"Carl Linnaeus" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
değişklk
k (yanlış)
k (değişklk)
{{Link SM|nn}}
 
'''HAYATI:''' 23 Mayıs Güney İsveç’te Rashult’ta (Smalad) doğdu. Annesi Christina bir rahip ailesine mensuptu, babası ise Nils adında bitkilere meraklı bir rahipti. Aile daha sonra Stenbrohult’a yerleşti, burada Nils kilisenin yanındaki bahçede sebze çeşitleri, meyve ağaçları, nadir ve yabancı bitkiler yetiştirirdi. Linenaeus böyle bir bahçede oynar, babasından bitki adlarını öğrenirdi. Bitkilerle iç içe yaşaması onun botanik bilimine ilgi duymasını sağladı. Linenaeus ilk ve orta öğrenimini Vaxjö’de yaptı. Tıp eğitimi için 1727’de Lund Üniversitesine gitti. Bir yıl sonra Uppsala Üniversitesine geçti. Burada doğa ile ilgili kitaplardan yararlanıyor, bitkileri inceliyor ve bu merakından dolayı dikkat çekiyordu. 1730’da daha öğrenciyken, botonik dersini geçici olarak vermeye başladı, bunun yanı sıra başka öğrencilere de bahçedeki tıbbi bitkiler hakkında bilgi veriyordu. Bu sırada bitkilerde eşeylik konusu ile ilgili görüşlerini, Uppsala Botonik Bahçesi’nde yetişmekte olan bitkilerin listesini yayımladı ve botonik görüşleri ile ilgili eserler yazmaya başladı. 1732’de ders verme görevi bitti ve Kraliyet Bilim Derneği’nin desteği ile Laponya’ya bir araştırma gezisi yaptı. 1734’te Falun’daki maden ocaklarını gezdi. Şubat 1735’te tıp alanında ün yapmış H.Boerhaave, J.F.Gronovius, j.Burmann gibi hocalara sahip ve doktora unvanı veren bir araştırma merkezi olan Hollanda’ya gitti. 13 Haziran’da Amsterdam’a gitti, orada çeşitlik açısından zengin olan Amsterdam Botonik Bahçesini gezdi. Johann Burmann’ı ziyaret etti, eczacı Albert Saba’nın Tabiat Tarihi Müzesini gezdi. Boerhaave ve Gronovius ile tanıştı. 17 Haziran’da doktor unvanını ve diplomasını aldı. Daha sonra George Clifford’un zengin bir kütüphaneye ve birçok yerden gelen bitkilere sahip olan bahçesinde iki yıl çalıştı.
HAYATI:
23 Mayıs Güney İsveç’te Rashult’ta (Smalad) doğdu. Annesi Christina bir rahip ailesine mensuptu, babası ise Nils adında bitkilere meraklı bir rahipti. Aile daha sonra Stenbrohult’a yerleşti, burada Nils kilisenin yanındaki bahçede sebze çeşitleri, meyve ağaçları, nadir ve yabancı bitkiler yetiştirirdi. Linenaeus böyle bir bahçede oynar, babasından bitki adlarını öğrenirdi. Bitkilerle iç içe yaşaması onun botanik bilimine ilgi duymasını sağladı. Linenaeus ilk ve orta öğrenimini Vaxjö’de yaptı. Tıp eğitimi için 1727’de Lund Üniversitesine gitti. Bir yıl sonra Uppsala Üniversitesine geçti. Burada doğa ile ilgili kitaplardan yararlanıyor, bitkileri inceliyor ve bu merakından dolayı dikkat çekiyordu. 1730’da daha öğrenciyken, botonik dersini geçici olarak vermeye başladı, bunun yanı sıra başka öğrencilere de bahçedeki tıbbi bitkiler hakkında bilgi veriyordu. Bu sırada bitkilerde eşeylik konusu ile ilgili görüşlerini, Uppsala Botonik Bahçesi’nde yetişmekte olan bitkilerin listesini yayımladı ve botonik görüşleri ile ilgili eserler yazmaya başladı. 1732’de ders verme görevi bitti ve Kraliyet Bilim Derneği’nin desteği ile Laponya’ya bir araştırma gezisi yaptı. 1734’te Falun’daki maden ocaklarını gezdi. Şubat 1735’te tıp alanında ün yapmış H.Boerhaave, J.F.Gronovius, j.Burmann gibi hocalara sahip ve doktora unvanı veren bir araştırma merkezi olan Hollanda’ya gitti. 13 Haziran’da Amsterdam’a gitti, orada çeşitlik açısından zengin olan Amsterdam Botonik Bahçesini gezdi. Johann Burmann’ı ziyaret etti, eczacı Albert Saba’nın Tabiat Tarihi Müzesini gezdi. Boerhaave ve Gronovius ile tanıştı. 17 Haziran’da doktor unvanını ve diplomasını aldı. Daha sonra George Clifford’un zengin bir kütüphaneye ve birçok yerden gelen bitkilere sahip olan bahçesinde iki yıl çalıştı.
Linenaeus koleksiyondaki kitapların listesini hazırlıyor, bahçeye yeni bitkiler temin ediyor aynı zamanda beraberinde getirdiği manüskrileri bastırıyordu.
Leiden ve Amsterdam’da 14 eserini bastırma imkânını buldu. 1736’da yazında İngiltere’ye geçti. J.J.Dillenius, Sir H.Salano ve Ph.Miller ile tanıştı. Hartekamp’ta yetiştirmek üzere, Chelsea ve Oxford bahçelerinden canlı bitki örnekleri aldı. Mayıs 1738’de Paris’te idi. Burada Antoine de Jussieu ve Bernard de Jussieu kardeşlerin koleksiyonlarını, Joseph Pitton de Tournefort’un herbaryumunu, Paris Botonik Bahçesini gezdi.
Paris’ten geldikten sonra Eylül 1738’de, Stockholm’a yerleşti ve burada hekimlik yapmaya başladı. Madencilik Koleji’nde mineraloji ve botonik dersleri veriyordu. Ekim 1738’de Uppsala Bilim Derneğine üye oldu. 1739’da İsveç Kraliyet Bilimler Akademisini kurdu ve buranın başkanı oldu. Falun’da tanışmış olduğu Sarah Elisabeth Moraea ile evlendi. 1741’de Uppsala Üniversitesi’nde profesörlük kadrosuna atandı ve oraya yerleşti. Sosyal ve maddi yönden başarılı olmuş, bahçeyi ve herbaryumu zenginleştiriyor, kitaplarını bastırıyordu. 1753’te Species Plantarum’u yayımladı. 1751’de kutup yıldızı rütbesi ile ödüllendirildi. 1762’de kendisine asalet verildi ve Carl Von Linné adını taşıdı. Hammerby’de geniş bahçeli bir ev satın aldı. Kışın Uppsala’da, yazın da Hammerby’de çalışıyordu. Şuanda iki evi de müze olmuştur. 1763’te aynı üniversitede görevli olan oğlu Carl Linenaeus fil.’a kısmen devretti. 1772’den itibaren başlayan ve iki yıl devam eden bir hastalıktan sonra 10 Ocak 1778’de yetmiş yaşında Uppsala’da öldü ve naaşı törenle Uppsala’da Katedral’e defnedildi.
'''
 
