"Yayla" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
değişiklik özeti yok
k
{{Diğer anlamı|Plato}}
{{Diğer anlamı2|Yayla}}
[[Dosya:YaylaEvleri.JPG|thumb|Bolu'da yayla evlerinden bir görünüm.]]'''Yayla''' ('''plâto'''), yüksek yerlerdeki derin akarsu [[vadi]]leriyle yarılmış yüksekte kalan düz arazi şeklidir. Yükseklikleri beş yüz metreden birkaç bin metreye kadar çıkabilir. Örneğin Türkiye'deki [[Erzurum]]-[[Kars]] yaylasının yüksekliği 2000 metre civarında (1800 m) olmasına rağmen [[Orta Asya]]'da bulunan [[Pamir]] Yaylasının yüksekliği 4000 m civarındadır.
[[Dosya:Yayla evi.jpg|right|thumb|[[Türkiye]]'de bir yayla evi.]]
 
'''Yayla''' ('''plâto'''), yüksek yerlerdeki derin akarsu [[vadi]]leriyle yarılmış yüksekte kalan düz arazi şeklidir. Yükseklikleri beş yüz metreden birkaç bin metreye kadar çıkabilir. Örneğin Türkiye'deki [[Erzurum]]-[[Kars]] yaylasının yüksekliği 2000 metre civarında (1800 m) olmasına rağmen [[Orta Asya]]'da bulunan [[Pamir]] Yaylasının yüksekliği 4000 m civarındadır.
 
Dünyada en geniş ve yüksek plato [[Tibet Platosu]]'dur. Dünyanın çatısı (roof of the world) olarak isimlendirilir. Tibet Platosu 2,5 milyon km karelik bir alanı kapsar ([[Fransa]] veya [[Teksas]]'ın dört kat büyüklüğündedir) ve deniz seviyesinden ortalama yüksekliği yaklaşık 16.400 ayak (feet) (5.000 mt) dir.<ref>[http://www.scienceclarified.com/landforms/Ocean-Basins-to-Volcanoes/Plateau.html "Plateau"] at scienceclarified.com</ref> Yükseklikleri 26.248 ayak(feet) (8.000 mt) den daha fazla olan 14 [[dağ]] ve yükseklikleri 22.967 ayak (feet) (7.000 mt) dan daha fazla olan yüzlerce dağ içermektedir. Yarlung Zangbo nehri plato içinde karşıdan karşıya akmakta ve Dünya'da en derin [[kanyon]] olan ''Yarlung Zangbo Grand Canyon'' unu kesmektedir. Plato jeolijik aktifitelerini günümüzde hala sürdürmekte ve her yıl ortalama olarak 0,04 inç (0,1 santimetre) yükseklik kazanmaktadır.
 
Yaylayı parçalayarak bir ağ gibi saran akarsu vadileri arasında kalan düz veya az eğimli yayla parçaları, vadilerin derinleşerek ve yayılarak genişlemesiyle daralır ve yayla dağlık-tepelik bir şekil alır.
[[Dosya:Yayla evi.jpg|right|thumb|[[Türkiye]]'de bir yayla evi.]]Yaylaların meydana gelişleri değişik şekillerde olur. Bazı yaylalar, [[volkan]]lardan püsküren [[lav]]ların meydana getirdiği tabakaların akarsular tarafından yarılmasıyla ortaya çıkar. Bu tip yaylalara [[Kuzey Amerika]]'da rastlanır. Diğer bir şekil ise aşınma neticesinde deniz seviyesine kadar alçalan düzlüklerin [[jeolojik]] hareketlerle tekrar yükselerek akarsular tarafından yarılmasıdır. Bazıları ise dağlar arasında meydana gelmiş olan geniş yatay düzlüklerin yine akarsu vadilerince yarılarak parçalanmasıyla ortaya çıkar.
[[Dosya:YaylaEvleri.JPG|thumb|Bolu'da yayla evlerinden bir görünüm.]]
Yaylaların meydana gelişleri değişik şekillerde olur. Bazı yaylalar, [[volkan]]lardan püsküren [[lav]]ların meydana getirdiği tabakaların akarsular tarafından yarılmasıyla ortaya çıkar. Bu tip yaylalara [[Kuzey Amerika]]'da rastlanır. Diğer bir şekil ise aşınma neticesinde deniz seviyesine kadar alçalan düzlüklerin [[jeolojik]] hareketlerle tekrar yükselerek akarsular tarafından yarılmasıdır. Bazıları ise dağlar arasında meydana gelmiş olan geniş yatay düzlüklerin yine akarsu vadilerince yarılarak parçalanmasıyla ortaya çıkar.
 
Yayla, [[coğrafik]] bir yüzey şekli olması yanında Türkiye'de değişik manalarda da kullanılır. Yazın hayvan otlatmak için çıkılan dağlık ve ormanlık bölgelerdeki yüksek, düz, otluk yerlere yayla dendiği gibi; dinlenme, tatil yapma gayesiyle çıkılan yüksek yerlere, hatta şehir gibi yerleşim yerlerindeki yüksek kısımlarda bulunan mahallelere bile yayla adı verilir. Şehir ve köylere göre daha serin ve yağışlı olan bu tip yaylalar [[hayvancılık|hayvancılığın]] gelişmesinde büyük fayda sağladığı gibi, bu yerlerde yaşayan ahaliye [[ekonomi]]k destek de sağlar. Memleketimizde sayılamayacak kadar çok olan bu yaylaların dinlenme, [[turizm]] gayesiyle kullanılan ve mahalle niteliğinde olanları turizm tatil köyleri haline gelmekte hatta geçici yerleşim yeri olmaktan çıkıp daimi yerleşim yerleri olmaktadır.
7.862

değişiklik