"Nûreddin Mahmud Zengî" sayfasının sürümleri arasındaki fark

değişiklik özeti yok
k (Seçkin içerik şablonları kaldırılarak ilgili tanımlar Vikiveri'ye aktarıldı)
{{HükümdarKraliyet bilgi kutusu
| adı isim = Nureddin Mahmud Zengi
| başlık resim = Halep veNur Şamad-Din SultanıZangi2.jpg
| resim_boyutu = 200px
| resim = [[Dosya:Nur ad-Din Zangi.jpg|200px]]
| altyazı başlık =
| veraset = [[Zengiler#Haleb Atabeyleri|Zengiler Haleb Atabeyi]]
| hüküm süresi = Halep: 1146-1174
| hüküm_süresi = 1128-1146
Şam: 1156-1174
| tahta geçmesi taç_giymesi = 1174, Halep
| önce_gelen = [[İmadeddin Zengi]]
| diğer ünvanları =
| eş 2 vekili =
| tam adı = el-Melik el-Adil Nureddin Ebu el-Kasım Mahmud İbni İmadeddin Zengi
| önce gelen sonra_gelen = [[İmadeddinMelik Salih İsmail Zengi]]
| sonra gelen veraset1 = [[MelikZengiler#Dımaşk SalihAtabeyleri|Zengiler İsmailDımaşk ZengiAtabeyi]]
| hüküm_süresi1 = 1154-1174
| varisi =
| kraliçe taç_giymesi1 =
| gözdesi önce_gelen1 =
| eş 1 vekili1 =
| sonra_gelen1 = [[Melik Salih İsmail Zengi]]
| eş 2 =
| eş 3 veliaht =
| hanedaneşi = [[Zengiler]]
| resmi marşı çocukları =
| babasıtam ismi = el-Melikü'l-Adil Nureddin Ebu'l-Kasım Mahmud =bin [[İmadeddin Zengi]]
| annesihanedan = [[Zengiler|Zengi = Hanedanı]]
| doğumbabası tarihi = Şubat[[İmadeddin 1118Zengi]]
| doğum yeriannesi =
| doğum_tarihi = 1085
| ölüm tarihi = 15 Mayıs 1174 (56 yaşında)
| ölüm yeri doğum_yeri = Şam[[Musul]]
| ölüm_tarihi = {{ölüm tarihi ve yaşı|1174|5|15|1118|2|1}}
| defin tarihi =
| ölüm_yeri = [[Dımaşk]]
| mezardefin_tarihi yeri = [[Nureddin Medresesi]], Şam
| dini = [[İslam]]
| defin_yeri =
|}}
| definmeslek tarihi =
 
| varisiimza = =
| dini = [[Sünni İslam]]
|}}
[[Dosya:Zengid Dynasty 1127 - 1250 (AD).PNG|350px|right|thumb|Zengiler Devleti, Nureddin Mahmud Zengi zamanında en geniş sınırlarına ulaşmış, onun ölümüyle dağılmıştır.]]
'''Nureddin Mahmud Zengi''' ya da '''Nureddin Mahmud''' ([[Arapça]]: نور الدين ) ([[Şubat]] [[1118]], [[Musul]] - [[15 Mayıs]] [[1174]], [[ŞamDımaşk]]), [[Büyük Selçuklular]]'ın [[HalepHaleb]] [[Atabeg|Atabeyi]].
 
[[Zengiler|Zengi hanedanın]]ın bir üyesi olan Nureddin 1118 yılında dünyaya geldi. [[1146]] yılında babası [[İmadeddin Zengi]]'nin ölümü üzerine devlet eski [[Türk]] geleneklerine göre varisler arasında bölündü, bu paylaşım sonunda Musul [[Seyfeddin Gazi]]'ye bırakılırken, Nureddin Mahmud'un payınaa da [[HalepHaleb]] ve yöresiçevresi düştübırakıldı. [[1150]] yılında [[AnadoluTürkiye Selçuklu]] sultanıSultanı [[I. Rükneddin Mesud]]'un kızıyla evlendi. Oğuzların Avşar boyundandır.
'''Nureddin Mahmud Zengi''' ya da '''Nureddin Mahmud''' ([[Arapça]]: نور الدين ) ([[Şubat]] [[1118]], [[Musul]] - [[15 Mayıs]] [[1174]], [[Şam]]), [[Büyük Selçuklular]]'ın [[Halep]] [[Atabeg|Atabeyi]].
 
