"Abiyogenez" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Parametre güncelleme
(hızlı yazmadan dolayı oluşan hatalar.)
(Parametre güncelleme)
{{dablink|Bu konu maddesi yaşamın kökeni hakkında modern bilimsel araştırmaları esas almıştır. Yaşamın kökeni hakkındaki dinsel açıklamalar için bknz [[yaratılış inancı]].}}
 
[[Dosya:Stromatolites.jpg|right|thumbnail|250px| Siyeh oluşumunda, [[Glacier Milli Parkı (ABD)|Glacier Milli Parkı]] [[Kambriyen öncesi]] [[stromatolitler]]. 2002'de, [[UCLA]]'dan William Schopf [[bilimsel dergi]] ''[[Nature (dergi)|Nature]]'' 'da bu tip jeolojik oluşumların 3.5 milyar yaşında [[fosil]]leşmiş [[alg]] mikroorganizmaları içerdiğini iddia eden tartışma yaratan bir makale yayımladı.<ref>{{Web kaynağı | url = [http://www.abc.net.au/science/news/space/SpaceRepublish_497964.htm http://www.abc.net.au/science/news/space/SpaceRepublish_497964.htm] | başlık = Is this life? ABC Science Online | erişimtarihi = 2007-07-10 | arşivengelli = evet}}</ref> Eğer bu doğru ise, bunlar yeryüzündeki yaşamın bilinen ilk örnekleri olacak.]]
 
[[Doğa bilimleri]]nde '''abiyogenez''', ''yaşamın kökeni'' sorusu, yeryüzünde [[yaşam]]ın [[canlı olmayan]]dan nasıl gelişebildiğinin araştırılmasıdır. Bilimsel uzlaşmaya göre abiyogenez günümüzün 4,4 milyar yıl öncesi ile 2,7 milyar yıl öncesi arasında meydana gelmiştir. Bu zaman aralığının başı olan 4,4 milyar yıl öncesi, [[su]] buharının sıvılaştığı zamandır.<ref name="Wilde2001">{{Dergi kaynağı|last=Wilde |first=Simon A. |authorlink= |coauthors=''et al.'' |year=2001 |month= |title=Evidence from detrital zircons for the existence of continental crust and oceans on the Earth 4.4 Gyr ago |journal=Nature |volume=409 |issue= |pages=175–178 |doi=10.1038/35051550 |url= |accessdate= |quote= }}</ref> 2,7 milyar yıl öncesi ise, sabit [[karbon]] ([[Karbon-12|<sup>12</sup>C]] ve [[Karbon-13|<sup>13</sup>C]] ), [[demir]] (<sup>56</sup>Fe, <sup>57</sup>Fe, ve <sup>58</sup>Fe) ve [[kükürt]] (<sup>32</sup>S, <sup>33</sup>S, <sup>34</sup>S, ve <sup>36</sup>S) [[izotop]] oranlarının mineral ve çökeltilerin biyolojik kaynaklı olduğuna<ref>{{Web kaynağı | url = [http://www.journals.royalsoc.ac.uk/content/887701846v502u58/ http://www.journals.royalsoc.ac.uk/content/887701846v502u58/] | başlık = www.journals.royalsoc.ac.uk/content/887701846v502u58/<!--INSERT TITLE--> | erişimtarihi = 2007-07-10 | arşivengelli = evet}}</ref>{{ölü bağlantı}}<ref>{{Web kaynağı | url = [http://www.journals.royalsoc.ac.uk/content/814615517u5757r6/ http://www.journals.royalsoc.ac.uk/content/814615517u5757r6/] | başlık = www.journals.royalsoc.ac.uk/content/814615517u5757r6/<!--INSERT TITLE--> | erişimtarihi = 2007-07-10 | arşivengelli = evet}}</ref>{{ölü bağlantı}}, biyolojik göstergelerin ise [[fotosentez]]e<ref>{{Web kaynağı | url = [http://www.journals.royalsoc.ac.uk/content/01273731t4683245/ http://www.journals.royalsoc.ac.uk/content/01273731t4683245/] | başlık = www.journals.royalsoc.ac.uk/content/01273731t4683245/<!--INSERT TITLE--> | erişimtarihi = 2007-07-10 | arşivengelli = evet}}</ref>{{ölü bağlantı}}<ref>{{Web kaynağı | url = [http://geology.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/34/3/153 http://geology.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/34/3/153] | başlık = Coupled Fe and S isotope evidence for Archean microbial Fe(III) and sulfate reduction | erişimtarihi = 2011-08-26 | arşivengelli = evet}}</ref> işaret ettiği zamandır. Bu konu aynı zamanda, [[Büyük Patlama]]'dan beri [[evren]]in 13,7 milyar yıllık gelişimi sırasında gerçekleşmiş olabileceği düşünülen, [[güneş sistemi]] veya dünya dışından yaşamın kaynaklandığını öne süren [[panspermia]] ve dış kaynaklı (''eksojen'') kuramlarını da içermektedir.<ref>{{Web kaynağı | url = [http://map.gsfc.nasa.gov/m_mm/mr_age.html http://map.gsfc.nasa.gov/m_mm/mr_age.html] | başlık = map.gsfc.nasa.gov/m_mm/mr_age.html<!--INSERT TITLE--> | erişimtarihi = 2007-07-10 | arşivengelli = evet}}</ref>{{ölü bağlantı}}
 
