"Hüseyin Baykara" sayfasının sürümleri arasındaki fark

düzenleme özeti yok
k
{{HükümdarKraliyet bilgi kutusu
| adı isim = Hüseyin Baykara <hr> حسین بایقرا
| başlık resim = HüseyinBehhzad Baykara001.jpg
| resim_boyutu =
| resim =[[Dosya:Behhzad 001.jpg|thumb]]
| altyazı başlık = Hüseyin Baykara ([[Behzad]])
| veraset = [[Timur İmparatorluğu#Timur Sultanları|Timur Sultanı]]
| hüküm süresi = 1457-1506
| hüküm_süresi = 1469-1506
| tahta geçmesi = 1457
| önce_gelen = [[Mirza Ebu'l Kasım Babür bin Baysungur]]<br>[[Ebû Said Mirza]]
| diğer ünvanları =
| sonra_gelen = [[Bediüzzaman Mirza]] & [[Muzaffer Hüseyin Mirza]]
| tam adı = Hüseyin bin Gıyaseddin Mansur bin Baykara
| önceveliaht gelen =
| eşi = Bega Sultan Begüm<br>Çuli) Begüm<br>Şahar Banu Begüm<br>Payanda Sultan Begüm<br>Hatice Sultan Begüm<br>Afak Begüm<br>Zübeyde Ağaca<br>Papa Ağaca<br>Latif Sultan Ağaca<br>Mangeli Bibi Ağaca<br>Begi Sultan Ağaca
| sonra gelen =
| çocukları = [[Bediüzzaman Mirza]]<br>Muzaffer Hüseyin Mirza<br>Şah Garib Mirza<br>Ebu'l Hasan Mirza<br>Muhammed Muhsin Mirza<br>Ebu Tarab Mirza<br>Muhammed Hüseyin Mirza<br>Feridun Hüseyin Mirza<br>Haydar Mirza<br>Muhammed Masum Mirza<br>Faruk Hüseyin Mirza<br>İbrahim Hüseyin Mirza<br>İbn Hüseyin Mirza<br>Muhammed Kasım Mirza<br>Sultanım Begüm<br>Ak Begüm<br>Keçek Begüm<br>Bega Begüm<br>Ağa Begüm<br>Fatma Sultan Begüm<br>Nizad Sultan Begüm<br>Sa'adat Baht Begüm<br>Ayşe Sultan Begüm<br>Bayran Sultan Begüm<br>Münevver Sultan Begüm
| varisi =
| tam adı ismi = Hüseyin bin Gıyaseddin Mansur bin Baykara bin Umarşah bin Timur
| kraliçe =
| gözdesihanedan = =[[Barlaslar]]
| babası 1 = Mansur = Mirza
| çocuklarıannesi = Firuze Sultan Begüm
| doğum_tarihi = Haziran 1438
| hanedan =
| babası doğum_yeri = [[Herat]]
| ölüm_tarihi = {{Ölüm tarihi ve yaşı|1506|5|4|1438|6|1}}
| annesi =
| anaölüm_yeri dili = [[Baba = İlahi]]
| doğum tarihi defin_tarihi = 1438
| doğum yeri defin_yeri = Herat
| ölümmeslek tarihi = 1506
| ölümimza yeri = Baba İlahi, Herat yakınları),=
| dini = [[Sünni İslam]]
}}
'''Hüseyin Baykara''', lakabı '''Ebu'l-Gazi''', tam adı '''Hüseyin bin Gıyaseddin Mansur bin Baykara''', ({{lang-fa|حسین بایقرا}}; [[Haziran]] [[1438]], [[Herat]] - [[4 Mayıs]] [[1506]], Baba İlahi, [[Herat]] yakınları), [[Büyük Timur İmparatorluğu|Timur İmparatorluğu]] hükümdarı ve şair. Taht kavgaları ve savaşlarla geçen uzun saltanat döneminde bilim, sanat ve edebiyatta büyük gelişmeler sağlanmıştır.
 
== Hayatı ==
'''Hüseyin Baykara''', lakabı '''Ebu'l-Gazi''', tam adı '''Hüseyin bin Gıyaseddin Mansur bin Baykara''', ([[Haziran]] [[1438]], [[Herat]] - [[4 Mayıs]] [[1506]], Baba İlahi, [[Herat]] yakınları), [[Büyük Timur İmparatorluğu|Timur İmparatorluğu]] hükümdarı ve şair. Taht kavgaları ve savaşlarla geçen uzun saltanat döneminde bilim, sanat ve edebiyatta büyük gelişmeler sağlanmıştır.
Anne ve Baba tarafından [[Timurlular hanedanıBarlaslar]]ndan gelendan ve [[Cengiz Han]] soyundan olan Hüseyin Baykara, 14 yaşına kadar [[Herat]]'ta Devlethane denen sarayda kaldı ve iyi bir eğitim gördü. [[1452]]'de Herat'a egemen olan Ebu'l Kasım Babür'ün hizmetine girdi. [[1454]]'te [[Semerkand]]'a gitti. Burada, yakın akrabası [[Ebu Said Mirza]] onu koruması altına aldı. Daha sonra [[Merv]] hükümdarı Muizeddin Sencer'in yanına gitti ve kızı Bike Sultan'la evlendi. Ebu'l Kasım Babür'ün ölümünden (1457) sonra Horasan tahtına çıktı. [[Horasan]] ve [[Maveraünnehir]]'de uzun yıllar hüküm sürdü.
 