[[Zengiler|Zengi hanedanın]]ın bir üyesi olan Nureddin 1118 yılında dünyaya geldi. [[1146]] yılında babası [[İmadeddin Zengi]]'nin ölümü üzerine devlet eski [[Türk]] geleneklerine göre varisler arasında bölündü, bu paylaşım sonunda Musul [[Seyfeddin Gazi]]'ye bırakılırken, Nureddin Mahmud'un payına da [[Halep]] ve yöresi düştü. [[1150]] yılında [[Anadolu Selçuklu]] sultanı [[I. Rükneddin Mesud]]'un kızıyla evlendi.Oğuzların Avşar boyundandır.
 
== Şahsiyeti ==
 
Nureddin Mahmud Zengi, adil bir hükümdar idi. Bu sebeple O'na kendi halkı tarafından ''el-Emir'ul-Adil'' (Adil Hükümdar) lakabı uygun görülmüştür. Çocukluğunda iyi bir eğitim alan Nureddin devlet yönetiminde diplomatik bir üslup kullanmıştır. Uygulamış olduğu usta siyaset sayesinde müslümanların birliğini sağlamış ve sonradan komutanlarından [[Selahaddin Eyyubi]] tarafından gerçekleştirilecek olan [[Kudüs]]'ün Fethi'nin zeminini hazırlamıştır.
 
Nureddin ileri görüşlü bir liderdi, adımlarını daima geleceği düşünerek atardı. O'nun üç hayali vardı. İlki müslümanları birleştirerek İslam birliğini kurmaktı -ki bunu hayattayken gerçekleştirmiştir-. İkinci hayali yani Kudüs'ün yeniden fethini kendisinden hemen sonra Selahaddin Eyyubi gerçekleştirmiştir. Son hayali ise [[Konstantiniyye]]'nin fethi idi, bu fetih de [[Fatih Sultan Mehmed]]'e nasip olmuştur.
 
Nureddin öğrenime çok önem vermiştir. [[Şam]], [[Halep]], [[Hama]], [[Humus]] ve [[Baalbek]] şehirlerinde öğrenim kurumları kurmuştur. İlk Darul Hadis'i O kurdurmuş, kurdurduğu rasathanede güneş saati yaptırmıştır. Komutanlarına özel önem vermiş ve başta Selahaddin olmak üzere onları gerek kumandanlık ve gerekse siyaset konusunda yetiştirmiştir. Öldüğünde kendisi tarafından yaptırılan Şam'daki Nuriye Medresesi'ne defnedilmiştir. [[Şam]]’da yaptırdığı büyük hastane, devrin en meşhur mütehassıs doktorlarının hizmet verdiği bir sağlık müessesesiydi. [[Hadis üniversite]]si mahiyetindeki ilk [[dar-ül-hadis]]i o kurdu ve pek çok kitap vakfetti. [[Rasathane]] kurdurarak, [[Güneş saati]] yaptırdı. Dindar olup, ilim adamlarının hamisiydi. karargahında dahi [[Kur’an-ı Kerim]] okutup, hürmetle dinlerdi. ülkesini adaletle idare ettiği için“Melik-ül-adil” lakabıyla tanındı. Haftada iki gün halkın huzuruna çıkarak şikayetleri dinlerdi. haksızlıkların önüne geçmek ve devletin menfaatlerini korumak için, hassas bir haber alma teşkilatı kurdu. haberleşmede güvercinlerden de faydalandı. Kendisinin ve aile çevresinin ihtiyaçlarını, ihsanlarını, şahsi malından karşılardı. ganimetten, alimlerin helal dediklerinden başkasını almaz, altın, gümüş kullanmaz ve ipek giymezdi.<ref>Türk Sultanları, Tercüman Yayınları</ref>
 
== Haçlılarla mücadelesi ==
 
[[Dosya:Orta Dogu 1135.png|left|190px|thumb|I. ve II. Haçlı seferleri arası Anadolu, Suriye ve Filistin.]]
 
