"İskoçya Krallığı" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
düzenlendi
k
k (düzenlendi)
|harita_altyazısı = İskoçya Krallığı'nın [[Avrupa]]'daki konumu.
 
|başkent = '''[[Scone, İskoçya|SconeEdinburgh]]'''<br/><small>8431437 - 14521707</small><br/>[[EdinburghDunfermline]]<ref name="Lamont–Brown178–180">Lamont-Brown, ''Fife in History and Legend'', pp.178–180.</ref><br/> <small>14521070-1437</small><br/>[[Scone, İskoçya|Scone]]<br/><small>843 - 17071070</small>
|sürgündeki_başkent =
|latd = |latm = |latNS = |longd = |longm = |longEW =
|slogan = <small>''[[In My Defens God Me Defend]]'' ([[İskoçça]])<br />(sık kullanılan kısaltması ile '''''In Defens''''')</SMALL>
|ulusal_marş =
|yaygın_diller = {{Plainlist[[İskoç Galcesi]],<ref group=not>12. yüzyıla kadar [[Orta İrlandaca|Orta Galce]] haliyle</ref><br>
[[İskoçça (Cermen dili)|İskoç İngilizcesi]],<ref group=not>1066'ya kadar [[Eski İngilizce]], 1066-13. yy. arası [[Orta İngilizce]], 13. yy- 1450 arası [[Erken İskoçca (Cermen dili)|Erken İskoç İngilizcesi]], 1450'den sonra da [[Orta İskoçca (Cermen dili)|Orta İskoç İngilizcesi]] haliyle.</ref><br>
* [[Orta İrlandaca|Orta Galce]] {{small|(12. yüzyıla kadar)}}
[[İngilizce]],<ref group=not>950–1066 arası [[Eski İngilizce]], 1066–1550 arası [[Orta İngilizce]], 1550–1707 arası [[İngilizce|Modern İngilizce]] haliyle</ref><br>
* [[İskoç Galcesi]] {{small|(12. yüzyıla kadar–1707)}}
* [[KumbrikçeKumbrik dili]] {{small|(1093–12. yüzyıla kadar)}},<sup>1</sup><br>
[[Piktiş dili]] {{small|(10 veya 11. yüzyıla kadar)}},<sup>1</sup><br>
* [[İngilizce]]<ref group="nb">{{Plainlist|
* [[Fransızca]],<sup>2</sup><br>
* [[Eski&nbsp;İngilizce]] (950–1066)
* [[Nornca]] {{small|{{nowrap|(1471–1707)}}}},<br>
* [[Orta&nbsp;İngilizce]] (1066–1550)
[[Latince]]<ref>W. O. Frazer and A. Tyrrell, ''Social Identity in Early Medieval Britain'' (London: Continuum, 2000), ISBN 0718500849, p. 238.</ref><ref>G. W. S. Barrow, ''Kingship and Unity: Scotland 1000-1306'' (Edinburgh: Edinburgh University Press, 1989), ISBN 074860104X, p. 14.</ref><ref>G. Lamb, "The Orkney Tongue" in D. Omand, ed., ''The Orkney Book'' (Edinburgh: Birlinn, 2003), ISBN 1841582549, p. 250.</ref>
* [[Modern&nbsp;İngilizce]] (1550–1707)
}}</ref> {{small|(950–1707)}}
* [[İskoçça (Cermen dili)|İskoç İngilizcesi]]<ref group="nb">{{Plainlist|
* [[Eski&nbsp;İngilizce]] (1066'ya kadar)
* [[Orta&nbsp;İngilizce]] (1066–13. yüzyıl)
* [[Erken&nbsp;İskoçca(germen)]] (13. yüzyıl–1450)
* [[Middle&nbsp;Scots]] (1450–1707)
}}</ref> {{small|(13. yüzyıl–1707)}}
* [[Fransızca]]<sup>2</sup>
* [[Nornca]] {{small|{{nowrap|(1471–1707)}}}}
* [[Latince]]<ref group="nb">Widely used for administrative and liturgical purposes. [[Orta Çağ Latincesi]] replaced by [[Rönesans Latincesi]] by 15th century.</ref>
}}
|din = [[Katoliklik]], [[Anglikanlık]], [[Presbiteryenlik]]
|para_birimi = [[İskoç Sterlini]] (Pound)
* &nbsp;'''∟''' {{flag|İskoçya}} [[İskoçya]]
}}
|dipnotlar = <sup>1</sup> [[Piktiş dili]] ve [[CumbricKumbrik dili]] 10. ve 11. yüzyıllarda öldü. <sup>2</sup>[[Fransızca]] yaygın olarak İskoçya'daki [[Auld Alliance]] zirvesinde konuşuluyordu.
}}
 
[[Dosya:Early Medieval Scotland areas.png|thumb|upright|left|Erken Ortaçağ İskoçyası başlıca siyasi merkezleri]]
 
