Ana menüyü aç

Değişiklikler

Yeni sayfa: "{{main|Ortaçağ İslam Dünyasında Fizik}} <!-- Commented out: thumb|[[Al-Isfizari and Al-Khazini's book "The Ba..."
{{main|Ortaçağ İslam Dünyasında Fizik}}
<!-- Commented out: [[File:Al-isfizari and al-khazini book the balance of wisdom.JPG|thumb|[[Al-Isfizari]] and Al-Khazini's book "The Balance of Wisdom".]] -->


[[İslam'ın Altın Çağı|İslamiyet’in Altın Çağında]] (yaklaşık olarak 8-13 yy. arası), [[Antik Yunan]] yeniliklerine([[Aristoteles|Aristotales]] , [[Öklid]], [[Yeni Platonculuk]])<ref name = "classical arabic philosophy">''Classical Arabic Philosophy An Anthology of Sources'', Translated by Jon McGinnis and David C. Reisman. Indianapolis: Hackett Publishing Company, 2007. pg. xix</ref> ek olarak [[doğa bilimleri|doğa bilimlerinde]] birçok gelişmeler görüldü. Bu zaman aralığında [[İslam Teolojisi]] bilgiye ulaşmaya çalışan düşünürleri cesaretlendirirken, bilim etkisinin ya da gücünün dini inanç adına herhangi bir çelişkinin ya da sakıncanın olmadığı yargısına sahipti.<ref>Bakar, Osman. ''The History and Philosophy of Islamic Science''. Cambridge: Islamic Texts Society, 1999. pg. 2</ref> Bu dönemde sayabileceğimiz düşünürler arasında [[Farabi]], [[Abu Bishr Matta]], [[İbn-i Sina]], [[İbn-i Heysem]] ve [[İbn Bacce]] yer alır. <ref>{{cite web| last = Spiegel | first = Jim |last = Al-Khalili | title = The 'first true scientist'
| url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7810846.stm | accessdate = 4 January 2009
| archiveurl = http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7810846.stm | archivedate = 4 January 2009}}</ref> Bu düşünürlerin önemli çalışmaları [[Ortaçağ]] Döneminin bilimsel kaynaklarıydı ve [[Lingua franca]] olarak kabul edilen [[Arapça]] esas alınarak yazılmıştı.

[[Antik Yunan|Antik Yunandan]] gelen [[Aristoteles|Aristoteles Fiziği]], [[Ortaçağ İslam dünyasında bilim|Ortaçağ İslam dünyasında bilime]] bir miras olarak kalmış ve [[İslam'ın Altın Çağı|İslamiyet’in Altın Çağı]] kendisini daha ileriye bu sayede götürmüştü. Bununla birlikte, [[İslam dünyası]] deneysel gözlemle elde edinilmiş büyük bilgilere sahipti ve evrenin tek bir yasayla kontrol edildiğine inanıyordu.Kullandıkları deneysel gözlem [[Bilimsel metod|bilimsel metodun]]<ref name = "Ahmad">{{cite web|first = Ahmad | last=I.A.|title=The Impact of the Qur’anic Conception of Astronomical Phenomena on Islamic Civilization| journal = Vistas in Astronomy| volume = 39 | issue = 4|year=1995|pages=395–403|url = http://ac.els-cdn.com/008366569500033X/1-s2.0-008366569500033X-main.pdf?_tid=537b8afe-c66f-11e3-a125-00000aab0f01&acdnat=1397766899_91c6f79c72ff2e5ce1b361c6acc4f1d9}}</ref> şimdiye göre kabataslak halini oluştururken dönemin fizik alanındaki önemli çalışmaları [[Irak]] ve [[Mısır|Mısır’da]]<ref name=Thiele>{{citation|first=Rüdiger|last=Thiele|title=In Memoriam: Matthias Schramm, 1928–2005|journal=Historia Mathematica|volume=32|issue=3|date=August 2005|pages=271–274|doi=10.1016/j.hm.2005.05.002}}</ref> başlayarak, [[optik]], [[mekanik]] ([[Statik (fizik)|statik]], [[Dinamik (fizik)|dinamik]], [[kinematik]] ve [[Hareket (fizik)|hareket]] dahil) ve [[Astronomi|astronomiyi]] kapsıyordu.