İmadeddin Zengi [[1144]]'de [[Urfa]]'yı fethetti ve [[I. Haçlı seferi]] sonunda kurulan [[Urfa Kontluğu]]'na son verdi. Bu zafer Haçlılara karşı kazanılmış ilk önemli başarıdır. Urfa'nın kaybedilmesi üzerine Avrupa [[II. Haçlı seferi|ikinci bir Haçlı seferine]] hazırlanmıştır. Ortaçağ İslam dünyasının en parlak simalarından olan Nureddin Mahmud Zengi, babasından devraldığı [[Haçlılar]] ile mücadelesinde ağabeyi ve Musul Atabeyi Seyfettin Gazi'yle ve [[1148]]'de ağabeyinin ölümünden sonra yerine geçen küçük kardeşi [[Kudbeddin Mevdud]]'le birlikte hareket ederek, Haçlılara karşı [[İslam]] cephesini birleştirmiş, II. Haçlı seferinin etkisizleştirilmesine çalışmıştır. Zengilerin bu fedakarlıkları sonucu Haçlılar daha fazla ilerleme imkânı bulamayarak sahil şeridine sıkışıp kalmışlardır.
 
Nureddin, kısa süreliğine Haçlıların eline geçen Urfa’yıUrfa'yı ani bir baskınla [[1146]]’da'da tekrar fethetti, böylece Urfa Kontluğu'nu tekrar diriltme çabası başarısız oldu. Ertesi yıl da Artak ve civarını ele geçirdi. Seyfeddin Gazi ile birlikte [[Şam]]'ı kuşatan Haçlılar ile savaştı ve II. Haçlı seferinin başarısızlıkla sonuçlanmasını sağladı. Harim kalesini ele geçirdi, Haçlıları Yağra’daYağra'da bozguna uğrattı. [[1149]]’da [[Antakya Prensliği|Antakya Prensi]] Raymond’uRaymond'u öldürdü.<ref>Christopher Tyerman, ''God's War: A New History of the Crusades'', 195. {{en}}</ref> Daha sonra Famiya kalesini zaptetti. [[Böriler]]in elinden Şam'ı aldı. [[1153]]'te Yukarı Mezopotamya, Güneydoğu Anadolu ve Suriye’yi tek hakimiyet altında toplayarak sultanlığını ilan eden ([[1153]]) Nureddin Mahmud’unMahmud'un prestiji [[Selçuklu hanedanı]]’nı'nı gölgede bırakacak kadar arttı.
 
[[1152]] yılında Urfa kontu [[II. Joscelin]]’i esir adı ve Halep’teHalep'te hapsetti. 1154 yılında Şam’a taarruz ederek Muciriddin’inMucireddin'in elinden Şam’ı aldı. 1156 yılında Şam kralı [[III.Boudin Baudouin]] ile bir barış yaptı. Fakat Boudin’inBaudouin'in Türk ve Arap çadırlarına saldırması sonucu bu barış bozuldu. Şam yakınlarında cereyan eden muharebeleri Nureddin kazandı ve Hristiyan esirleri [[Banyas]]’ta'ta öldürülenlere karşılık kılıçtan geçirildi.<ref>İslamKarl AnsiklopedisiVilhelm Zetterstéen, ''Nureddin Zengi maddesi'', '''MEB Yayınlarıİslam Ansiklopedisi''', İstanbul 1964, c.9 IX, s. 360.</ref>
 
Nureddin Mahmud daha sonra [[1157]]'de [[Kudüs Krallığı|Kudüs Kralı]] III. Baudouin’iBaudouin'i yenilgiye uğrattı ([[1157]]). [[1158]]’de'de Haçlılara yenildiyse de onları [[1164]]'te Harim’de ağır bir bozguna uğrattı ([[1164]]). Mahmud Zengi, Mısır'daki [[Fatımiler|Fatımi Halifesi]] 'nin kaypak tutumunun farkına varmış ve [[Esedüddin Şirkuh]] ve Şirkuh'un yeğeni [[Selahaddin Eyyubi]]’yi [[Mısır]]’a göndermiş ve Fatımilerin Haçlılarla işbirliğine girmelerinin önüne geçmiş ve dolayısıyla Mısır'ın Kudüs Krallığı'nın kontrolüne girmesinin önünü kapamış, bilahare İslam dünyasında ikiliğe sebep olan Fatımi Halifeliği’ninHalifeliği'nin [[1171]]'de yıkılmasını sağlayarak Selçukluların hayalinin yani İslam birliğinin gerçekleşmesine önayak olmuştur. Selahaddin Eyyubi, Nureddin Zengi'nin ölümüne kadar Mısır'da naiplik yapmış ve O'nun emirleri dışına çıkmamıştır.
 
