Ana menüyü aç

Değişiklikler

k
imla, değiştirildi: 2004'de → 2004'te (2) AWB ile
Eritre, [[İtalya]] tarafından işgal edildi ve resmen 1 Ocak 1890'da İtalyan kolonisine dahil edildi. Önceden ilk-Etiyopya devletinin ikiyüz yıldan beri bir parçasıydı. İtalyanlar'ın [[II. Dünya Savaşı]]nı kaybetmeleri üzerine Eritre, 1941'den 52'ye kadar Birleşmiş Milletlerin himayesine verildi. BM bayrağı bütün resmi binalarda bulunuyordu.<ref>[http://www.statoids.com/uer.html Eritre'deki Bölgeler ([[İngilizce]])]</ref>
 
2 Aralık 1950'de BM Genel Kurulu 390 A (V) Kararı ile Eritre'yi [[Etiyopya]] ile birleştirmeyi kararlaştırdı.<ref name="UN_GA_res-5"> [http://www.un.org/documents/ga/res/5/ares5.htm General Assembly Resolutions 5th Session]</ref> 1951'in Eylül'ünden 1962'nin Kasım'ına kadar Eritre Etiyopya'nın özerk bölgesi olarak kaldı.
 
BM kararı Eritre halkının isteği haricinde alındı. Huzursuzluğun artması ve Etiyopya'ya karşı olan direniş nihayetinde 1962'de Etiyopya hükümetinin Eritre'yi 14. şehir olma kararı almasına yol açtı. Eritre bağımsızlık hareketi 1960'ların başlarında biçimlendi ve 31 yıl boyunca [[sivil savaş]] olarak Etiyopya hükümetine karşı patlak verdi. Nihayetinde 1991'de bitti. 1993'de bir BM referandumuyla Eritre'nin Etiyopya'dan bağımsız olduğu açıklandı.<ref> [http://www.britannica.com/eb/article-37675/Eritrea Eritre – The spreading revolution Encyclopædia Britannica Article] </ref>
Eritre iki büyük dine ev sahipliği yapan çok dilli ve çok kültürlü bir ülkedir ve dokuz etnik gruba sahiptir. resmi dili olmamasına rağmen hükümet iki "çalışma dili" olan [[Tigrinya dili]] ve [[Arapça]] bütün resmi yazışmalarda kullanılıyor. [[İngilizce]] de hükümetin bütün uluslararası iletişimlerinde 5. derece eğitim kurumlarında kullanılıyor. [[İtalyanca]] da sömürge döneminden kalan kuşakların torunları tarafından kullanılıyor.<ref>"{{PDFlink|[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Eritrea.pdf Ülke Profile:Eritre]|128&nbsp;[[Kibibyte|KiB]]}}. Kongre Kitaplığı. Erişim 18 Temmuz 2006</ref>
 
== Tarihçe ==
Bölgeyle alakalı en eski referans ''[[Punt Toprağı|Punt]]'' (veya ''Ta Netjeru'', İlah'ın toprağı anlamındadır) [[Antik Mısır]]lar tarafından MÖ 12. ile 5. yüzyıllar arasında yazılmıştır.
 
Modern Eritre ismi ilk kez İtalyan sömürgeciler tarafından 19. yüzyılın sonlarında kullanıldı. O [[Yunanca]] ''`Erithrá thálassa'' (Ἐρυθρὰ Θάλασσα) kelimelerinden [[Kızıldeniz]] için türetilen ''Erythraîa'' (Ερυθραία) isminin [[İtalyanca]] formudur.
 
=== Tarih öncesi ===
1995'de [[İtalyan]] araştırmacılar tarafından Buya (Eritrean Danakal)'de bulunan en eski insan yapıları biri [[Home erectus]] ve eski [[Home sapiens]] arasında bir ilişki olduğunu gösteriyor. Kafatasının 1 milyon yıldan daha eski olduğu görülüyor. Ayrıca Eritreli, [[Kanada|Kanadalı]], [[Amerika|Amerikalı]], [[Hollanda|Hollandalı]] bilim adamlarından oluşan Eritre Proje Araştırma Takımı 1999'da dünyadaki ilk kalıntıları [[Massawa]]'nın güneyindeki [[Zula]] bölgesinin yakınlarındaki bir yerde insanların ürün için kullanılan araçları, deniz kaynakları olduğunu keşfettiler.
 
