktarı gün içinde 10 ila 100 bin litreye ulaşmaktadır. 30'dan fazla kaynakta suyun sıcaklığı 20 ila 70 dereceyi buluyor. Mineral kaynakların bir çoğundan kükürt, karbon ve kükürt-karbon gazları ayrılmaktadır. Azerbaycan'da mineral kaynakların bulunduğu başlıca yerler Darıdağ, Sirab, Badamlı, Turşsu, Şirlan-İstisu, Slavyanka, Akkörpü, Haltan, Haşı, Cimi, Halhal, Beşparmak ve Kırkbulag'dır.<ref name="JMO"/>
mineral kaynaklar aittir. Bunlar
Azerbaycan'da geniş yaygındır:
burada kimyasal bileşimine göre
10'dan fazla türde mineral kaynaklar
tespit edilmiştir. Bunlara, hidrokarbonat,
hidroklorür, bikarbonat-klorür-
sülfat, karbonat-sülfat, klorürkarbonat,
sülfat- klorür ve sülfat
dâhildir. Bunların dışında, kimyasal
bileşimleri henüz belirlenmeyen bir-
çok kaynak mevcuttur. Bu kaynakların
cereyan miktarı gün içinde 10 ila
100 bin litreye ulaşmaktadır. 30'dan
fazla kaynakta suyun sıcaklığı 20 ila
+70m dereceyi buluyor. Mineral
kaynakların birçoğundan kükürt,
karbon ve kükürt-karbon gazları ayrılmaktadır.
Bu kaynakların suları mide-bağırsak,
deri, kalp-damar ve romatizma
hastalıklarının tedavisinde
kullanılıyor. Darıdağ, Sirab, Badamlı,
Turşsu, Şirlan-İstisu, Slavyanka,
Akkörpü, Haltan, Haşı, Cimi, Halhal,
Beşparmak, Kırkbulag gibi mineral
kaynaklar da tedavi amaçlıdır.
 
== Kaynakça ==
Anonim kullanıcı