==Fizik==
[[Antik Yunan|Antik Yunandan]] gelen [[Aristoteles|Aristoteles Fiziği]], [[Ortaçağ İslam dünyasında bilim|Ortaçağ İslam dünyasında bilime]] bir miras olarak kalmış ve [[İslam'ın Altın Çağı|İslamiyet’in Altın Çağı]] kendisini daha ileriye bu sayede götürmüştü ve özellikle gözlem yapmanın üzerinde durarak ve [[a priori]] düşünme, erken dönem [[Bilimsel metod|bilimsel metodun]] gelişimine yol açılmıştır. [[Aristoteles|Aristo Fiziği]] ile gelen düşünceye göre, fizik kanıtlanabilir olan matematik temelli bilimlerden daha az mühim fakat bilgi teorisine göre birçok fizik ve metafizik prensiplerinin çıkarımı yapıldığı astronomiden daha mühim olarak değerlendiriliyordu.<ref name = "Islam, Science, and the Challenge of History">. ''Islam, Science, and the Challenge of History''. New Haven:Yale University Press. pg 57</ref> Fiziğin bu açıdan temel konusu, [[Aristoteles|Aristo]]’ya göre, hareket veya bu hareketin içerdiği üç unsurdu; töz, yoksunluk ve biçim. [[Aristoteles|Aristoteles Metafiziğinde]], [[Hareket etmeyen hareket ettirici(Aristo'ya göre hareketin kaynağı)]] olarak adlandırılan şey sonradan [[Yeni Platonculuk|Yeni Platoncuların]] sonsuz dedikleri evrenin içindeki hareketlerden sorumluydu.<ref name = "classical arabic philosophy"/> [[Kindî]], bu görüşe dünyaya ait sınırlı parçalara bakıp sonsuzluk çıkarımı yapılamayacağını söyleyerek, sonsuz evren tasarımına karşı çıkar. [[Kindî]]’ye göre evren geçici merkeze sahip olmalıydı çünkü sonsuz bir travers imkansızdı. [[Aristoteles|Aristo’nun Metafiziğine]] ilk yorum [[Farabi]]’den gelmiştir. “Aristo Metafiziğine Bakış” adlı kitabında metafiziğin sadece tabii canlılara özgü değil, aynı zamanda tümellik açısından daha üst düzey olduğunu vurgulamıştır. <ref name = "classical arabic philosophy"/>

==Optik==
[[File:Book of Optics Cover Page.jpg|thumb|Ibn al-Haytham'ın kitabı ''Book of Optics'' in kapak sayfası]]

