Abdürreşid Dostum: Revizyonlar arasındaki fark

düzen+kaynaksız
Değişiklik özeti yok
(düzen+kaynaksız)
{{kaynaksız}}
{{Makam sahibi bilgi kutusu
|isim = Abdül Reşid Dostum
}}
[[Dosya:Abdul Rashid Dostum and Hamid Karzai December 24 2001.jpg|thumb|General Dostum, Dönemin Afganistan Cumhurbaşkanı [[Hamid Karzai]] ile]]
'''Abdül Reşid Dostum''' ya da '''Raşit Dostum''' ([[Farsça]]: {{lang-fa|عبدالرشید دوستم)}}; (d. [[1954]], [[Şibirgan]]), [[Afganistan]]) [[Özbek]] asıllı [[Afgan]] [[asker]], [[Afganistan]]'daki [[Özbekler]]in [[lider]]i, 2014 yılından itibaren Afganistan 1. [[Başkan yardımcısı]].
 
1953 yılında Afganistan'ın kuzeyindeki [[Şibirgan]] şehrinde doğdu. 26 yaşındayken [[Sovyet]]ler'in [[Afganistan]]'da açtığı bir [[doğalgaz]] tesisinde işçi olarak çalışmaya başladı. Kısa sürede tesis içinde örgütlü bulunan işçi sendikasının başkanı oldu. Bu dönemde Afganistan içinde [[Sovyet]] yanlısı bir rejim vardı ve muhalifler bu yönetime karşı savaşıyordu. Bu savaşta kendilerine mücahit denilen [[Suudi]] etkisindeki gruplar, ülke kuzeyindeki [[Türkmen]], [[Özbek]] ve [[Tacik]]lere karşı tavır alınca, Dostum kuzeyden topladığı milislerle çatışmalar içine girdi. Sovyetlerin Afganistan'dan çekilmesinden sonra iktidarda bulunan Necibullah hükümetiyle işbirliğini sürdürdü. [[Mezar-ı Şerif]] başta olmak üzere [[Kuzey]] [[Afganistan]]'daki yedi eyaletin yönetimini ele aldı. Raşit Dostum Cünbüş-i İslami [[Afganistan]] adıyla siyasi örgütlenmesini de yaptı.
 
1992 yılında [[Muhammed Necibullah]]'tan desteğini çekince başkent [[Kabil]], mücahit grupların eline geçti. Mücahit grupların hemen hepsi ya etnik bir temele dayanıyor ya da [[İran]], [[Pakistan]] ve [[Suudi Arabistan]]'dan gibi ülkelerin sözcülüğünü yapıyordu. Ayrıca örgütlerin en önemli gelir kaynağı olan uyuşturucu üretim ve sevkiyatı da çatışmaların ayrı bir yönünü teşkil ediyordu. Bu örgütlerin hepsinin ittifak ettiği tek konu ise Türklerin yönetim dışında kalması idi. Başkenti birbiriyle çatışan mücahit gruplara devreden Raşit Dostum, kuvvetlerini yeniden kuzeye çekti ve Mezar-ı Şerif'te devlet otoritesini pekiştirdi. Mezar-ı Şerif kısa zamanda eğitim, ticaret ve ziraat başta olmak üzere her alanda gelişti. Türkiye ile ilişkiler kuran Raşit Dostum, devrin Cumhurbaşkanı [[Turgut Özal]]'ın açtığı imkanlarla bütün dünyada tanındı. Turgut Özal bir dönem kullandığı makam arabasını, Raşit Dostum'a hediye etti. Bunun sembolik anlamı, Türklere ayrı bir heyecan veriyordu.
 
Raşit Dostum, Yüksek Askeri Şura Başkanı sıfatıyla başkent Kabil'i terk etti. Birbiriyle çatışan mücahit gruplardan ümidini kesen [[Pakistan]] ve [[Suudi Arabistan]], Afganistan'ı ele geçirmek için [[Hindistan]]'ın [[Diobent]] şehri medreselerinde eğitim gören gençleri, Taliban yani talebeler adıyla örgütledi. Bu medresede esas itibariyle ehli sünnet alimlerinin dini kitapları okutulmakla birlikte, bu eğitim skolastik bir yaklaşımla ve medeniyet eksenli bir bakıştan uzak bir şekilde veriliyordu. Değişmeyi idrakten yoksun bu bakış, medeniyet tarihimizdeki değişiklikleri bidat diyerek reddediyordu. Bu kesin inançlı robot örgütlenme, kısa zamanda gelişti ve mücahit grupların hepsini yıkarak kuzey hariç Afganistan'a hakim oldu. Raşit Dostum'la Kuzey Afganistan pazarlığını bizzat [[1999]] yılında Pakistan Dışişleri Bakanı yürütüyordu. Raşit Dostum, [[Burhaneddin Rabbani]] öncülüğündeki devrik Cumhurbaşkanı ve eski mücahit gruplardan yana tavır koyarak, [[Pakistan]]'la anlaşmadı. [[Tacik]] asıllı [[Ahmet Şah Mesut]] dışında hiçbir mücahit örgütü [[Taliban]]'ın karşısında tutunamayınca, Pakistan destekli [[Taliban]] [[Mezar-ı Şerif]]'i ele geçirdi. Ülkesini terk eden Raşit Dostum, [[Ankara]]'ya gelerek Türk yetkililerle durum değerlendirmesi yaptı. Bilahare [[Türkiye]], [[Özbekistan]] ve [[İran]]'da kısa süre bulunduktan sonra Kuzey Afganistan'a tekrar döndü.
 
Raşit Dostum liderliğindeki Kuzey Afganistan güçleri, ABD'nin Taliban yönetimine karşı başlattığı askeri harekatla tekrar öne çıktı.