"Carl Linnaeus" sayfasının sürümleri arasındaki fark

dipnot
k (eksik bilgi)
(dipnot)
HAYATI:
23 Mayıs Güney İsveç’te Rashult’ta (Smalad) doğdu. Annesi Christina bir rahip ailesine mensuptu, babası ise Nils adında bitkilere meraklı bir rahipti. Aile daha sonra Stenbrohult’a yerleşti, burada Nils kilisenin yanındaki bahçede sebze çeşitleri, meyve ağaçları, nadir ve yabancı bitkiler yetiştirirdi. Linenaeus böyle bir bahçede oynar, babasından bitki adlarını öğrenirdi. Bitkilerle iç içe yaşaması onun botanik bilimine ilgi duymasını sağladı. Linenaeus ilk ve orta öğrenimini Vaxjö’de yaptı. Tıp eğitimi için 1727’de Lund Üniversitesine gitti. Bir yıl sonra Uppsala Üniversitesine geçti. Burada doğa ile ilgili kitaplardan yararlanıyor, bitkileri inceliyor ve bu merakından dolayı dikkat çekiyordu. 1730’da daha öğrenciyken, botonik dersini geçici olarak vermeye başladı, bunun yanı sıra başka öğrencilere de bahçedeki tıbbi bitkiler hakkında bilgi veriyordu. Bu sırada bitkilerde eşeylik konusu ile ilgili görüşlerini, Uppsala Botonik Bahçesi’nde yetişmekte olan bitkilerin listesini yayımladı ve botonik görüşleri ile ilgili eserler yazmaya başladı. 1732’de ders verme görevi bitti ve Kraliyet Bilim Derneği’nin desteği ile Laponya’ya bir araştırma gezisi yaptı. 1734’te Falun’daki maden ocaklarını gezdi. Şubat 1735’te tıp alanında ün yapmış H.Boerhaave, J.F.Gronovius, j.Burmann gibi hocalara sahip ve doktora unvanı veren bir araştırma merkezi olan Hollanda’ya gitti. 13 Haziran’da Amsterdam’a gitti, orada çeşitlik açısından zengin olan Amsterdam Botonik Bahçesini gezdi. Johann Burmann’ı ziyaret etti, eczacı Albert Saba’nın Tabiat Tarihi Müzesini gezdi. Boerhaave ve Gronovius ile tanıştı. 17 Haziran’da doktor unvanını ve diplomasını aldı. Daha sonra George Clifford’un zengin bir kütüphaneye ve birçok yerden gelen bitkilere sahip olan bahçesinde iki yıl çalıştı.
Linenaeus koleksiyondaki kitapların listesini hazırlıyor, bahçeye yeni bitkiler temin ediyor aynı zamanda beraberinde getirdiği manüskrileri bastırıyordu.[[BAYTOP Asuman, Türkiye’de Botonik Tarihi Araştırmaları, Tübitak yayınları, Ankara, 2003, syf.519.]]
Leiden ve Amsterdam’da 14 eserini bastırma imkânını buldu. 1736’da yazında İngiltere’ye geçti. J.J.Dillenius, Sir H.Salano ve Ph.Miller ile tanıştı. Hartekamp’ta yetiştirmek üzere, Chelsea ve Oxford bahçelerinden canlı bitki örnekleri aldı. Mayıs 1738’de Paris’te idi. Burada Antoine de Jussieu ve Bernard de Jussieu kardeşlerin koleksiyonlarını, Joseph Pitton de Tournefort’un herbaryumunu, Paris Botonik Bahçesini gezdi.
