"Türkiye" sayfasının sürümleri arasındaki fark

yeni giriş.
(Düzeltmeler yapıldı.)
(yeni giriş.)
| resmî_diller = [[Türkçe]]
| yönetim_biçimi = [[Üniter devlet|Üniter]] [[parlamenter cumhuriyet]]
| kurucusu = [[Mustafa Kemal ATATÜRK]]
| yönetici_unvanı1 = [[Türkiye Cumhurbaşkanı|Cumhurbaşkanı]]
| yönetici_adı1 = [[Recep Tayyip Erdoğan]]
| yönetici_unvanı2 = [[Türkiye Başbakanı|Başbakan]]
| yönetici_adı2 = [[Ahmet Davutoğlu]]
| yönetici_unvanı3 = [[Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı|Meclis Başkanı]]
| yönetici_adı3 = [[Cemil Çiçek]]
| yönetici_unvanı4 = [[Türkiye Anayasa Mahkemesi başkanları listesi|Anayasa Mahkemesi Başkanı]]
| yönetici_adı4 = [[Haşim Kılıç]]
| yasama_organı = [[Türkiye Büyük Millet Meclisi]]
| egemenlik_tipi = [[Osmanlı İmparatorluğu]]'nun {{nobold|[[Osmanlı İmparatorluğu dağılma dönemi|yıkılışı]]}}
| telefon_kodu = [[Türkiye'deki telefon numaraları|+90]]
}}
'''Türkiye''' veya resmi adıyla '''Türkiye Cumhuriyeti''' ({{ses|Tur-Türkiye_Cumhuriyeti.ogg|''Türkiye Cumhuriyeti''}}), [[Asya]] ve [[Avrupa]] kıtalarının her ikisinde de toprağı bulunan bir [[parlamenter cumhuriyet]] ülkesi. Topraklarının büyük bölümü [[Anadolu]]'ya, küçük bir bölümü ise [[Balkanlar]]'ın uzantısı olan [[Trakya]]'ya yayılmıştır. Kuzeybatıda [[Bulgaristan]], batıda [[Yunanistan]], kuzeydoğuda [[Gürcistan]], doğuda [[Ermenistan]], [[İran]] ve [[Azerbaycan]]'a bağlı [[Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti|Nahçıvan]], güneydoğuda ise [[Irak]] ve [[Suriye]] komşusudur. Güneyini [[Akdeniz]], batısını [[Ege Denizi]] ve kuzeyini [[Karadeniz]] çevreler. [[Marmara Denizi]] ise [[İstanbul Boğazı]] ve [[Çanakkale Boğazı]] ile birlikte Anadolu'yu Trakya'dan yani Asya'yı Avrupa'dan ayırır.<ref name="NatlGeoAtlas">{{Kitap kaynağı|title=National Geographic Atlas of the World|edition=7th|year=1999|yer=Washington, D.C.|publisher=[[National Geographic Society|National Geographic]]|isbn=0-7922-7528-4}} "Europe" (ss. 68-69); "Asia" (ss. 90-91): "A commonly accepted division between Asia and Europe&nbsp;... is formed by the Ural Mountains, Ural River, Caspian Sea, Caucasus Mountains, and the Black Sea with its outlets, the Bosporus and Dardanelles."</ref> Türkiye, Avrupa ve Asya'nın kavşak noktasında yer alması sayesinde [[bölgesel güç|önemli bir jeostratejik güce]] sahiptir.<ref>{{Web kaynağı|url=http://www.economist.com/node/21536647|title=The Economist: "Turkey in the Balkans: The good old days?"|accessdate=5 Kasım 2011}}</ref>
'''Türkiye''' veya resmi adıyla '''Türkiye Cumhuriyeti'''<ref>{{Web kaynağı|url=http://www.tbmm.gov.tr/anayasa/anayasa_2011.pdf |başlık=Türkiye Cumhuriyeti anayasası |erişimtarihi=14 Ocak 2011 |yayımcı=[[Türkiye Büyük Millet Meclisi|tbmm.gov.tr]] |dil=[[Türkçe]]}}</ref> ({{ses|Tur-Türkiye_Cumhuriyeti.ogg|''Türkiye Cumhuriyeti''}}), başkenti [[Ankara]] olan ve [[Avrupa]] ile [[Asya]] kıtalarının her ikisinde de toprağı bulunan ülkedir. Ülke topraklarının büyük bölümü [[Anadolu Yarımadası]]'nda, bir bölümü ise [[Balkan Yarımadası]]'nın uzantısı olan [[Trakya]]'da bulunur. Ülkenin üç yanı [[Akdeniz]], [[Karadeniz]] ve bu iki denizi birbirine bağlayan [[Marmara Denizi]] ve [[Ege Denizi]] ile çevrilidir. Komşuları; batıda [[Yunanistan]] ve [[Bulgaristan]], doğuda [[Gürcistan]], [[Ermenistan]], [[Azerbaycan]] ([[Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti]]) ve [[İran]], güneyde ise [[Irak]] ve [[Suriye]]'dir.
 
