Plasenta: Revizyonlar arasındaki fark

k
Madde geliştirme
[kontrol edilmiş revizyon][kontrol edilmiş revizyon]
Değişiklik özeti yok
k (Madde geliştirme)
{{kaynaksız}}
 
[[Dosya:Human placenta baby side.jpg|250px|thumb|Doğum sonrası, insan plasentası]]
'''Plasenta''', anne ve [[cenin]]e ait iki [[dolaşım sistemi]]ni birbirinden ayıran bir organdır.
 
''Plasenta'' kelimesi, [[Latince]] ''kek'', [[Yunanca]] πλακόεντα/πλακοῦντα ''plakóenta/plakoúnta'', πλακόεις/πλακούς ''plakóeis/plakoús'', "düz, levha benzeri ",<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2383445 Henry George Liddell, Robert Scott, "A Greek-English Lexicon", at Perseus].</ref><ref>[http://www.etymonline.com/index.php?term=placenta "placenta"]. ''[[Online Etymology Dictionary]]''.</ref> kökeninden gelir.
 
Bir [[sperm]] tarafından döllenen [[yumurta]] hücresi ([[zigot]]) ikiye, dörde ve sonra sekize bölünerek hızla büyümeye başlar. Bunun için yüklü miktarda besine ihtiyaç duyar. Besin maddelerini anneden alabilmek için, [[embriyo]] hücrelerinden bir kısmı plasentayı oluştururlar. Plasenta anneyle bebek arasındaki besin, oksijen ve diğer maddelerin alışverişini sağlayan yapıdır. Plasenta yeni hücre gruplarının yani dokuların oluşması için gerekli olan besinleri ve oksijeni özenle seçer ve bunları bebeğe taşırken, atık maddeleri ayırarak onları da annenin vücuduna gönderir.
Rahmin içi, cenini koruyan [[amniyon sıvısı]] ile kaplıdır. Amniyon sıvısı olmadan bir bebeğin anne karnında gelişmesi mümkün değildir. Bu sıvı sayesinde, hem anne ve çocuk birbirlerinden faydalanırlar hem de korunmuş olurlar. 12 haftalık olduğunda ceninin kendi kan dolaşım sistemi gelişmiştir. Ancak [[oksijen]] ve besinlerin alımı, [[karbondioksit]] ve atıkların gönderilmesi için halen annesine bağımlıdır. İki dolaşım sistemi arasındaki değiş tokuş kanlar karışmadan gerçekleşmelidir, yoksa sonuç ölümcül olabilir.
 
==Yapısı==
Plasenta anne ve cenine ait iki dolaşım sistemini kusursuzca ayırır. Gazlar, besin maddeleri ve atıklar anne ve ceninin kanları arasında değiş tokuş edilir. Fakat amniyon sıvısı ve ayrı dolaşım sisteminden oluşan bu fiziksel bariyerler bebeğin hayatta kalması için yeterli değildir. Bunlar ancak kısmen başarılı olabilir.
İnsanlarda, plasenta yaklaşık olarak 22 cm uzunluğundan ve 2–2.5 cm kalınlığında, en kalın kısmı ortası ve kenarlara doğru incelen geçici bir organdır.
 
Genellikle 500 gram ağırlığındadır ve koyu kırmızımsı-mavi veya açık kırmızı bir renge sahiptir. Fetüse 55-60 cm uzunluğundaki [[kordon]] ile bağlıdır. Kordonda iki umbilikal [[arter]] ve bir [[ven]] bulunur. <ref>[http://www.aafp.org/afp/980301ap/yetter.html Examination of the placenta]</ref>
 
Umbilikal kordon, [[koryonik plak|koryonik plağın]] içerisine diskodial bir şekilde bağlanır.
 
Plasentanın yüzeyinden dallanan damarlar, hücrelerin kalın olduğu bir tabakayla kaplı bir ağ içerisine bölünerek girerler. Bunun sonucunda villöz ağaç yapıcıkları oluşur. Anne tarafında bu villöz ağaç yapıları "[[Kotiledon]]" denilen loblara dönüşür.
İnsan plasentası disk şeklindedir ancak bu biçim diğer memeliler arasında farklılık gösterir.<ref>[http://www.vivo.colostate.edu/hbooks/pathphys/reprod/placenta/structure.html Placental Structure and Classification]</ref>
 
== Plasentanın işlevi ==
Plasenta anne ve ceninebebeğe ait iki dolaşım sistemini kusursuzca ayırır. Gazlar, besin maddeleri ve atıklar anne ve ceninin kanları arasında değiş tokuş edilir. Fakat amniyon sıvısı ve ayrı dolaşım sisteminden oluşan bu fiziksel bariyerler bebeğin hayatta kalması için yeterli değildir. Bunlar ancak kısmen başarılı olabilir.
 
Plasenta, fetomaternal bir organ olarak iki bileşenden meydana gelmiş bir sistemdir
*[[Koryon frondosum]]: fetüsü oluşturan aynı blastokistden meydana gelen fetal plasenta
*[[Desidua basalis]]: annenin rahim dokusu duvarından köken alan plasenta <ref>[http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/maternal+placenta Definitions of placental- related terms.]</ref>
 
Plasentanın yapısına daha yakından bakıldığında, bu duvarı oluşturan [[trofoblast]] hücrelerinin [[kan]] için özel olarak tasarlanmış bir bariyer oluşturdukları görülür. [[Embriyon|Embriyo]], annenin dokularıyla çok yakın bir bağlantı içindedir. Bir yandan anneden gelen kanın içindeki maddelerle beslenirken, bir yandan da annenin savunma hücrelerinin tehdidi altındadır. Çünkü embriyo annenin vücudunda düşman kabul edilebilecek yabancı bir madde gibidir. Dolayısıyla besinlerle birlikte anne kanındaki savunma hücrelerinin embriyoya ulaşmaması son derece önemlidir. Ancak plasenta, annenin kanında bulunan [[savunma hücrelerininhücreleri]]nin embriyonunfetüsün tarafına geçmesini engelleyen özel bir tasarıma sahiptir. Annenin kanından alınan [[oksijen]], besin maddeleri ve mineraller[[mineral]]ler bu ince aralıklardan geçerek embriyoyafetüse ulaşır. Ama savunma hücreleri daha büyük oldukları için bu aralıklardan geçmeyi başaramazlar.
 
== Kaynaklar ==
Plasentanın yapısına daha yakından bakıldığında, bu duvarı oluşturan [[trofoblast]] hücrelerinin kan için özel olarak tasarlanmış bir bariyer oluşturdukları görülür. [[Embriyon|Embriyo]], annenin dokularıyla çok yakın bir bağlantı içindedir. Bir yandan anneden gelen kanın içindeki maddelerle beslenirken, bir yandan da annenin savunma hücrelerinin tehdidi altındadır. Çünkü embriyo annenin vücudunda düşman kabul edilebilecek yabancı bir madde gibidir. Dolayısıyla besinlerle birlikte anne kanındaki savunma hücrelerinin embriyoya ulaşmaması son derece önemlidir. Ancak plasenta, annenin kanında bulunan savunma hücrelerinin embriyonun tarafına geçmesini engelleyen özel bir tasarıma sahiptir. Annenin kanından alınan oksijen, besin maddeleri ve mineraller bu ince aralıklardan geçerek embriyoya ulaşır. Ama savunma hücreleri daha büyük oldukları için bu aralıklardan geçmeyi başaramazlar.
{{kaynakça}}
 
==Dış bağlantılar==
17.376

düzenleme