"Kozmoloji" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
→‎Çeşitli gelişmeler, savlar, karanlık madde ve karanlık enerji: typo düzeltildi. Anlam bütünlüğü yaratıldı.
k (→‎Çeşitli gelişmeler, savlar, karanlık madde ve karanlık enerji: Anlatım bozukluğu yaratan kelimeler kaldırıldı.)
k (→‎Çeşitli gelişmeler, savlar, karanlık madde ve karanlık enerji: typo düzeltildi. Anlam bütünlüğü yaratıldı.)
=== Çeşitli gelişmeler, savlar, karanlık madde ve karanlık enerji ===
 
Bugün Evren'in sadece %4'ünün yaydığı elektromanyetik radyasyon tarafından doğrudan gözlemlenebilir olduğu, %23'ününse [[karanlık madde]]den, %73'ünün de [[karanlık enerji]]den oluştuğu düşünülmektedir. Karanlık madde ve karanlık enerjinin doğası hâlâ tam olarak bilinmemektedir. Karanlık enerji tüm uzaya yayıldığı ve Evren'in genişleme hızını arttırdığı düşünülen hipotetik bir enerji formudur. Karanlık madde ise gözlemlenebilmesini olanaklı kılacak kadar elektromanyetik radyasyon yaymayan veya yansıtmayan, fakat gözlemlenebilir cisimlerde oluşturduğu kütle çekimsel etkiler yüzünden varlığı savlananyapısısavlanan ancak yapısı bilinmeyen maddedir. (Başka bir ifadeyle bugünkü teknolojiyle gözlemlenemeyecek kadar sönük olan toz, gezegez, yıldız ve galaksiler, karanlık madde <u>değildir</u>.)
 
20. yüzyılda ortaya atılmış bir kavram olan karanlık enerjinin ilk benzerleri, terimin ortaya atılmasından oldukça önce ortaya çıkmıştır. Dinamik Evren yapısı kanıtlanmadan önce Einstein evren bilimi sabiti (''kozmolojik sabit'') fikrini yer çekimini karanlık enerji ile dengeleyecek biçimde statik bir evren modeline ulaşabilmek için önermiştir. Daha sonra dinamik evren modeli kanıtlanınca bu fikirlerden vazgeçmiştir. 1970'lerde [[Alan Guth]], kavramsal açıdan karanlık enerjiye benzer olarak negatif bir basınç alanının Evren'in erken devrelerinde kozmik şişmeyi sürdürebileceğini önermiştir. ''Karanlık enerji'' terimi ise [[1998]] yılında [[Michael Turner]] tarafından ortaya atılmıştır.<ref>"Karanlık enerji" terimi ilk kez Turner'in bir öğrencisi olan bir başka kozmolog, Dragan Huterer, ile birlikte yazılmış olan "Prospects for Probing the Dark Energy via Supernova Distance Measurements" isimli makalede geçmiştir. Bu makale Ağustos 1998 tarihinde ''ArXiv.org''<nowiki>'</nowiki>ye gönderilmiş, ve 1999 yılında ''Physical Review D'''de yayımlanmıştır (Huterer and Turner, Phys. Rev. D 60, 081301 (1999)).</ref> Karanlık enerjiyi destekleyen ilk doğrudan kanıt, süpernova gözlemlerinden, [[Adam Riess|Riess]] ''et al''<ref>{{Dergi kaynağı|author=[[Adam Riess|Adam G. Riess]] ''et al.'' ([[Supernova Search Team]])|date=1998|title=Observational evidence from supernovae for an accelerating universe and a cosmological constant|journal=Astronomical J.|volume=116|pages=1009–38|url=http://www.arxiv.org/abs/astro-ph/9805201}}</ref> tarafından ortaya çıkarılmış, daha sonra [[Saul Perlmutter|Perlmutter]] ''et al'' tarafından doğrulanmıştır.<ref>{{Dergi kaynağı|author=[[Saul Perlmutter|S. Perlmutter]] ''et al.'' (The [[Supernova Cosmology Project]])|journal=Astrophysical J.|volume=517|pages=565–86|date=1999|title=Measurements of Omega and Lambda from 42 high redshift supernovae|url=http://www.arxiv.org/abs/astro-ph/9812133}}</ref>
34

değişiklik