==Hayatı==
Anne ve Baba tarafından [[Timurlular hanedanı]]ndan gelen ve [[Cengiz Han]] soyundan olan Hüseyin Baykara, 14 yaşına kadar [[Herat]]'ta Devlethane denen sarayda kaldı ve iyi bir eğitim gördü. [[1452]]'de Herat'a egemen olan Ebu'l Kasım Babür'ün hizmetine girdi. [[1454]]'te [[Semerkand]]'a gitti. Burada, yakın akrabası [[Ebu Said Mirza]] onu koruması altına aldı. Daha sonra [[Merv]] hükümdarı Muizeddin Sencer'in yanına gitti ve kızı Bike Sultan'la evlendi. Ebu'l Kasım Babür'ün ölümünden (1457) sonra Horasan tahtına çıktı. [[Horasan]] ve [[Maveraünnehir]]'de uzun yıllar hüküm sürdü.
 
Herat hükümdarı Ebu Said Mirza'nın Muhammed Ali Bahşi komutasındaki 3 bin kişilik ordusunu çok küçük bir kuvvetle yenerek gücünü gösterdi. Daha sonra [[Sogd]]lu Said bin Hüseyin Türmen'le yaptığı savaşı da kazanarak [[Esterabad]]'ı ele geçirdi. [[1461]]'de Mahmud Mirza'yı Esterabad yöresinde yenerek bütün Esterabad eyaletini egemenliği altına aldı. [[1464]]'te Turşiz yöresinde Emir Muhammed Ali Yahşi'yi yenilgiye uğrattı ve aynı yıl Horasan'ı bütünüyle ele geçirdi. Ebu Said Mirza'nın 1468'de Karabağ yakınlarında [[Akkoyunlu]] hükümdarı [[Uzun Hasan]]'a yenilmesi ve bu olaydan kısa bir süre sonra ölmesiyle büyük ölçüde rahatladı. [[Mart]] [[1469]]'da Herat tahtına oturdu. Yadigar Muhammed Mirza'nın [[Türkmen]]lerden kurduğu büyük bir kuvvetle Esterabad üzerine yürüdüğünü haber alınca, onu [[Derbend-i Şahan]]'da karşılayarak yenilgiye uğrattı. 1470'te yeniden kuvvet toplayarak bu kez Herat'a yürüyen Yadigar'ı [[Çenaran]]'da ikinci kez yendi ve idam etti. Sonraki yıllarda Ceyhun ([[Amu Derya]]) boyundaki kaleleri güçlendirmeye ağırlık verdi.Ama oğullarının giderek bağımsız bir tutuma yönelmesi egemenliğini sarsmaya başladı.Belh valisi olan oğlu Bediüzzaman Mirza'nın, 1490'da çıkardığı ayaklanmayı bastırdıysa da aralarındaki gerginlik uzun yıllar sürdü. 1500'den sonra [[Türkistan]]'a egemen olan [[Özbekler]]in [[Harezm]] dolaylarında [[Ceyhun Nehri|Ceyhun]]'u aşarak Herat üzerinde akınlar düzenlemesi üzerine, [[1506]]'da güçlü bir orduyla çıktığı seferde öldü.
 
== Kültür ==
Timurlu soyunun son büyük hükümdarı olan Hüseyin Baykara, [[Türk kültürü]]nün [[Çin]], [[Kuzey Asya]] ve [[Hint]] etkilerini özümleyerek parlak bir düzeye ulaşmasında önemli rol oynamıştır. Herat'taki sarayını canlı bir bilim merkezi durumuna getirmiş, döneminin önde gelen düşünür ve sanatçılarını koruma altına almış ve onların yakınlıklarını kazanmıştır. [[Şair Cami]], ünlü [[minyatür]]cü Behzad, dede ve torun tarihçiler Mirhand ve Handemir, Hilali, Hatifi, Tezkiretü'ş-Şuara'nın yazarı Devletşah, [[hattat]] Meşhedli Sultan Ali, aynı zamanda Hüseyin Baykara'nın çocukluk arkadaşı olan [[Ali Şir Nevai]], Herat'taki Devlethane'ye bilimler akademisi özelliği veren sanatçılar olmuşlardır. Hüseyni mahlasıyla [[Türkçe]] ve [[Farsça]] şiirler de yazan Hüseyin Baykara'nın Türkçe şiirleri Divan-ı Sultan Hüseyin Mirza Baykara adıyla yayımlanmıştır.Şiirlerinin bir bölümü de Hüseyn-i Baykara Divanı'ndan Seçmeler adı altında basılmıştır.
 
== Kaynakça ==
{{Kaynakça}}
 
{{s-start}}
{{s-hou|[[Barlaslar]]|Haziran|1438|4 Mayıs|1506}}
{{s-reg}}
{{s-bef|before=[[Mirza Ebu'l Kasım Babür bin Baysungur]]<br>[[Ebû Said Mirza]]}}
{{s-ttl|title=[[Timur İmparatorluğu#Timur Sultanları|Timur Sultanı]]
|years=1469-1506}}
{{s-aft|after=[[Bediüzzaman Mirza]] & [[Muzaffer Hüseyin Mirza]]}}
{{s-end}}
 
[[Kategori:1438 doğumlular]]
Anonim kullanıcı