"Mutasım" sayfasının sürümleri arasındaki fark

düzeltme AWB ile
(düzeltme AWB ile)
}}
 
[[Dosya:Byzantine_emissaries_to_the_CaliphByzantine emissaries to the Caliph.jpg|thumb|250px|right|Halife Mutasım'a 838'de gönderilen Bizans elçisinin Halife huzuruna çıkması<smell> Kaynak:John Skylitzes kronik tarihi</kaynak>]]
 
'''Mutasım''' veya '''Abbas el-Mutasım Billâh''' Tam Adı: ''Ebû İshâk "el-Muʻtasım bi’l-Lâh" `Abbas bin Hârûn er-Reşîd'' ([[Arapça]]: أبو إسحاق “المعتصم بالله” عباس بن هارون الرشيد ; Ebū ʾisḥāq "el-muʿtaṣim bi-llāh" `Abbas bin hārūn er-rešīd) (d. [[794]] - ö. [[5 Ocak]] [[842]]), sekizinci [[Abbasi]] halifesi. [[Harun Reşid]]'in küçük oğluydu ve annesi Harun Reşid'in Türk asıllı bir cariyesi idi. 833'te kardeşi [[Memun]]'un yerine tahta geçti.
== Halife olmadan hayatı ==
 
Mutasım halife olmadan Ebu İshak adı ile anılmaktaydı. Babası Abbasi Halifesi [[Harun Reşid]], annesi bu halifenin Türk asıllı cariyesi olan Meride idi. Bağdad'da Abbasi Halifeleri sarayı olan "Huld Sarayı"'nda doğmuştur. Tabari'ye göre birçok otorite tarafından doğum tarihi Ekim 796 (Şaban H.180) olarak verilmekte ama bazıların da doğumu 726 ilkbaharı (H. 179) veya daha önce olarak verilmektedir. <ref name="tabari32">Muhammed İbni Carir Tabari (İng. çev. ve ed.: Bosworth, C. E.) (1987) ''The History of al-Ṭabarī, Volume XXXII: The Reunification of the ʿAbbāsid Caliphate. The Caliphate of al-Ma'mun, A.D. 812–833/A.H. 198–213'', Albany, NY: State University of New York Press ISBN=0-88706-058-7 {{ing}}</ref>
 
Tabari Mutasım'ı yetişkin iken siyah sakallı, saçlarının uçları gittikçe kırmızıya yaklaşıp saç ucları kırmızı olarak tasvir etmektedir ve gayet güzel gozleri olduğunu bildirmektedir. Diğer tarihçiler onun fiziksel olarak gayet güçlü olduğunu ve okuryazarlığının gayet az, hatta hemen hemen ümmi, olduğunu vurgulamaktadırlar. <ref name="tabari32"/>
Mutasım halife olmadan Ebu İshak adı ile anılmaktaydı. Babası Abbasi Halifesi [[Harun Reşid]], annesi bu halifenin Türk asıllı cariyesi olan Meride idi. Bağdad'da Abbasi Halifeleri sarayı olan "Huld Sarayı"'nda doğmuştur. Tabari'ye göre birçok otorite tarafından doğum tarihi Ekim 796 (Şaban H.180) olarak verilmekte ama bazıların da doğumu 726 ilkbaharı (H. 179) veya daha önce olarak verilmektedir. <ref name="tabari32">Muhammed İbni Carir Tabari (İng. çev. ve ed.: Bosworth, C. E.) (1987) ''The History of al-Ṭabarī, Volume XXXII: The Reunification of the ʿAbbāsid Caliphate. The Caliphate of al-Ma'mun, A.D. 812–833/A.H. 198–213'', Albany, NY: State University of New York Press ISBN=0-88706-058-7 {{ing}}</ref>
 
Ebu İshak, Harun Reşid'in küçük oğullarından olduğu için yetişmesine pek önem verilmemiştir. Baba-bir-anne-ayrı kardeşleri olan [[Emin (Abbasi)|Emin]] (halifelik dönemi: 809-813) ile [[Memun]] (halifelik donemi:813-833) arasinda cikan (bazan "Dördüncu Fitne" veya "Büyük Abbasi İç Savaşı" adı da verilen) büyük iç savaşta Bagdad'da bulunup orada yaşamıştır. Bu dönemde 817-819'ds diğer Abbasi sülalesi mensupları ve Abbasiler devleti ilerigelenleri (''abna' el-devle'') gibi, 20 Temmuz 817'de Bagdad'lıların Halife Memun yerine "Mübarek" taht adı ile halife olduğunu kabul ettikleri [[İbrahim İbni Mehdi]]'nin taraftarı idi. <ref name="kennedy">Kennedy, Hugh N. (2.ed. 2004) '' The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the 6th to the 11th Century'' Harlow: Pearson Education Ltd. [http://books.google.com/books?id=Wux0lWbxs1kC Google books] say=151, 156</ref>
Tabari Mutasım'ı yetişkin iken siyah sakallı, saçlarının uçları gittikçe kırmızıya yaklaşıp saç ucları kırmızı olarak tasvir etmektedir ve gayet güzel gozleri olduğunu bildirmektedir. Diğer tarihçiler onun fiziksel olarak gayet güçlü olduğunu ve okuryazarlığının gayet az, hatta hemen hemen ümmi, olduğunu vurgulamaktadırlar. <ref name="tabari32"/>
 