== Vefatı ==
[[Dosya:ضريح نور الدين الشهيد.JPG|right|thumb|200px|Şam'daki mezarı]]
Nureddin Mahmud [[1173]]’te [[Maraş]] ve [[Göksun]]’u [[Anadolu Selçukluları]]'ndan aldı, ancak [[II. Kılıç Arslan]] ile anlaşarak şehirleri geri teslim etti. Nureddin [[1174]]’te [[Şam]]’da'da boğaz iltihabından vefat etti.<ref>''Nur al-Din Mahmud b. Zanki'', N. Elisseeff, '''The Encyclopaedia of Islam''', Vol. VIII, ed. C.E.Bosworth, E. van Donzel, W.P.Heinrichs and G. Lecomte, (Brill, 1995), 132. {{en}}</ref>
 
Yerine oğlu [[Melik Salih İsmail Zengi]] geçti. Bu dönemde [[Selahaddin Eyyubi]] ülke topraklarını yavaş yavaş ele geçirmeye başladı. Selahaddin ile mücadele eden [[Zengiler]] başarılı olamadı. İsmail, hastalanınca ülkesinin Musul hakimi İzzeddin Mesut’aMesud'a verilmesini vasiyet etti. [[1181]]’de ölünce Halep kolu sona erdi. Zengilerin Oğuzların [[Avşar boyu]]ndan geldiği biliniyor. Zengi devleti dağılınca buradan göç eden bir kısım Avşar boyları [[Karamanoğulları Beyliği]]ni kurmuşlardır.
 
== Şahsiyeti ==
==Nureddin Hakkındaki Sözler==
Nureddin Mahmud Zengi, adil bir hükümdar idi. Bu sebeple O'na kendi halkı tarafından ''el-Emir'ul-Adil'' (Adil Hükümdar) lakabı uygun görülmüştür. Çocukluğunda iyi bir eğitim alan Nureddin devlet yönetiminde diplomatik bir üslup kullanmıştır. Uygulamış olduğu usta siyaset sayesinde müslümanların birliğini sağlamış ve sonradan komutanlarından [[Selahaddin Eyyubi]] tarafından gerçekleştirilecek olan [[Kudüs]]'ün Fethi'nin zeminini hazırlamıştır.
 
Nureddin ileri görüşlü bir liderdi, adımlarını daima geleceği düşünerek atardı. O'nunOnun üç hayali vardı. İlki müslümanlarıMüslümanları birleştirerek İslam birliğini kurmaktı -ki bunu hayattayken gerçekleştirmiştir-. İkinci hayali yani Kudüs'ün yeniden fethini kendisinden hemen sonra Selahaddin Eyyubi gerçekleştirmiştir. Son hayali ise [[Konstantiniyye]]'nin fethi idi, bu fetih de Osmanlı Sultanı [[Fatih SultanII. Mehmed]]'e nasip olmuşturoldu.
{{Alıntı|Nureddin Mahmud Zengi... Kafirlerin elinde olan elliden fazla şehri geri aldı. Onun hayatı pek çok sultanın ve idarecinin hayatından daha temiz ve iyiydi. O'nun döneminde yollar güvenli ve emniyetli idi. Onun övülecek tarafları pek çoktur.O, kendini Bağdat’taki Halifeliğe bağlı ve onun emrinde görürdü... Karakteri yumuşak huylu, şatafatsız ve alçak gönüllü idi. alimleri ve dindaşlarını severdi.|[[İbn Cevzî]]}}
 