=== Eski/Kadim tarih ===
 
=== Sömürge çağı ===
Giuseppe Sapetto adında bir Roma [[Katolik]] papazı [[Cenova|Cenovalı]] bir gemi şirketi olan ''Rubattino''nun adına 1869'da [[Assab]] bölgesini bir Osmanlı tebasından olan Obock Afar Sultan'ından ele geçirdi. Bu [[Süveyş Kanalı]]'nın açıldığı yıla denk geliyor.<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-37666/Eritrea Eritre – Contesting for the coastlands Erişim:16-10-2007]</ref>
 
=== Bağımsızlık mücadelesi ===
== Bölgeler ve ilçeler ==
[[Dosya:Eritrea regions numbered.png|thumb|[[Eritre'deki bölgeler]]]]
Eritre altı [[Eritre'deki bölgeler|bölgeye]] (''zobas'') ve bunlarda [[Eritre'deki ilçeler|ilçelere]] ("sub-zobas") bölünür. Bölgelerin coğrafik konumu kendilerine has hidrolojiksel özelliklerinden kaynaklanır. Eritre hükümetinin iki amacıı: her yönetime kaldırabileceği yeteri miktarda tarımsal alan vermek ve tarihi iç bölge karmaşalarını ortadan kaldırmakdır.
 
Bölgeler, şu alt bölgelere sahiptir:
== Siyaset ve yönetim ==
[[Dosya:Eritrea - Government building, Asmara.jpg|thumb|right|340px|Asmara'daki Eritre Hükümet binası]]
Eritre, Halkın Adalet ve Demokrasi Partisi (PFDJ) adında tek partili bir sisteme sahip devlettir. Her ne kadar çok partili politika 1997 kanunlarıyla kabul edilmiş olsa bile örgütlenme için başka politik grup yoktur. 75'ini EPLF gerilla üyelerinin yerel adayları ve rejime az veya çok karşı gelenler oluşturduğu 150 tane ulusal meclisin sandalyesi 1993 bağımsızlığından kısa bir süre sonra, "seçilen" şu anki cumhurbaşkanı, [[Isaias Afewerki]] tarafından şekillendirildi. Yapı geçici hükümet başkanı tarafından hiçbir zaman duyurulmadı. Ulusal seçimler periyot zamanda belirlendi ve iptal edildi; ülkenin gündemini hiçbir zaman işgal etmedi. Eritre iç politikacıların politik danışmanların bağımsız yerel kaynakları azdır; Eylül 2001'de hükümet kendine ait bütün ulusal basın organlarını kapattı ve hükümeti açıkça eleştirenler tutuklandı. 2004'dete Birleşik Devletler Dışişleri Bakanlığı, Eritre'yi "kaygı uyandıran ülke" ilan etti.
 
=== Ulusal seçimler ===
Eritre Ulusal seçimleri 1995'de yapılacak şekilde ayarlandı, fakat daha sonra 2001'e kadar ertelendi. Bunun sebebi Eritre topraklarının %20'sinin Etiyopya işgali altında olmasından dolayıydı. Yine de Eritre'de yerel seçimler yapılmaya devam edildi. En son yapılan yerel hükümet seçimlerie Mayıs 2004'deyditeydi. Devlet Başkanı Danışmanı Yemane Gebremeskel seçimlerle alakalı olarak söyle konuştu.<ref> [http://www.shaebia.org/cgi-bin/artman/exec/view.cgi?archive=9&num=2618&printer=1 Eritre Cumhurbaşkanı Yemane Gebremeskel ile röportaj] Tarih:1 Nisan 2004]</ref>
{{cquote|Seçim komisyonu toprakların geri alınana kadar seçimleri uzatma kararı aldı. Ulusal meclis seçim komisyondan seçim tarihini belirlemesini istedi. Bu sebeple ne olursa olsun seçim komisyonu ulusal seçim tarihini belirleyecek. Bu bölgesel seçimlere bağlı değildir.}}
 