Türkiye toprakları üzerindeki ilk yerleşmeler [[Aiol]] ve [[İyonlular|İyon]] [[Yunanlılar]]ı, [[Traklar]] ve [[Persler]] gibi çeşitli Eski Anadolu milletleri tarafından [[paleolitik çağ]]da başlatıldı.<ref>{{Dergi kaynağı|last=Stiner|first=Mary C.|author2=Kuhn, Steven L. |author3=Güleç, Erksin |title=Early Upper Paleolithic shell beads at Üçağızlı Cave I (Turkey): Technology and the socioeconomic context of ornament life-histories|journal=Journal of Human Evolution|volume=64|issue=5|pages=380–398|doi=10.1016/j.jhevol.2013.01.008 |issn=0047-2484|pmid=23481346}}</ref><ref name="Howard">{{Kitap kaynağı|author=Douglas Arthur Howard|title=The History of Turkey|url=http://books.google.com/books?id=Ay-IkMqrTp4C|accessdate=2 Nisan 2013|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-30708-9|pages=xiv–xx}}</ref><ref name="SteadmanMcMahon2011">{{Kitap kaynağı|author1=Sharon R. Steadman|author2=Gregory McMahon|title=The Oxford Handbook of Ancient Anatolia: (10,000-323 BCE)|url=http://books.google.com/books?id=7ND_CE9If3kC|accessdate=23 March 2013|date=15 September 2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-537614-2|pages=3-11, 37}}</ref><ref name="MET">{{Dergi kaynağı|last=Casson|first=Lionel|title=The Thracians|journal=The Metropolitan Museum of Art Bulletin|year=1977|volume=35|issue=1|pages=2–6|doi=10.2307/3258667|url=http://www.metmuseum.org/pubs/bulletins/1/pdf/3258667.pdf.bannered.pdf}}</ref> Ardından [[Büyük İskender]] egemenliği altındaki [[Helenleştirme]] dönemi geldi, İskender'den sonra sırasıyla [[Roma İmparatorluğu|Roma]] ve [[Bizans İmparatorluğu|Bizans]] dönemleri yaşandı.<ref name="SteadmanMcMahon2011"/><ref name="FreedmanMyers2000">{{Kitap kaynağı|author1=David Noel Freedman|author2=Allen C. Myers|author3=Astrid Biles Beck|title=Eerdmans Dictionary of the Bible|url=http://books.google.com/books?id=P9sYIRXZZ2MC&pg=PA61|accessdate=24 Mart 2013|year=2000|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2400-4|page=61}}</ref> 11. yüzyılda [[Selçuklular]]ın göçleri sonucunda topraklar üzerinde [[Türkleştirme]] başladı ve 1071 [[Malazgirt Muharebesi]] sonrasında gelen Selçuklu zaferiyle Anadolu'daki Bizans üstünlüğü büyük ölçüde kırıldı.<ref>{{Web kaynağı|url=http://countrystudies.us/turkey/5.htm|title=Turkey: Turkish Origins|publisher=Countrystudies.us|accessdate=16 Mayıs 2011}}</ref> [[Anadolu Selçuklu Devleti|Anadolu Selçukluları]], Anadolu'yu 1243'teki [[Moğol istilaları|Moğol istilasına]] kadar yönetti. İstila sonrasında pek çok küçük [[Anadolu beylikleri|Türk beyliği]] ortaya çıktı.
Türkiye, kadim ekinsel mirasa sahip [[Demokrasi|demokratik]], [[Seküler devlet|lâik]], [[Üniter devlet|merkeziyetçi]] ve [[Anayasal cumhuriyet|anayasal bir cumhuriyettir]].{{olgu}} [[Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (1924)|1924 anayasası]] ile devletin resmî dini [[İslam]] olarak kabul edilmişken, 1928 anayasa değişikliği ile bu ibare kaldırılmıştır.<ref name="Türkiye Büyük Millet Meclisi">{{Web kaynağı|url=http://www.tbmm.gov.tr/anayasa/anayasa24.htm |biçim=HTML|başlık=1924 Anayasası |yazar=Türkiye Büyük Millet Meclisi |yayımcı=TBMM, Resmî Gazete |tarih=10/1/1945}}</ref><ref name="KONDA Research and Consultancy">{{Web kaynağı|url=http://www.konda.com.tr/html/dosyalar/ghdl&t_en.pdf |biçim=PDF|başlık=Religion, Secularism and the Veil in daily life |yazar=KONDA Research and Consultancy |yayımcı=Milliyet |tarih=2007-09-08}}</ref> [[Türkiye'de laiklik|Laiklik]] ilkesi ise 1937 yılında anayasaya konulmuştur.<ref>http://www.atam.gov.tr/dergi/sayi-24/ataturk-ve-laiklik</ref> Ülkenin resmi dili [[Türkçe]] olup, yaygın din [[İslam]]'dır.
 