Paris’ten geldikten sonra Eylül 1738’de, Stockholm’a yerleşti ve burada hekimlik yapmaya başladı. Madencilik Koleji’nde mineraloji ve botonik dersleri veriyordu. Ekim 1738’de Uppsala Bilim Derneğine üye oldu. 1739’da İsveç Kraliyet Bilimler Akademisini kurdu ve buranın başkanı oldu. Falun’da tanışmış olduğu Sarah Elisabeth Moraea ile evlendi. 1741’de Uppsala Üniversitesi’nde profesörlük kadrosuna atandı ve oraya yerleşti. Sosyal ve maddi yönden başarılı olmuş, bahçeyi ve herbaryumu zenginleştiriyor, kitaplarını bastırıyordu. 1753’te Species Plantarum’u yayımladı. 1751’de kutup yıldızı rütbesi ile ödüllendirildi. 1762’de kendisine asalet verildi ve Carl Von Linné adını taşıdı. Hammerby’de geniş bahçeli bir ev satın aldı. Kışın Uppsala’da, yazın da Hammerby’de çalışıyordu. Şuanda iki evi de müze olmuştur. 1763’te aynı üniversitede görevli olan oğlu Carl Linenaeus fil.’a kısmen devretti. 1772’den itibaren başlayan ve iki yıl devam eden bir hastalıktan sonra 10 Ocak 1778’de yetmiş yaşında Uppsala’da öldü ve naaşı törenle Uppsala’da Katedral’e defnedildi.
Bitkiler âlemini sınıflandırırken, kendi geliştirdiği ve eşeysel sistemi yani stamen ve pistil sayısına ve özelliklerine dayanan sınıflandırmayı kullanmıştır, çiçekli bitkileri 23 sınıfa ayırmış, çiçeksiz bitkileri 24. Sınıf altında toplamıştır. Taşlar âlemini Mineraller, Kayalar ve Fosiller olarak üç gruba ayırmış ve her grubu takımlara ayırmıştır. Hayvanlar âlemi de doğrudan doğruya dört ayaklılar; Kuşlar, Amfibiler, Balıklar, Böcekler ve Solucanlar olarak 6 sınıf altında incelemiştir.
Bu kitabında sınıflandırmanın nasıl yapılması konusunda fikirlerini açıkladı ve sınıflandırması tablo şeklinde sekiz büyük sayfadan oluşmaktaydı. Daha sonra çıkacak olan genişlettirmiş ve geliştirilmiş baskıların etkisi büyük oldu. Onuncu baskısı ve sonuncu baskısı 1758’de yayınlandı. Bu edisyon, Linnaeus’un bitki ve hayvan sınıflandırması için kullandığı binominal yani iki kelimeli adlandırma sistemini açıkladığı için önemlidir. Yerleştirdiği bu ikili adlandırma prensibi, bitkilerin adlandırılması sorununa bir çözüm getirmiş, hem kolaylık hem de düzen sağlamıştır. Ona göre tür raslantısal bir nedenle (iklim, toprak, sıcaklık, rüzgâr gibi) bağlı olarak değişik örneklerin bir araya gelmesiyle oluşuyordu.
Türlerin sabit olduklarına her zaman emindi. Bu yüzden sınıflandırmasının gerçek olup olmadığını, Tanrı’nın bitki ve hayvanlar âlemini gerçekten bu sınıflandırmaya uygun yaratıp yaratmadığını tekrar tekrar kendine sordu; zira bilimini Tanrı’nın eserine uydurduğuna şüphesiz inanmaktaydı.[[RONAN, C. A. , Bilim Tarihi: Dünya Kültürlerinde Bilimin Tarihi ve Gelişimi. çev. Eklemeddin İhsanoğlu ve Feza Günergun. 3. Baskı, Ankara: TÜBİTAK Yayınları, 2003, syf.445]]
Kelimelerden birincisi cinsi (genusu) yani ortak özelliği, diğeri de türü belirtiyordu. Böylece köpek familyasının cins adı Canis idi; kurt (canis lupus) ve evcil köpek (canis familiaris), bu cinsin farklı iki türüydü. Linnaeus gerekli olduğu zaman, hayvanların halk arasında gerekli olan isimlerini de verdi.
Bu sistem biyoloji açısından hem sağlam hem de çok yararlıydı; o kadar ki bu gün bile hala kullanılmaktadır. Sınıflandırma kriteri olarak belli organları seçti; memelileri dişlerine göre, kuşları gagalarına göre, balıkları yüzgeçlerine göre ve böcekleri kanatlarına göre tasnif etti. Sürüngenler ve “kurtlar” için ayrı sınıflandırma açtı.
18

düzenleme