Ebu İshak'ın 816'da Hicaz'a Mekke-Medine'ye Hacca gittiği Tabari tarafından bildirmektedir. Bu hac seferinde yanında askerlerden ve devlet memurlarından oluşan büyük bir refakatci grubu bulunmakta idi. Bu hac seferine gidişte bu refakatçiler arasında Yemen valisi tayin olup görevine giden "Havdava İbni Ali İbni Isa İbni Maham" da katılmıştı. Ebu İshak Mekke'de bu hac seferinde Mekke'de iken kendine refakat eden askeri birliği hacıların yollarını kesip onları soyan "Harici" bir eşkiya lideri üzerine gönderildiği hakkında ayrıntılı olarak vermekte ve ortaya çıkan bir olayı da anlatmaktadır. Bir Türk asıllı "gılman" (kölemen) asker Ebu İshak'ı bir Harici askerinin çok tehlikeli mızrak hücumundan kurtarmış ve ona Farsça "Aşina ma-ra" (''Beni Hatırla'') diye bağırmıştır. Bundan sonra bu Türk asker "Aşina" lakabıyla "Ebu Cafer Aşina" olarak bilinmiştir. Ebu İshak bu seferde isyancı Hariciler eşkiyaları tepeleyip imha etmiştir. <ref name="tabari32"/>
Ebu İshak, Harun Reşid'in küçük oğullarından olduğu için yetişmesine pek önem verilmemiştir. Baba-bir-anne-ayrı kardeşleri olan [[Emin (Abbasi)|Emin]] (halifelik dönemi: 809-813) ile [[Memun]] (halifelik donemi:813-833) arasinda cikan (bazan "Dördüncu Fitne" veya "Büyük Abbasi İç Savaşı" adı da verilen) büyük iç savaşta Bagdad'da bulunup orada yaşamıştır. Bu dönemde 817-819'ds diğer Abbasi sülalesi mensupları ve Abbasiler devleti ilerigelenleri (''abna' el-devle'') gibi, 20 Temmuz 817'de Bagdad'lıların Halife Memun yerine "Mübarek" taht adı ile halife olduğunu kabul ettikleri [[İbrahim İbni Mehdi]]'nin taraftarı idi. <ref name="kennedy">Kennedy, Hugh N. (2.ed. 2004) '' The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the 6th to the 11th Century'' Harlow: Pearson Education Ltd. [http://books.google.com/books?id=Wux0lWbxs1kC Google books] say=151, 156</ref>
 
Ertesi 817 yılında da Ebu Ishak tekrar Hicaz'a hac için gitmiştir. <ref name="tabari32"/> Fakat bu hac seferinin ayrıntılarını bildiren hiçbir belge ve bilgi elimizde bulunmamaktadır.
Ebu İshak'ın 816'da Hicaz'a Mekke-Medine'ye Hacca gittiği Tabari tarafından bildirmektedir. Bu hac seferinde yanında askerlerden ve devlet memurlarından oluşan büyük bir refakatci grubu bulunmakta idi. Bu hac seferine gidişte bu refakatçiler arasında Yemen valisi tayin olup görevine giden "Havdava İbni Ali İbni Isa İbni Maham" da katılmıştı. Ebu İshak Mekke'de bu hac seferinde Mekke'de iken kendine refakat eden askeri birliği hacıların yollarını kesip onları soyan "Harici" bir eşkiya lideri üzerine gönderildiği hakkında ayrıntılı olarak vermekte ve ortaya çıkan bir olayı da anlatmaktadır. Bir Türk asıllı "gılman" (kölemen) asker Ebu İshak'ı bir Harici askerinin çok tehlikeli mızrak hücumundan kurtarmış ve ona Farsça "Aşina ma-ra" (''Beni Hatırla'') diye bağırmıştır. Bundan sonra bu Türk asker "Aşina" lakabıyla "Ebu Cafer Aşina" olarak bilinmiştir. Ebu İshak bu seferde isyancı Hariciler eşkiyaları tepeleyip imha etmiştir. <ref name="tabari32"/>
 
Ertesi 817 yılında da Ebu Ishak tekrar Hicaz'a hac için gitmiştir. <ref name="tabari32"/>Fakat bu hac seferinin ayrıntılarını bildiren hiçbir belge ve bilgi elimizde bulunmamaktadır.
 
Ebu İshak Hicri 829'da (Hicri 214) Mısır'da çıkan bir isyanı bastırmakla görevlendirilmiştir. O bu isyanı bastırmış ve isyan elebaşılarını idam ettirmiştir.<ref name="tabari32"/>
* Bosworth, C. E. (ed.) (1987) ''The History of al-Ṭabarī, Volume XXXII: The Reunification of the ʿAbbāsid Caliphate. The Caliphate of al-Ma'mun, A.D. 812–833/A.H. 198–213'', Albany, NY: State University of New York Press ISBN=0-88706-058-7 [url=http://books.google.com/books?id=4J3PJZDYBMoC Google book]
* Bosworth, C. E. (ed.) (1991) ''The History of al-Ṭabarī, Volume XXXIII: Storm and Stress along the Northern Frontiers of the ʿAbbāsid Caliphate. The Caliphate of al-Mu'tasim, A.D. 833–842/A.H. 218–227 '', Albany, NY: State University of New York Press ISBN=0-7914-0493-5 [url=http://books.google.com/books?id=9WqdVdZWcscC Google book]
 
 
{{s-start}}
1.320.676

değişiklik