Yaşamın kökeni çalışmaları [[biyoloji]] ve insanın doğal dünyayı anlaması üzerinde çok büyük etkisi olmasına rağmen sınırlı bir araştırma alanıdır. Bu sahadaki ilerlemeler, araştırılan sorunun önemi yüzünden birçok insanın ilgisini çekse de genellikle yavaş ve aralıklıdır. Önerilen birçok kuram içinde [[demir-kükürt kuramı]] (önce metabolizma) ve [[RNA dünya hipotezi]] (önce genler) en çok rağbet görenlerdir.<ref>Chapter 6, last section in Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K and Walter P, ''Molecular Biology of the Cell'', 4th Edition, Routledge, March, 2002, ISBN 0-8153-3218-1.</ref>
Benzer şekilde, [[mikro küre]] olarak adlandırılan protein benzeri moleküllerden oluşturulan kabarcıklar, doğru şartlar altında kendiliklerinden oluşacaktır. Ancak hücre zarları muhtemelen amino asit bileşiklerinin öncülleri değildir, çünkü hücre zarları başlıca lipitlerden oluşur. (Abiyogenez ile ilişkili zar küre tipleri için bakınız [[protobiont]]lar, [[misel]], [[koaservat]].)
 
Fernando ve Rowe tarafından geliştirilen son bir model<ref>{{Web kaynağı | url = [http://www.cogs.susx.ac.uk/users/ctf20/dphil_2005/publications.htm http://www.cogs.susx.ac.uk/users/ctf20/dphil_2005/publications.htm] | başlık = www.cogs.susx.ac.uk/users/ctf20/dphil_2005/publications.htm<!--INSERT TITLE--> | erişimtarihi = 2007-07-10 | arşivengelli = evet}}</ref> enzimatik olmayan otokatalitik metabolizmaların proto-hücrelerin içine alınmasının, daha evvelki modellerin metabolizmasına has yan reaksiyon sorununun önünü almak için bir çözüm olmuş olabileceğini önermektedir.
 
== Diğer modeller ==
Yukardaki hipotezle ilişkili ama ona alternatif bir diğer hipotez, yaşamın [[Mars (gezegen)|Mars]]'ta oluştuğudur. Bu hipoteze göre dünyanın soğumasıyla üzerinde yaşamın belirmesi arasında geçen zaman çok kısadır ve bu, prebiyotik evrim için açıkça çok kısadır. Daha küçük boyutundan dolayı Mars Dünya'dan birkaç milyon yıl önce soğumuş, Dünya'nın hâlâ çok sıcakken orada prebiyotik süreçlere olanak kılmıştır. Daha sonra, Mars’a asteroit ve kuyrukluyıldız çarpmalarıyla savrulan kabuk malzemesi ile birlikte yaşam Dünya'ya taşınmıştır. Bu arada Mars hızla soğumaya devam etti ve sonuçta evrimın ve hatta yaşamın devamı için uygunsuz hale geldi (Mars, volkanik faaliyetlerinden dolayı atmosferini kaybetmiştir); Dünya da Mars ile benzer bir kaderi paylaşmaktadır ama o yönde yavaş ilerlemektedir.
 