ARAŞTIRMA GEZİLERİ:'''Carlos Linnaeus 1732 yılında araştırma gezilerine başladı. 1732 yılında İsveç Kraliyet Bilimler Derneği’nin desteği ile İlk olarak Laponya gezisini yaptı. Uppsala’ya döndüğünde getirdiği materyal ve orda gördükleri hakkında derneğe rapor sundu. İkinci araştırma gezisini Dalarna yöresinde yaptı. 1733’te birkaç kez Fadun’a gitti. Burada bakır kumtaşı ocaklarını gezdi. İşçilerin sağlık durumlarını, yörenin florasını, faunasını, madenlerini inceledi.
ARAŞTIRMA GEZİLERİ:
Carlos Linnaeus 1732 yılında araştırma gezilerine başladı. 1732 yılında İsveç Kraliyet Bilimler Derneği’nin desteği ile İlk olarak Laponya gezisini yaptı. Uppsala’ya döndüğünde getirdiği materyal ve orda gördükleri hakkında derneğe rapor sundu. İkinci araştırma gezisini Dalarna yöresinde yaptı. 1733’te birkaç kez Fadun’a gitti. Burada bakır kumtaşı ocaklarını gezdi. İşçilerin sağlık durumlarını, yörenin florasını, faunasını, madenlerini inceledi.
Gezi sonunda Maden ocaklarına Gezi, Doğal Diyet, Taşların Sınıflandırılması adlı manüskrilerini hazırladı. Daha sonra 1735-1738 arasında Hollanda, Fransa, İngiltere’dedir. Yurda dönüşünde yurt içi birkaç gezi daha yaptı. 1741 madencilik yetkilileri onu, yörenin ekonomik potensiyelini araştırması için İsveç’in güneydoğusundaki iki adaya, Öland ve Gotland Adalarına gönderdi. Sonra 1746’da Vastergotland (İsveç’in güneybatısında ) , 1749’da Skane (İsveç’in güney uç yöresi) bölgelerini gezdi ve bunlar son gezileri oldu.
Linenaeus gezilerinde Hollanda, Fransa ve İngiltere dışında Avrupa ülkesine gitmedi ve kendi ülkesinin kuzey ve güney bölgelerine gitti, gittiği yerlerde sadece bitkilerle ilgilenmedi bir hekim ve tabiatçı olarak, gezdiği yörenin halk sağlığı, yörenin coğrafyası, tarımı, madenleri, ekonomik düzeni, insanları, hayvanları, taşları vb. hakkında da bilgi kaydediyordu. Bu bakımdan onun notları tarihi belge niteliğindeydi.
 