13. yüzyılın sonlarından itibaren [[Osmanlılar]], Anadolu'nun yanı sıra [[Güneydoğu Avrupa]], [[Batı Asya]] ve [[Kuzey Afrika]] üzerinde toprakları bulunan büyük bir imparatorluk kurarak [[erken modern dönem]]de Avrasya ve Afrika'nın büyük bir gücü oldu. İmparatorluk zirvesini 15. ve 17. yüzyıllar arasında, özelikle [[I. Süleyman|Sultan Süleyman]] döneminde yaşadı. 1683 [[II. Viyana Kuşatması]] ve 1699 [[Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları|Kutsal İttifak Savaşları]] sonrasında Türklerin Avrupa topraklarından çekilişi başladı ve [[Osmanlı İmparatorluğu]] uzun bir [[Osmanlı İmparatorluğu gerileme dönemi|gerileme dönemi]] yaşadı. Ülkenin birçok alandaki yetersizliğini kanıtlayan 19. yüzyıldaki [[Tanzimat]] ıslahatları, modernleşmeyi sağlayamadı ve [[Osmanlı İmparatorluğu dağılma dönemi|dağılmayı]] engelleyemedi.<ref name=academia.edu>{{Web kaynağı|last1=Yalçın|first1=Özgür|title=Reformation_of_Ottoman_Bureaucracy_A_Failed_Attempt|url=http://www.academia.edu/3118454/Reformation_of_Ottoman_Bureaucracy_A_Failed_Attempt|website=http://www.academia.edu/|accessdate=26 Ağustos 2014}}</ref> Osmanlı, [[I. Dünya Savaşı]]'na (1914-1918) [[İttifak Devletleri]]'nin yanında girdi ve yenik düşerek yıkıldı.<ref name=SchallerZimmerer>Schaller, Dominik J; Zimmerer, Jürgen (2008). "Late Ottoman genocides: the dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish population and extermination policies – introduction". Journal of Genocide Research 10 (1): 7–14. doi:10.1080/14623520801950820</ref> Savaşın ardından imparatorluğa bağlı milletler ayrılarak [[Osmanlı topraklarında şuan bulunan devletler listesi|çeşitli yeni devletler]] kurdular.<ref>[[Roderic H. Davison]]; Review "From Paris to Sèvres: The Partition of the Ottoman Empire at the Peace Conference of 1919–1920" by Paul C. Helmreich in ''[[Slavic Review]]'', Vol. 34, No. 1 (Mar. 1975), ss. 186–187</ref> İşgalci kuvvetlere karşı yapılan [[Türk Kurtuluş Savaşı|Kurtuluş Savaşı]] (1919-1922) başarıya ulaştıktan sonra [[Mustafa Kemal Atatürk]] tarafından 1923'te modern Türkiye Cumhuriyeti kuruldu.<ref name="Britannica">{{Web kaynağı|publisher=Encyclopædia Britannica|url= http://www.britannica.com/eb/article-44425/Turkey|title=Turkey, Mustafa Kemal and the Turkish War of Independence, 1919–23|accessdate=29 Ekim 2007|year=2007}}</ref>
[[Oğuzlar]], bugün Türkiye ([[Halk Latincesi]]nde "Türklerin Yurdu" anlamına gelen ''Turchia'' sözcüğünden türemiştir) olarak bilinen alana 11. yüzyılda göç etmeye başlamıştır. Göç, [[Selçuklular]]ın [[Bizans İmparatorluğu|Bizanslılar]] karşısında elde ettikleri [[Malazgirt Meydan Muharebesi|Malazgirt Zaferi]]'yle hızlanmıştır.<ref>{{Web kaynağı|url=http://countrystudies.us/turkey/5.htm |başlık=Turkey – Turkish Origins |yayımcı=Countrystudies.us |tarih= |erişimtarihi=2011-05-16}}</ref> Birçok küçük [[Anadolu beylikleri|beylik]] ve [[Anadolu Selçuklu Devleti]], [[Anadolu]]'yu [[Moğol istilaları]]na kadar yönetmiş ve 13. yüzyılda [[Osmanlı İmparatorluğu kuruluş dönemi|Osmanlı Beyliği]] Anadolu'yu birleştirerek Doğu Avrupa, Yakın Doğu ve Kuzey Afrika'yı yöneten bir devlet hâline gelmiştir. [[I. Dünya Savaşı]]'ndaki yenilgisinin ardından çöken Osmanlı İmparatorluğu'nun birçok bölgesi [[İtilaf Devletleri]]nce işgal edilmiştir. [[Mustafa Kemal Atatürk]] önderliğindeki genç bir subay kadrosunun örgütlediği [[Türk Kurtuluş Savaşı|başarılı direnişin]] ardından 1923 yılında [[Türkiye cumhurbaşkanları listesi|ilk cumhurbaşkanı]] Mustafa Kemal (Atatürk) olan Türkiye Cumhuriyeti kurulmuştur.
 