Bu hipotezlerin her ikisi de yaşamın ilk nasıl başladığına dair soruyu yanıtsız bırakıyor, sadece soruyu başka bir gezegen ya da kuyrukluyıldıza kaydırıyor. Ancak ilkel yaşamın Dünya dışı bir kaynağı olduğu tezinin avantajı, yaşamın bulunduğu her gezegende oluşmak zorunda olmaması, bunu yerine tek bir yerde oluşup daha sonra kuyruklu yıldızlar veya göktaşları aracılığıyla diğer yıldız sistemlerine ulaşabildiğini savunmasıdır. Bu yaklaşımın mantıklılığını destekleyecek kanıt yetersizdir ancak son yıllarda Antarktika’da bulunan göktaşları üzerinde yapılan araştırmalarda ve ekstremofil mikroorganizmalarla ilgili incelemlerde bu varsayım için destek bulunmaya başlamıştır.<ref>{{Web kaynağı | url = [http://www.newscientist.com/channel/life/evolution/dn2844 http://www.newscientist.com/channel/life/evolution/dn2844] | başlık = [http://www.newscientist.com/channel/life/evolution/dn2844 http://www.newscientist.com/channel/life/evolution/dn2844] | erişimtarihi = 2007-07-10 | arşivengelli = evet}}</ref> Ek bir destek ise enerji kaynağı ışınetkinlik (ing: radioactivity) olan bir bakteriyal ekosistemin bulunmasıyla geldi.<ref>{{Dergi kaynağı
|başlık = Long-Term Sustainability of a High-Energy, Low-Diversity Crustal Biome
|first = Li-Hung
 
=== Lipit Dünyası ===
Kendini kendini ilk kopyalayan nesnenin bir lipit olduğunu savunan bir teori de mevcuttur.<ref>{{Web kaynağı | url = [http://ool.weizmann.ac.il/ http://ool.weizmann.ac.il/] | başlık = ool.weizmann.ac.il/<!--INSERT TITLE--> | erişimtarihi = 2007-07-10 | arşivengelli = evet}}</ref> Fosfolipitler su içinde çalkalandıklarında iki katlı tabakalar oluştururular, aynen hücre zarlarında olduğu gibi. Bu moleküller ilkel dünyada yoktular ancak diğer amfililik uzun zincir moleküller de zar oluşturmaktadır. Dahası bu cisimler ek lipitlerin eklenmesiyle büyüyebilirler ve aşırı genişleme sonucunda kendiliğinden ikiye bölünebilirler; iki "yavru" cisimde aynı boyut ve lipit bileşimind korunacaktır. Bu teorideki ana fikir, lipit yapılarının moleküler bileşiminin bilgi depolama için bir başlangıç aşaması olduğu ve evrim sonucunda bilgiyi daha uygun bir şekilde depolayabilen RNA veya DNA gibi polimer yapıların belirdiğidir. Henüz Lipit Dünyası teorisini destekleyecek herhangi bir biyokimyasal mekanizma ortaya konamamıştır.
 
=== Polifosfat Dünyası ===
Abiogeneszin birçok senaryosundaki sorun amino asitlerle peptitler arasındaki termodinamik dengenin peptitlerin aleyhinde olmasıdır. Teorilerde eksik olan, polimerizasyonu teşvik edecek bir güçtür. Bu sorunun çözümü polifosfatların özelliklerinde olabilir.<ref>{{Web kaynağı | url = [http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=528972 http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=528972] | başlık = www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=528972<!--INSERT TITLE--> | erişimtarihi = 2007-07-10 | arşivengelli = evet}}</ref><ref>{{Web kaynağı | url = [http://www.science.siu.edu/microbiology/micr425/425Notes/14 http://www.science.siu.edu/microbiology/micr425/425Notes/14]-OriginLife.html | başlık = www.science.siu.edu/microbiology/micr425/425Notes/14-OriginLife.html<!--INSERT TITLE--> | erişimtarihi = 2007-07-10 | arşivengelli = evet}}</ref> Polifosfatlar sıradan monofosfat iyonlarının PO<sub>4</sub><sup>−3</sup> ultraviyole ışınlarıyla polimerizasyonu sonucu oluşur. Polifosfatlar aminoasitlerin peptitlere polimerize olmasına neden olur. İlkel okyanuslar üzerinde yeterince bol miktarda ultraviyole ışını olmalıdır. Anahtar sorun kalsiyumun fosfta ile tepkiyerek çözünmez [[kalsiyum fosfat]] ([[apatit]]) oluşturmasıdır, dolayısıyla serbest kalsiyum iyonlarını çözeltiden uzak tutacak makul bir mekanizmanın bulunması gerekmektedir.
 
=== Polisiklik Aromatik Hidrokarbon Dünyası ===
671.485

değişiklik