'''ESERLERİ:''' Linenaeus bilim dili olarak eserlerinde Latinceyi çok kullanmıştır. Latinceyi bir botanik Latincesi haline getiriyordu ve botanikçi Latinceyi ortak olarak kullanılmasını istedi, bu dil zamanla kalıcı hale geldi ve biyolojinin bir ortak dili oluşmasını sağladı. Hollanda’da bastırılan eserleri onun ilk yayınları oldu. Bunlar şöyledir:
ESERLERİ:
Linenaeus bilim dili olarak eserlerinde Latinceyi çok kullanmıştır. Latinceyi bir botanik Latincesi haline getiriyordu ve botanikçi Latinceyi ortak olarak kullanılmasını istedi, bu dil zamanla kalıcı hale geldi ve biyolojinin bir ortak dili oluşmasını sağladı. Hollanda’da bastırılan eserleri onun ilk yayınları oldu. Bunlar şöyledir:
Systema naturae (1735, Doğanın Sınıflandırması), Bibliotheca botanica (1736, Botonik kitapları), Fundamenta botanica (1737, Botonik temel bilgiler), Genera plantarum (1737, Bitki cinsleri), Critica botanica (1737, Botanik prensipleri), Flora lapponica (1737, Laponya florası), Classes plantarum (1738, Bitki sınıfları), Hortus Cliffortianus (1738, Cliffort’un bahçesi).
1735’ten önceki döneme ait olup basılmamış ve daha sonra basımları yapılmış ilk manüsklerden başlıca ikisi botonik yönünde bir değer taşır.
 
 
'''EŞEYSEL SİSTEM (SYSTEMA SEXUALE):'''Linnaeus, incelediği bitki türlerinin gittikçe artan sayısı karşısında bir sınıflandırma yapma yoluna gitti. Ondan önce Tournefort bir sınıflandırma yapmış burada petal özelliklerine dayanarak bitkileri çiçekler petali veya petalsiz, petaller serbest veya birleşik, aktinomorf veya zigomorf gibi korolla karakterlerinden faydalanarak çiçekli bitkileri 22 sınıfa ayırmıştı Linnaeus, kendi sistemini kurarken çiçekleri temel aldı, stamen ve pistili kullandı onların sayılarına ve özelliklerine dayandı. O biliyordu ki iki eşeysel organ olmaksızın bitkide meyve olmazdı. Linnaeus, çiçekli bitkileri, çiçekleri erdişi ve çiçekleri tek eşeyli olarak iki gruba ayırdıktan sonra, stamenlerin boyu, sayısı, serbest veya birleşik oluşuna göre, onları 23 gruba ayırdı. Çiçeksiz bitkileri 24 sınıfta topladı.
EŞEYSEL SİSTEM (SYSTEMA SEXUALE):
Linnaeus, incelediği bitki türlerinin gittikçe artan sayısı karşısında bir sınıflandırma yapma yoluna gitti. Ondan önce Tournefort bir sınıflandırma yapmış burada petal özelliklerine dayanarak bitkileri çiçekler petali veya petalsiz, petaller serbest veya birleşik, aktinomorf veya zigomorf gibi korolla karakterlerinden faydalanarak çiçekli bitkileri 22 sınıfa ayırmıştı Linnaeus, kendi sistemini kurarken çiçekleri temel aldı, stamen ve pistili kullandı onların sayılarına ve özelliklerine dayandı. O biliyordu ki iki eşeysel organ olmaksızın bitkide meyve olmazdı. Linnaeus, çiçekli bitkileri, çiçekleri erdişi ve çiçekleri tek eşeyli olarak iki gruba ayırdıktan sonra, stamenlerin boyu, sayısı, serbest veya birleşik oluşuna göre, onları 23 gruba ayırdı. Çiçeksiz bitkileri 24 sınıfta topladı.
1789 tarihli Genera plantarum adlı kitabında bitkileri Acotyledonae, Monocotyledonae ve Dicotyledonae olmak üzere üçe ayırıyor, Dicotyledonae’yi korolla karakterlerine göre Apetalae, Petalae, Monopetalae, Polypetalae ve Diclinae olarak 5 gruba bölüyordu.
Linnaeus eşeysel sistemi yapay bir sistemdi, kendisi bunun farkındaydı. Aslında bu sınıflandırmayı, teşhiste faydalı olabilmek, botonistlerin bitki tayin edebilmeleri için hazırlamıştır. Bu sistemin zayıf tarafı, tabii yakınlığı olmayan bitkilerin aynı sınıf altında bir araya gelmiş olmasıydı: Bugün birbirinden uzak iki familya içinde incelediğimiz Valeriana ve Crocus cinslerinin Triandria Monogynia grubu altında birlikte bulunuşları gibi.
Cins: Birbirine benzeyen ve ortak birçok karakterleri olan türler topluluğu. Taksonomideki en önemli sınıflandırma basamaklarından biridir. Cins isimleri tek kelime olmak zorundadır.
'''ÇİÇEKLİ BİTKİLERİ'''Çiçekler erdişi, Stamenler serbest, Stamen boyları arasında belirli bir orantı yok.
Çiçekler erdişi, Stamenler serbest, Stamen boyları arasında belirli bir orantı yok.
1. Monandria (stamen 1)
2. Diandria (stamen 2)
24.Cryptogamia
 