[[İskoçya]]'da insan uygarlığına ilişkin ilk bulgular, [[mezolitik]] ve [[neolitik dönem]]lere dek uzanır ve [[Keltler]]'den önceki kavimlere dayanır. Keltler bu topraklarda MÖ VI. yy - MÖ III. yy arasında hüküm sürdü ve aristokratik bir toplumsal yapı kurdu. [[Roma İmparatorluğu|Romalılar]]'ın [[Kaledonya]] adını verdikleri İskoçya 'daki egemenliği(MÖ I. yy - MS 410) son bulduğunda bölgede 4 kavim bulunuyordu: Batıda [[İrlanda]]'dan gelmiş [[Skotlar]](İskoçlar), kuzeyde ve kuzeydoğuda [[Piktler]], güneybatıda [[Britonlar]] ve güneydoğuda [[AnglarAngıllar]].<ref>W. E. Burns, ''A Brief History of Great Britain'' (Infobase Publishing, 2009), ISBN 0816077282, pp. 44-5.</ref> Piktler sayıda çoğunluğu oluşturmakla birlikte, [[Dalriada Skot Krallığı]] bölge üzerinde güçlü bir kültürel ve dinsel etkiye sahipti. Bu etki [[İskoç]] halkının özelliklerinin oluşumunda önemli bir yer tutar.
 
Bu dönemde [[Anglo-SaksonAnglus]] iki krallığın [[Northumbria]]'yı kurmak üzere birleşmeleri [[Strathclyde]]'deki Briton etkinliğine hızla son verdi. VI-VII. yy'larda [[Edwin(Northumbria)|Edwin]], [[Oswald(Northumbria)|Oswald]] ve [[Oswiu(Northumbria)|Oswy]] dönemlerinde [[Northumbria]] kuzeydeki halkları yenilgiye uğratarak bölgeye egemen oldu.<ref name=Yorke2006p54>B. Yorke, ''The Conversion of Britain: Religion, Politics and Society in Britain c.600-800'' (Pearson Education, 2006), ISBN 0582772923, p. 54.</ref> Ne ki [[Piktler]]'in kralı [[Bruce Mac Bili]] Piktler ile Britonları birleştirmeyi başararak Northumbria kralı [[Ecgfrith(Northumbria)|Egfrid]]'i 685'de yenilgiye uğrattı ve böylece İskoçya'nın [[İngiltere]]'yle birleştirilmesini önledi. VIII. yy'da başlayan [[Viking]] akınlarının ardından İskoçya'nın kuzey ve kuzeybatısı [[İskandinav]]lar'ca işgal edildi.<ref>A. Woolf, ''From Pictland to Alba: 789 - 1070'' (Edinburgh: Edinburgh University Press, 2007), ISBN 0748612343, p. 128.</ref>
 
=== Genişleme 943-1513 ===
IX. yy'da, [[Kenneth Mac Alpine]], Skotlar yararına bir birlik kurdu; Alba krallığı İskandinav akınları boyunca Piktler'i kısa sürede özümsedi.<ref>B. T. Hudson, ''Kings of Celtic Scotland'' (Westport: Greenhill 1994), ISBN 0313290873, pp. 95–96.</ref> [[Dalriada Skot Krallığı]]'nın örgütlenmesi İskoçya'nın bütününde egemen oldu. Bu çerçevede [[II. Malcolm (İskoçya)|II. Malcolm]]'un tahtın varisi olarak olarak torunu [[I. Duncan (İskoçya)|Duncan]]'ı saptaması başlı başına bir yenilik oldu. Nitekim kadın tarafından tahtın varisi [[Macbeth(İskoçya)|Macbeth]] Duncan'ı öldürüp tahta çıktıysa da kendisi de Duncan'ın oğlu tarafından öldürüldü. Böylece 1058'de tahta çıkan [[III. Malcolm (İskoçya)|III. Malcolm]] döneminde krallık güçlendi. 1093'de İngiltere'ye karşı savaşta III. Malcolm ölünce, ikinci karısı [[Anglosaksonlar|Sakson]] prensesi [[Margaret of Wessex|Margaret]] Kilise'yi yeniden düzenledi ve ülkede [[Norman]] adetlerini yerleştirdi. Buna karşı çıkan keltler III. Malcolm'un oğullarınca yenilgiye uğratıldı; bunların en genci olan [[I. David (İskoçya)|I. David]] tahta çıktı ve krallığı yönetsel bakımdan tam bir monarşi olarak örgütledi.<ref name=Barrow1992pp9-11>G. W. S. Barrow, "David I of Scotland: The Balance of New and Old", in G. W. S. Barrow, ed., ''Scotland and Its Neighbours in the Middle Ages'', (London: Bloomsbury, 1992), ISBN 1852850523, pp. 9–11.</ref><ref>M. Lynch, ''Scotland: A New History'' (London: Random House, 2011), ISBN 1446475638, p. 80.</ref> Yerine geçen William, [[II. Alexander (İskoçya)|II.]] ve [[III. Alexander (İskoçya)|III. Aleksandr]] dönemlerinde ülke zenginleşti.
 