Eritre'de eskiden çok sayıda [[fil]] yaşardı. Mısır [[Batlamyus Krallığı|Batlamyus kralları]] M.Ö. 3. yüzyılda onları savaş aracı olarak kullandı. 1955 ile 2001 arasındaki kayıtlarda hiçbir fil sürüsünün olmadığı görülüyor ve bağımsızlık savaşı kurbanları oldular. Aralık 2001'de 10'u henüz genç olan yaklaşık 30 sürü, [[Gash Nehri]] civarlarında gözlemlendi. Filler [[Zeytin babunu|zeytin babunlarıyla]] ortak yaşam sürüyor. Eritre'de yaklaşık olarak 100 civarında fil yaşadığı sanılmaktadır. Bu da Doğu Afrika fillerinin çoğu demektir.<ref>[http://www.bbc.co.uk/nature/animals/features/300feature1.shtml Eritre'deki fillerle ilgili araştırma.]</ref>
 
2006'da Eritre dünyada bütün sahil kıyılarını korunduğu ilk ülke olduğunu açıkladı. Kendine ait 1347 &nbsp;km'lik sahil şeridi ile birlikte diğer 350'den fazla ada sahili boyunca uzanan 1946 &nbsp;km'lik şeritinin hepsi hükümet koruması altındadır.
 
== Ekonomi ==
=== Demografik ===
 
[[Dosya:Eritrea_Eritrean_weddingEritrea Eritrean wedding.jpg|thumb|left|300px|Eritre'de bir [[düğün]]]]
Eritre toplumu heterojen (farklı) etnik gruplara sahiptir. Bağımsız nüfus sayımı henüz yapılmamış olmasına rağmen [[Tigrinya halkı]] ve [[Tigre halkı]] birlekte yaklaşık %80'lik kısma sahiptir. Bu da ülkenin M.Ö. 900 ile 500 yılları arasında [[Güney Arabistan]]'daki [[Saba Krallığı|Saba]]'dan büyük göçlerle buraya yerleşen [[Sami dil ailesi|Sami]] nüfusunun büyük çoğunluğunu teşkil ediyor. Bunlar Eritre'deki Sabean alanının Kebassa'daki dağlık bölgelerinin merkezinde ve Eritre'nin kuzeyinde bulunurlar. Orada [[Saba halkı]] gibi aynı coğrafik koşullarla karşılaşan Sabeanlar yamaçlarda yapışmış evleri ve eksi tarim ürünleri buldular.
 
 
=== Eğitim ===
Eritre'de beş kademeli eğitim vardır: ana okulu, [[ilkokul]], [[ortaokul]], lise ve [[üniversite]]. İlk, orta ve lisede yaklaşık olarak 238 000 öğrenci vardır. Yaklaşık olarak ta 824 okul<ref>Eritre'de geçimi için temel eğitim. Yayıncı:National Food Information System of Eritrea, Yıl:2005 </ref> ve iki üniversite (Asmara Üniversitesi ile Bilim ve Teknoloji Enstitüsü) ile birkaç küçük kolej ve teknik okul vardır.
 
Eritre eğitiminde en önemli ilkelerden biri Eritre'deki ana dillerinin her birinin temel eğitimini vermek, ayrıca kendini geliştirmek ve fakirlikle mücadele etmeyi, vatana, millete iyi birey olmayı öğretmektir. Bunlara ek olarak modern ekonomideki araçları tanıtmak ve kullanımını öğretmek.
 