'''KAYNAKLAR'''•
 
 
* Alfabetik Okul Ansiklopedisi, cilt 9, görsel yayınları,2004
 
* Ansiklopedik Sözlük (Dil ve Genel Kültür ansiklopedisi), pars yayınları, cilt 2, İstanbul, 1972
 
* Büyük Ansiklopedi cilt 10, Milliyet yayınları, İstanbul, 1990
 
* BAYTOP, Asuman, Türkiye’de Botonik Tarihi Araştırmaları, Tübitak yayınları, Ankara, 2003
 
* KÜÇÜKER, ORHAN, Biyoloji Tarihi, Nobel Tıp kitapevleri Tic. Ltd. Şti. İstanbul,2014
KAYNAKLAR
* RONAN, C. A. , Bilim Tarihi: Dünya Kültürlerinde Bilimin Tarihi ve Gelişimi. çev. Eklemeddin İhsanoğlu ve Feza Günergun. 3. Baskı, Ankara: TÜBİTAK Yayınları, 2003
• Alfabetik Okul Ansiklopedisi, cilt 9, görsel yayınları,2004
• Ansiklopedik* SözlükTHEODORIDES, (DilJean, veBiyoloji GenelTarihi, Kültürçev. Teoman, ansiklopedisi)Tunçdoğan, parsiletişim yayınları, cilt1. 2Basım, İstanbul, 19721992
* YALÇIN, Şahin, Biyolojide Geçmişe yolculuk: Düşünce, tarih, gerçeklik noktasında, Ankara, Palmiye yayınları, 2007
• Büyük Ansiklopedi cilt 10, Milliyet yayınları, İstanbul, 1990
• BAYTOP, Asuman, Türkiye’de Botonik Tarihi Araştırmaları, Tübitak yayınları, Ankara, 2003
• KÜÇÜKER, ORHAN, Biyoloji Tarihi, Nobel Tıp kitapevleri Tic. Ltd. Şti. İstanbul,2014
• RONAN, C. A. , Bilim Tarihi: Dünya Kültürlerinde Bilimin Tarihi ve Gelişimi. çev. Eklemeddin İhsanoğlu ve Feza Günergun. 3. Baskı, Ankara: TÜBİTAK Yayınları, 2003
• THEODORIDES, Jean, Biyoloji Tarihi, çev. Teoman, Tunçdoğan, iletişim yayınları, 1. Basım, İstanbul, 1992
• YALÇIN, Şahin, Biyolojide Geçmişe yolculuk: Düşünce, tarih, gerçeklik noktasında, Ankara, Palmiye yayınları, 2007
18

düzenleme