III. Aleksandr'ın ölümüyle taht sorunu doğdu. Bu dönemde İngiliz kralı [[I. Edward]]'ın baskısıyla [[John Balliol (İskoçya)|John Baliol]] tahta çıktı(1292).<ref name=Macquarrie2004p153>A. Macquarrie, ''Medieval Scotland: Kinship and Nation'' (Thrupp: Sutton, 2004), ISBN 0-7509-2977-4, p. 153.</ref> I. Edward'ın baskı ve aşağılamalarına dayanamayan Baliol İngiltere'nin kuzeyini işgal etti. İngiltere'nin yanıtı [[Berwick katliamı]] oldu. İskoçya İngiliz boyunduruğuna girdi(1296). Fakat [[William Wallace|Wallace]] önderliğinde birleşen yurtseverler boyun eğmeyerek İngiliz ordusunu birçok kez [[Stirling Köprüsü Muharebesi|yenilgiye uğrattılar]]. [[William_Wallace#Falkirk_Sava.C5.9F.C4.B1|1298'de Edward'ın orduları yurtseverleri yendi]]. Tutsak alınaalınan Wallace [[Londra]]'da idam edildikten sonra vücudunun parçaları örnek olsun diye İskoç kentlerine gönderildi. Bu arada İskoçya tahtına çıkan [[I. Robert (İskoçya)|I. Robert Bruce]] 1307'de I. Edward 'ın ölümünden sonra İngilizlerle savaşa girişti. 1314'te [[II. Edward]]'ı [[Bannockburn Muharebesi|yenilgiye uğratarak]] İskoçya'yı birleştirip yönetimi altına aldı.<ref>A. Grant and K. J. Stringer, eds, ''Uniting the Kingdom?: the Making of British History'' (London: Routledge, 1995), ISBN 0415130417, p. 101.</ref>
 
1329'da onun ölümüyle tahta çıkan [[II. David (İskoçya)|II. David]] döneminde krallık gerilemeye başladı. Bu gerileme [[II. Robert (İskoçya)|II.]] ve [[III. Robert (İskoçya)|III. Robert Stuart]] dönemlerinde sürdü. ve krallık otoritesi ortadan kalktı. [[Yüz Yıl Savaşı|Yüzyıl savaşları]] sırasında İngiltere'yle savaşan [[Fransa Krallığı|Fransa]]'yı destekleyen İskoçya, daha sonra İngiltere'nin saldırılarını önleyemedi.<ref name="G. Menzies 2002 p. 179">G. Menzies ''The Scottish Nation'' (Edinburgh: Edinburgh University Press, 2002), ISBN 190293038X, p. 179.</ref>
 
James Stuart'ın oğlu [[I. Charles (İngiltere Kralı)|I. Charles]] krallık üzerinde mutlak bir egemenlik kurmak ve Katolik dinini krallığın resmi dini yapmak isteyince İngiltere parlamentosuyla anlaşmazlığa düştü.<ref>D. L. Smith, ''A History of the Modern British Isles, 1603–1707: The Double Crown'' (Wiley-Blackwell, 1998), ISBN 0631194029, ch. 2.</ref> Krala karşı birleşen [[İskoçya Parlamentosu|İskoçya]] ve [[Birleşik Krallık Parlamentosu|İngiltere Parlamentosu]] 1649'da [[Oliver Cromwell|Cromwell]]'in önderliğinde I. Charles'ı tahttan indirdi ve kral idam edildi. Cromwell İskoçya'yı İngiltere ile birleşmeye zorladı. Buna karşı birleşmeyi reddeden İskoçyalılar, I. Charles'ın oğlunu tahta çıkarmak istediler. Ama Cromwell'in İskoçyalılar karşısında kazandığı [[İngiliz İç Savaşı|Dunbar(1650) ve Worcester(1651) savaşları]]ndan sonra ülke İngiltere'nin egemenliğine girdi. 1707 'de imzalanan Birleşme yasasıyla da İskoçya özerkliğini yitirdi ve Birleşik Krallığın bir parçası oldu.<ref>Mackie, Lenman and Parker, ''A History of Scotland'', pp. 225–26.</ref>
 
 
== Bayraklar ==
<!--Dosya:Royal Standard of Great Britain in Scotland (1603-1649).PNG|İskoçya Kraliyet Bayrağı. 1603-1707 arasında kullanıldı.--> <!-- Bu resim görünmediği için çıkarıldı. Yüklenirse tekrar eklenebilir. -->
</gallery>
 
<references group="not"/>
 
== Kaynakça ==
2.704

değişiklik