Eritre'deki eğitim sistemi ayrıca [[Özelözel okul|özel okulların]]ların da burada yatırım yapmasına yardımcı olmak, bütün gruplar için eşitliği sağlamak (örn, [[cinsiyet]] farkını, [[Etnik gruplar|Etnik grup]] farkını ve sınıf markını vb. durumları engellemek) ve gerek resmi gerek gayri resmi sürdürülen eğitime katkı sağlamak.
 
Eritre eğitimindeki engeller ise geleneksel [[tabu]], kayıt ve araç-gereç için ödenen okul ücretleri ve düşük gelirli halkın maliyetleri karşılayamaması.<ref>Kifle,Temesgen (2002) Konu:Educational Gender Gap in Eritrea</ref>
Mayıs 2002'den beri Eritre Hükümeti resmi olarak [[Sünni İslam]]ı, [[Eritre Ortodoks Tewahdo Kilisesi]]ni, [[Katolik Kilisesi|Katolizmi]] ve [[Evangelik Lüteryen Kilisesi]]ni tanıyor. Diğer bütün inanç ve mezheblerde katılım için üyelik işlemine ihtiyaç vardır. Diğer şeyler arasında, Hükümetin kayıt sistemi dindar grupların kişisel bilgilerini onların kayıtlarında tutar. Yapılan birkaç organizasyonun kayıp bilgileri henüz resmi veritabanında bulunmuyor.
 
[[Yehova'nın Şahitleri]],<ref> [http://www.jw-media.org/newsroom/index.htm?content=/region/africa_middle_east/eritrea/english/human_rights/eri_e070801_list.htm Yahova'nın Şahitleri—Eritre Ülke Profile Yayıncı:Office of Public Information of Jehovah's Witnesses Tarih:01-07-2007, yenileme tarihi:07-08-2007]</ref> [[Bahá'í Faith]], [[Yedinci gün Kilise inanışı]] ve çok sayıda Protestan mezhepleri kayıtlı değil ve serbestçe üye olamaz.
 
== Kültür ==
[[Dosya:kitcha fit fit.png|thumb| Bir kaşık taze baharatlı yoğurtlu ''Kitça fit-fit''.]]
Eritre bölgesi ticaret ve uğraş için dünyanın bir bağlantı noktasıdır. Bunun sebebi farklı [[kültür]]lerin etkisi Eritre'de görülebilir olmasıdır. Bugün en belirgin etkiler başkent Asmara'daki İtalyan etkisidir. Asmara'da İtalyan tipi küçük meşrubat kafeleri vardır. Asmara'da İtalyan yaşam tarzlarının çesitliliği Tigrinya yaşamında net bir şekilde görülür. Eritre köylerinde bu değişiklikler hiç görülmez.
 
Şehirlerde, ilk yıllarda sinemalarda İtalyan ve Amerikan filmlerinin bulunabildiği gibi [[Bollywood]] filmlerin de görülmesi olağan bir şeydi. 1980'lerde ve Bağımsızlıktan bu yana Amerikan filmleri en popüler olanlarıdır. Marketlerde filmlere olan rekabet yerel üreticiler kendi şirketlerini kurmasını sağladı. Eri-TV'nin global yayını Eritre nüfusunun çoğunu kapsıyor ve Diaspora her yaz ülkeye uğruyor. Başarılı yerel filmler hükümet ve özel stüdyolar tarafından üretiliyor olmasına karşın ürün fiyatları maliyeti geçiyor.
 
[[Dosya:Kunama Eritrea.JPG|thumb|left| Zoba Gash-Barka'daki Baruntu sakinlerinden geleneksel kıyafetiyle [[Kunama]] yerlisi.]]
Kunama'nın geleneksel giysisi Eritre elbisesinden oldukça farklıdır. Tigrinya ve Tigre geleneksel açık beyaz renkli elbiseleri Doğu ve Hindistan giysilerine benzer. [[Reşaide]] kadınları çok süslü giysiler ve eşarp giyer.
 
Eritre'deki en popüler sporlar [[futbol]] ve bisiklet yarışıdır. Yon yıllarda Eritre atletleri uluslararası yarışmalarda boy gösteriyorlar.
112.328

değişiklik