Türkiye pek çok kültürel mirası barındıran [[Demokrasi|demokratik]], günümüzde[[Laik bağımsızdevlet|laik]], yedi[[Üniter devlet|üniter]] bir [[Türkanayasal devletlericumhuriyet]]tir. Resmî dili nüfusun %85'inin anadili olan [[Türkçe]]'dir.<ref name=milliyet-languages>{{Web listesikaynağı|Türkurl=http://www.milliyet.com.tr/2007/03/22/guncel/agun.html devletinden|title=Türkiye'nin yüzde 85'i 'anadilim Türkçe' diyor|publisher=Milliyet.com.tr|accessdate=4 Kasım 2012}}</ref> Ülkede yaşayan en büyük etnik grup [[Türkler]], biridirikinci en büyük etnik grup [[Kürtler]]dir.<ref name="cia"/> Nüfusunun büyük bölümü [[Müslüman]]dır. [[Avrupa Konseyi]]'ne, [[NATO]]'ya, [[OECD]]'ye, [[Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı|AGİT]]'e ve [[G20|G-20]]'ye topluluklarına üye olarakolan Türkiye, [[Batı dünyası]]yla bütünleşmiştir. 1963 yılından beri'te [[Avrupa Topluluğu|Avrupa Ekonomik Topluluğu]]'nun [[Ankara Anlaşması (1963)|ortağıortak üyesi]] veoldu, 1995'te yılından[[Avrupa beriBirliği Gümrük Birliği'nin|AB üyesiGümrük olanBirliği]]'ne Türkiye,katıldı 2005 yılındave [[Avrupa Birliği]] ile'ne [[Türkiye'nin Avrupa Birliği üyelik süreci|tam üyelik görüşmelerinemüzakereleri]]ne 2005'te başlamıştırbaşladı. Türkiye aynı zamandaayrıca [[Türk Konseyi]], [[KaradenizUluslararası EkonomikTürk İşbirliğiKültürü Teşkilatı]], [[İslam İşbirliği Teşkilatı]] ve [[Ekonomik İşbirliği Teşkilatı]] gibi örgütlere üyede olaraküyedir. Büyüyen ABDekonomisi ve Avrupadiplomatik Birliğiningirişimleri yanısayesinde sıra[[bölgesel Balkanlar,güç]] Kafkasya,olarak Ortatanımlanmaktadır.<ref vename="Stratfor">{{Web Güneykaynağı|url=http://www.stratfor.com/weekly/20090317_turkey_and_russia_rise|title=Turkey Asya,and OrtaRussia Doğuon vethe AfrikaRise|publisher=Stratfor|date=17 ülkeleriMart ile2009|accessdate=21 yakınAğustos siyasî,2011}}</ref><ref ekonomik,name="Heptagon">{{Web vekaynağı|url=http://www.heptagonpost.com/Dessi/can_turkey_be_a_source_of_stability_in_the_middle_east|title=Can kültürelTurkey ilişkilerBe geliştirmiştira Source of Stability in the Middle East?|publisher=heptagonpost.com|date=18 Aralık 2010|accessdate=16 Mayıs 2011}}</ref><ref name="Eurasiareview">{{Web kaynağı|url=http://www.eurasiareview.com/03012012-turkey-a-welcome-return-to-the-balkans-analysis/|title=Turkey: A Welcome Return To The Balkans?|publisher=eurasiareview.com|date=3 Ocak 2012|accessdate=15 Kasım 2012}}</ref>
 
[[Avrupa]] ve [[Asya]] kıtaları arasındaki geçiş yolları üzerindeki konumu Türkiye'ye anlamlı bir güç ve önem kazandırmaktadır. Türkiye, siyaset bilimciler ve ekonomistlere göre stratejik konumu, büyük ekonomisi ve askeri kabiliyetiyle bir [[bölgesel güç]]tür.<ref>Stratfor: "Turkey and Russia on the Rise", by Reva Bhalla, Lauren Goodrich and Peter Zeihan. March 17, 2009.</ref><ref>Stratfor: "The Geopolitics of Turkey", by George Friedman. July 31, 2007.</ref>
 
== Köken ==
23.965

değişiklik