Fiziğin bir dalı olarak, [[optik]], bu dönemde hızlı bir şekilde ilerleme kaydetmiştir. 9. Yüzyılın başlarında, fizyolojik optikler yanısıra yansıma, geometrik ve fiziksel optikler üzerinde çalışılmıştır.<ref name = "ahmad">Dallal, Ahmad. ''Islam, Science, and the Challenge of History''. New Haven: Yale University Press, 2010. pg. 38</ref> 11. Yüzyılda, [[İbn-i Heysem]] ışığın farklı yüzeylerde farklı yönlere gittiğini ve böylece gördüğümüz belirli objelerin farklı ışık sinyallerine sahip olduğunu anlattığı “Optik Kitabı”’nı yayımlamıştır.<ref>Dallal, Ahmad. ''Islam, Science, and the Challenge of History''. New Haven:Yale University Press. pg 39</ref> <ref name = "book of optics">{{cite book |last=Lindberg|first=David C.|year=1976 |title=Theories of Vision from al-Kindi to Kepler|publisher=University of Chicago Press, Chicago |isbn=0-226-48234-0|oclc=1676198 185636643}}</ref> Bu yaklaşım önceki Yunan bilim düşüncesine karşılık farklılık göstermiştir. Örneğin [[Öklid]] ve [[Batlamyus]] gözden nesneye ışın yayıldığını ve geri göze döndüğüne inanıyordu.[[İbn-i Heysem]] [[optik]] konusundaki yeni teorisiyle birlikte fizyolojik olarak açıklama yapmadan geometrik koniler üzerinde çalışabildi.<ref name = "ahmad"/> Ayrıca [[İbn Heysem (965-1040)|İbn Heysem]] kitabında, optiği kavrayabilmek için mekanik üzerinde de çalışmıştır. Bir fırlatıcı kullanarak,hedefi dik olarak vurmanın, belirli bir açıyla vurmaktan daha fazla güç gerektirdiğini keşfetmiştir. İbn-i Helsem bu keşfiyle göze doğrudan gelen ışığın neden göz acıttığını ortaya koymuştur, çünkü doğrudan gelen ışık bir açıyla değil dik olarak göze yansır.<ref name = "book of optics"/> [[Takiyüddin]] yaygın olan gözden ışığın yansımasıyla nesnelerin algılandığı inancın aksini kanıtlamaya çalışmıştır. Kanıtı yıldızları görmenin üzerinden yapan Takiyüddin, eğer ışık bizim gözümüzden yansıyor olsaydı yıldızları göremezdik çünkü bu çok uzun zaman alırdı, dolayısıyla ışık yıldızlardan bize doğru geliyor olmalı argümanını ortaya koyar.<ref>Taqī al-Dīn. Kitāb Nūr, Book I, Chapter 5, MS ‘O', folio 14b; MS ‘S', folio 12a-b</ref>


==Astronomi==

İslamiyet’in bu dönemindeki astronomi çalışmaları [[Batlamyus|Batlamyus’un]] astronomi modeli esas alınarak ilerlemiştir. Bununla birlikte birçok düşünür bu model üzerine düşünmüştür. Bu gökyüzü cisimlerin in hareketlerini anlayabilmek için matematiksel açıklamalar getirmeye çalıştılar zira kullanılan Batlamyus modelindeki tahminler her zaman doğru çıkmıyordu ve fazla karmaşıktı. [[İbn-i Heysem]], “Batlamyus Üzerine Şüpheler” adlı kitabında bu modele birçok eleştiri getirmiştir. Kitap diğer gökbilimcilere gökyüzüyle ilgili hareketleri açıklamada yeni fikirler ortaya koymaya cesaret vermiştir. <ref>Dallal, Ahmad (1999), "Science, Medicine and Technology", in Esposito, John, The Oxford History of Islam, Oxford University Press, New York</ref> Ayrıca İbn-i Helsem, [[Optik Kitabı]]’nda gökyüzünün sert maddeden oluşmadığını, fakat havadan daha yoğun olduğunu iddia etmiştir. İbn-i Helsem son olarak yıldızların da dünya gibi belirli bir kuralda hareket ettiklerine karar vermiştir. Bunun yanı sıra Khazini gibi bazı gökbilimciler, yerçekimi ile de alakalı bazı teoriler ortaya atmıştır. Khazini bütün cisimlerin evrenin merkeziyle alakalı bir çekime sahip olduğunu savunmuştur. Evrenin merkezi olarak kabul ettiği yer ise Dünya’dır. <ref>Mariam Rozhanskaya and I. S. Levinova (1996), "Statics", in Roshdi Rashed, ed., Encyclopedia of the History of Arabic Science, Vol. 2, p. 614-642 Routledge, London and New York</ref>