Nureddin öğrenime çok önem vermiştirverdi. [[Şam]], [[Halep]], [[Hama]], [[Humus]] ve [[Baalbek]] şehirlerinde öğrenim kurumları kurmuşturkurdu. İlk Darul Hadis'i O kurdurmuşkurdurdu, kurdurduğu rasathanede güneş saati yaptırmıştıryaptırdı. Komutanlarına özel önem vermiş ve başta Selahaddin olmak üzere onları gerek kumandanlık ve gerekse siyaset konusunda yetiştirmiştiryetiştirdi. Öldüğünde kendisi tarafından yaptırılan Şam'daki Nuriye Medresesi'ne defnedilmiştirdefnedildi. [[Şam]]’da'da yaptırdığı büyük hastane, devrin en meşhur mütehassıs doktorlarının hizmet verdiği bir sağlık müessesesiydi. [[Hadis üniversite]]si mahiyetindeki ilk [[dar-ül-hadis]]i o kurdu ve pek çok kitap vakfetti. [[Rasathane]] kurdurarak, [[Güneş saati]] yaptırdı. Dindar olup, ilim adamlarının hamisiydi. karargahında dahi [[Kur’an-ı Kerim]] okutup, hürmetle dinlerdi. ülkesini adaletle idare ettiği için“Melik-ül-adil” lakabıyla tanındı. Haftada iki gün halkın huzuruna çıkarak şikayetleri dinlerdi. haksızlıkların önüne geçmek ve devletin menfaatlerini korumak için, hassas bir haber alma teşkilatı kurdu. haberleşmede güvercinlerden de faydalandı. Kendisinin ve aile çevresinin ihtiyaçlarını, ihsanlarını, şahsi malından karşılardı. ganimetten, alimlerin helal dediklerinden başkasını almaz, altın, gümüş kullanmaz ve ipek giymezdi.<ref>Türk Sultanları, Tercüman Yayınları</ref>
 
=== Nureddin Mahmud Hakkındaki Sözler ===
<center>{{Alıntı|Nureddin Mahmud Zengi... Kafirlerin elinde olan elliden fazla şehri geri aldı. Onun hayatı pek çok sultanın ve idarecinin hayatından daha temiz ve iyiydi. O'nun döneminde yollar güvenli ve emniyetli idi. Onun övülecek tarafları pek çoktur. O, kendini Bağdat’taki Halifeliğe bağlı ve onun emrinde görürdü... Karakteri yumuşak huylu, şatafatsız ve alçak gönüllü idi. alimleri ve dindaşlarını severdi.|[[İbn Cevzî]]}}
{{Alıntı|Ben önceki Sultanların hayatını inceledim. [[Raşidun Halifeliği|Raşid halifeler]] ve [[Ömer bin Abdülaziz]] hariç, Nureddin’den daha temiz hayat yaşayan, ondan daha ahlaklı hayat süren adaletli bir Sultana rastlamadım.|[[İbnü’l-Esir Cezer]]}}
 
{{Alıntı|Nureddin pahalı giysileri sırtından atıp kaba kumaşlara büründü.|[[Halepli vakanüvis Kemaleddin]]}}
{{Alıntı|Her ne olursa olsun sonuç ortadadır: [[Arap]] dünyasını [[Frenkler]]i ezebilecek bir güç haline Nureddin getirecek ve zafer meyverlerini sağ kolu olan [[Selahaddin]] toplayacaktır.|[[Amin Maalouf]]}}</center>
 
== Kaynakça ==
{{Alıntı|Her ne olursa olsun sonuç ortadadır: [[Arap]] dünyasını [[Frenkler]]i ezebilecek bir güç haline Nureddin getirecek ve zafer meyverlerini sağ kolu olan [[Selahaddin]] toplayacaktır.|[[Amin Maalouf]]}}
 
== Kaynaklar ==
{{kaynakça}}
* Adnan Menderes Kaya, "Avşar Türkmenleri".
* Dr. Mehmet Sılay, "Ortadoğu Barışının Mimarı Selahaddin Eyyubi", İstanbul-2009.
* Tercüman Yayınları,Türk Sultanları
* [http://www.facebook.com/nureddinmahmudzengi Nureddin Mahmud Zengi Facebook Sayfası]
* [[Emin Maluf]], [[Arapların Gözünden Haçlı Seferleri]]
 
{{başlangıç kutusu}}
{{s-reg}}
{{sıra kutusu| önce = [[I. İmadeddinİmameddin Zengi]] | başlık= [[Zengiler#Haleb Atabeyleri|Selçuklu<brZengiler />HalepHaleb Atabeyi]] | yıllar= [[1146]] - [[1174]] | sonra= [[Melik Salih İsmail Zengi]]}}
{{sıra kutusu| önce = | başlık= [[Zengiler#Dımaşk Atabeyleri|Zengiler Dımaşk Atabeyi]] | yıllar= 1154-1174 | sonra= [[Melik Salih İsmail Zengi]]}}
{{bitiş kutusu}}
 
<!--
[[Category:Crusade people (Muslims)]]
[[Category:Muslim generals]]
[[Category:Turkic rulers]]
[[Category:Deaths from quinsy]]
[[Category:People from Aleppo]]
[[Category:Zengid dynasty]]
-->
 
[[Kategori:1118 doğumlular]]
689

değişiklik