"İnsansız hava aracı" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Noktalama işaretlerinde eksiklikler giderildi.(kısmen)
(Noktalama işaretlerinde eksiklikler giderildi.(kısmen))
[[Dosya:MQ-9 Reaper in flight (2007).jpg|thumb|right|[[MQ-9 Reaper]] sınıfı [[avcı-katil]] model keşif İHAsı ABD ve İngiliz Orduları tarafından özellikle [[Irak]] ve [[Afganistan]]da kullanılmaktadır.]]
'''İnsansız hava aracı (İHA)''', genel olarak bilinen adıyla '''drone''' ([[Türkçe]]si yerden kumandalı hava aracı–dron diye okunur)<ref name="nytimes">[http://www.nytimes.com/2009/06/19/world/asia/19pstan.html?ref=world Pir Zubair Shah, "Pakistan Says U.S. Drone Kills 13", ''New York Times'', June 18, 2009.]</ref> uzaktan kumanda edilen bir tür [[uçak]]tır. İHA 'lar iki sınıfa ayrılır: İlki uzaktan kumanda edilerek uçan diğeri ise kendiliğinden belli bir uçuş planı üzerinden otomatik olarak hareket edebilen uçaklardır. Keşif amaçlı üretilen İHA lar günümüzde birçok saldırı görevinde de kullanılmaktadır.<ref>[http://www.wired.com/dangerroom/2009/06/strategist-killer-drones-level-extremists-advantage/ David Axe, "Strategist: Killer Drones Level Extremists’ Advantage", ''Wired'', June 17, 2009.]</ref> Militanlara karşı birçok başarılı saldırı gerçekleştiren bu hava araçları çoğu zaman [[sivil]] hedefleri de vurarak insan ölümlerine neden olmaktadır."<ref name="nytimes" />
 
İHA lar bunun yanında son zamanlarda [[itfaiye|yangın söndürmek]] amaçlı olarak da kullanılmaktadır. Bu araçlar genellikle normal savaş uçakları için '''zor, kirli ve tehlikeli''' görevlerde kullanılır.
 
Günümüzde çok farklı şekil, ebat, konfikrasyon ve karakterde araçlar üretilmektedir. Tarihsel olarak bakıldığında basitçe İHA 'lar birer dronedur"drone"dur. Ancak bağmsızbağımsız kumanda sistemleri çok geliştirilmiştir. Bu maddenin amacı İhalaİHA'lar ile güdümlü füzelerin farklarını ortaya çıkartmaktır. Öncelikle İHAlarİHA'lar tekrar kullanılabilir. Mürettebatsız olarak kontrol edilerek durmadan belli bir irtifada uçabilir. Ayrıca bu araçlar [[jet motoru]] veya [[iki zamanlı motor]] yardımıyla uçar. Bunun yanında [[Seyir füzesi|seyir füzeleri]] her ne kadar insansız ve uzaktan kumanda ile yönetiliyor olsalar bile İHA olarak sınıflandırılmazlar.
 
İHA kısaltması bazı durumlarda '''İHAS''' ('''i'''nsansız '''h'''ava '''a'''raçları '''s'''istemleri) olarak genişletilmiştir. Amerikan [[Federal Aviation Administration|Federal Havacılık Dairesi]] ise [[insansız uçuş sistemleri]] ('''İUS''') adıyla genel bir sınıf belirlemiştir. Aslında bu sınıf ilk olarak [[Amerika Birleşik Devletleri Deniz Kuvvetleri]] tarafından sadece uçakları değil onunla beraber yer sistemleri ve diğer elementlerideelementlerede yansıtması amacıyla kullanmıştır.
 
== Tarihi ==
{{ana|İnsansız hava araçlarının tarihi}}
 
İlk İHAlarİHA'lar [[Archibald Low|A. M. Low]] tarafından 1916 yılında geliştirilmiştir.<ref name="autogenerated1">Taylor, A. J. P. ''Jane's Book of Remotely Piloted Vehicles''.</ref> Takip eden yıllarda ise sınırlı sayıda üretilen [[Hewitt-Sperry otomatik uçak]] [[I. Dünya Savaşı]] sırasında kullanılmıştır. [[1935]] yılında ise film yıldızı ve model uçak tasarımcısı [[Reginald Denny (aktör)|Reginald Denny]] ilk ölçekli RPV ([[İngilizce]] Remote Piloted Vehicle [[Türkçe]]si Uzaktan Komutalı Araç) modelini geliştirmiştir.<ref name="autogenerated1" /> [[II. Dünya Savaşı]] süresince çok fazla miktarda uçak üretilmiş bunlar trenleri koruma amaçlıyla [[uçaksavar]] ve saldırı görevlerinde kullanılmıştır. [[Jet motoru]] bulunan ilk model 1951 yılında [[Teledyne Ryan]] firması tarafından geliştirilen [[Ryan Firebee|Firebee Idir]]. 1955 yılında ise başka bir firma [[Beechcraft]] ABD Deniz Kuvvetleri için [[Model 1001]] modelini üretmiştir.<ref name="autogenerated1" /> Bununla beraber bu araçlar [[Vietnam Savaşı]] süresince birer uzaktan kumandalı uçak olmaktan daha ileriye gidemediler.
[[Dosya:CPonte Predator1.JPG|left|thumb| [[MQ-1 Predator]] (Reno Hava Gösterisi)]]
 
1980li ve 1990lı yıllarda olgunlaşan ve küçültülen bu araçlar özellikle ABD'li askeri çevrelerin ilgisini çekmeye başlamıştır. Bunun en önemli nedeni İHA 'ların uçaklara nazaran çok daha ucuz olması ayrıca riskli görevlerde sırasında yetişmiş mürettebat kaybını sıfıra indirmesidir. Genel olarak [[keşif]] ve gözetleme amacıyla kullanılan bu araçlar günümüzde silahlandırılmaktadır. Örneğin [[MQ-1 Predator]] modeli araçlar üzerine [[AGM-114 Hellfire]] havadan-karaya füze takılmaktadır. Zırhlı ve silahlı bu araçlara [[insansız hava muharebe aracı]] (İHMA) denilmektedir.
 
=== Avantajları ve Bugünkü Dönüşüm ===
Daha da önemlisi, insansız hava araçlarının zayiat maliyetidir. Tüm dünya ordularında yetiştirilmesi en maliyetli personel gruplarından birisi pilotlardır. Bir pilotun yetişmesi çok büyük maliyetlere karşılık gelir. Bu sebeple hava aracıyla zayiatıyla birlikte yetişmiş personelin de zayi olması ordular için hem maddi hem de kabiliyet olarak büyük kayıptır. İnsansız Hava Araçları, zayiat maliyetinin düşük olması açısından da orduları cezbetmektedir. İHA’lar tarihte birçok kez düşman hava savunma unsurlarının oyalanmasında, asıl taarruz unsurlarının ateş hattını geçebilmesi için yem olarak kullanılmasında çok büyük rol oynamışlardır.<ref name="ssnet" />
 
Gelecekte İHAlarİHA'lar [[scramjet]] teknolojisinin sahip olduğu tüm avantajlara da sahip olacaktır. Günümüzde scramjet modelleri, bunlara insansız modellerde dahil sadece test amaçlıdır. (örneğin., [http://www.nasa.gov/missions/research/x43-main.html NASA X-43A], [http://www.nasa.gov/missions/research/f_scramjets.html NASA's Hyper-X scramjet program])
 
== İHA sınıflandırması ==
Anonim kullanıcı