==Mekanik==
===Eylemsizlik===

[[John Philoponus]] [[Aristoteles|Aristoteles’in]] hareket hakkında söylediklerini yanlışlayarak, cisimlerin devindirici güce sahip oldukları zaman, eğimle hareket kazandıklarını iddia etti. 11. Yüzyılın içerisinde İbni Sina kaba hatlarıyla bu görüşe destek çıkarak, cisimlerin hava direnci gibi dış etmenler sebebiyle harcanabilecek kuvvete sahip olduğu fikrini ortaya attı.<ref name = "ibn sina and buridan">Sayili, Aydin. "Ibn Sina and Buridan on the Motion the Projectile". Annals of the New York Academy of Sciences vol. 500(1). p.477-482.</ref> İbni Sina bunun yanı sıra kuvvet ile eğim (diğer bir adıyla “meyl”) arasındaki farkı belirlemiş olup, cismin doğal hareketi karşısında eğim kazandığını iddia etmiştir. İbni Sina süregelen hareketin hareket eden cismin eğimiyle alakası olduğunu ve bu cismin eğimi, diğer adıyla “meyl”’i tükenene kadar hareketin devam edeceğini söylemiştir. Ayrıca boşluğa atılan cismin etkinmediği sürece durmayacağını iddia etmiştir. Bu yaklaşım Newton’un eylemsizlik yasasına da uyar. Diğer bir deyişle hareket halindeki cisim etkilenene kadar harekete devam eder.<ref name = Espinoza>Espinoza, Fernando. "An Analysis of the Historical Development of Ideas About Motion and its Implications for Teaching". Physics Education. Vol. 40(2).</ref> Bu görüş Aristoteles’in yaklaşımına karşı çıkmakla birlikte, sonraları İbni Sina’nın [[Kitabü'ş-Şifa]] kitabından etkilenen [[Jean Buridan|Jean Buridan’ın]] “güç” açıklamasıyla tamamen terkedilir. <ref name = "ibn sina and buridan"/>

===İvme===

[[Birûni|Birûni’nin]] Gölgeler adlı kitabında, düzensiz hareketin ivmeyle sonuçlandığını anlatır.<ref name = "al-biruni">{{cite web| title=Biography of Al-Biruni| publisher = University of St. Andrews, Scotland |url = http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Al-Biruni.html}}</ref> İbni Sina’nın eylemsizlik teorisi hız ve hareket halindeki cismin ağırlığıyla ilişki kurmaya çalışmıştır ve bu ilişki momentumla çok yakından benzerlikler taşımaktadır.<ref name = "Nasr & Razavi">Nasr S.H., Razavi M.A.. "The islamic Intellectual Tradition in Persia" (1996). Routledge</ref> Aristoteles’in hareket teorisi sabit gücün ivme yarattığını iddia eder, [[Ebu'l-Berekât Bağdâdi|Ebü'l-Berekat Bağdadi]] bu iddiaya karşı çıkmış ve kendi teorisini geliştirmiştir. Teorisinde hız ve ivme iki farklı şey olarak ele alınır ve güç ivme ile değil hız ile orantılıdır. <ref name=Gutman>{{citation|title=Studies in Arabic versions of Greek texts and in mediaeval science|volume=2|first=Shlomo |last= Pines|authorlink=Shlomo Pines|publisher=[[Brill Publishers]]|year=1986|isbn=965-223-626-8|page=203}}</ref>

===Reaksiyon===

[[İbn Bacce]], her gücün başka bir güce tepki olarak var olduğunu iddia etmiştir. Bu gücü tam olarak belirlememekle birlikte diğer güç ile eşittir ve bu halen erken dönem hareket kuralının üçüncü yasasıdır, yani her etkiden oluşan tepkinin etkiye eşit olduğudur. <ref name = "Franco">Franco, Abel B.. "Avempace, Projectile Motion, and Impetus Theory". ''Journal of the History of Ideas''. Vol. 64(4): 543.</ref>

==Ayrıca Bakınız==
*[[Ortaçağ İslamiyet'te Astronomi]]
*[[Optiğin tarihi]]
*[[Fiziğin tarihi]]
*[[Bilimsel metodun tarihi]]
*[[Islam'ın Altın Çağı]]
*[[Ortaçağ İslamda bilim]]
*[[Ortaçağda bilim]]

==Kaynakça<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Physics_in_medieval_Islam</ref>==
<references />
{{reflist}}

{{Islamic studies}}

<!--see the section "Half of this article is just references!" on the talk page-->

{{DEFAULTSORT:Physics In Medieval Islam}}
[[Category:History of Islamic science]]
[[Category:History of physics]]
[[Category:Islamic Golden Age]]
[[Category:Science in the Middle Ages]]
[[Category:Medieval Islam]]
17

değişiklik