"Bağdat Kuşatması (1258)" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
Bot değişikliği: arz:سقوط بغداد (1258) bir seçkin maddedir; kozmetik değişiklikler
(Gerekçe: + kaynak gerektiren bilgi eklentisi)
k (Bot değişikliği: arz:سقوط بغداد (1258) bir seçkin maddedir; kozmetik değişiklikler)
* ''Musul Atabeyliği''
|savaşan3 =
|komutan1 = [[Dosya:Black flag.svg|border|22px]] [[Mustasım Billah]] {{executed}}<br />[[Dosya:Black flag.svg|border|22px]] [[Mücahidüddin Aybeg]] <br />[[Dosya:Black flag.svg|border|22px]] Süleyman Şah {{executed}}<br />[[Dosya:Black flag.svg|border|22px]] [[Karasungur]]<br /> [[Dosya:Flag of Ayyubid Dynasty.svg|border|22px]] ''el-Melik en-Nasır Davud''
|komutan2 = [[Hülagû Han]]<br /> [[Guo Kaan]]<br /> [[Argun Ağa]]<br /> [[Baycu Noyan]]<br /> ''Buka-Timur''<br /> ''Sintay''<br /> [[Ketboğa|Ketboğa Noyan]]<br /> [[Köke İlga]]<ref>John Masson Smith, Jr. ''Mongol Manpower and Persian Population'', s.276</ref> <br /> [[Dosya:Golden Horde flag 1339.svg|border|22px]] ''Balagay Noyan'' <br /> [[Dosya:Golden Horde flag 1339.svg|border|22px]] ''Tutar Noyan'' <br /> [[Dosya:Golden Horde flag 1339.svg|border|22px]] ''Kuli Noyan'' <br /> [[Bedreddin Lülü]]
|komutan3 =
|güç1 = 50.000
* 1.000 [[Frank]] ''Asker''
|güç3 =
|kayıp1 = 50.000 Asker<br />200.000 Sivil
|kayıp2 = Bilinmiyor
|kayıp3 =
 
'''Bağdat Kuşatması''', Büyük Moğol Han'ı [[Möngke|Mengü Han]]'ın emriyle [[Hülagû Han]]'ın komutası altında birleşen Moğol ordularının,
[[Abbâsîler|Abbâsî HalifeliğiHalifeliğinin]]nin başkenti [[Bağdat]]'ı almak için karadan girişimde bulundukları kuşatmadır. Bu kuşatma sonunda başkent elegeçirilerek istila edilmiş ve [[Abbâsîler|Abbâsî Halifeliği]] tarih sahnesinden silinmiştir.
 
== Arka Plan ==
1229 Mart'ında Büyük Han ilan edilen [[Ögeday]], kurultayda Moğol işgal ve istilalarının devam edilmesine karar vermiştir. Bu sebeple [[Çormağan Noyan]] komutası altında 30.000 kişilik kuvveti [[İran]] ve [[Irak]]'ın işgal edlmesi için sevk etmiştir.<ref>''[[Moğolların Gizli Tarihi]]'',s.184</ref> 1231 yılında hilafet topraklarında tekrar görünen Moğol orduları, yağma ve çapul maksatlı saldırılarla [[Erbil]] ve çevresine<ref>[[Ali İbnü'l-Esîr]],''al-kāmil fī t-taʾrīh'',XII,s.499-500</ref> hücum etmiştir. 1245 yılına kadar devam eden bu saldırılara karşı Abbâsî orduları başarı elde edememişlerdir.
 
1251 yılına gelindiğinde [[Moğol İmparatorluğu]] tahtına 43 yaşındaki [[Möngke|Mengü Han]] geçmiş<ref>[[Alâeddin Atâ Melik Cüveynî]],''[[Tarih-i Cihan Güşa]]'',c.III,s.15-16</ref> ve devlet içi sorunları hallederek doğuda ve batıda sekteye uğrayan seferlere devam edilmesini sağlamıştır. Bu dönemden önce Irak bölgesindeki saldırı ve istilaların genel komutası Çormağan'ın vefatından dolayı [[Baycu Noyan]]'a geçmiştir. Baycu bölgeye geldikten sonra hilafet topraklarından çok Anadolu'ya sefer düzenleyerek istilaya devam etmiştir.
 
== Hülagû'nün Seferi ==
 
=== Planlama Ve İlerleyiş ===
[[Möngke|Mengü Han]]'ın Büyük Han seçildiği kurultayda, ondan önceki hanlarda olduğu gibi bütün prens ve devlet yöneticilerinin onayıyla Hülagû; [[İran]], [[Anadolu]], [[Ermenistan]], [[Şam]] ve [[Mısır]] valisi seçilmiş, bu bölgelerin tamamen hakimiyet altına alınması kararlaştırılmıştır. Hülagû sefer öncesi hazılıklara başlamış ve yine [[Möngke|Mengü Han]]'ın emri üzerine her 10 Moğol erkeğinden 2'si orduya alınmıştır. [[Möngke|Mengü Han]] bununla da yetinmeyerek vasal durumundaki [[Kirman]], [[Fars]], [[Musul]] Atabeylerine elçiler göndererek, sefer halindeki Moğol ordusuna asker,teçhizat ve erzak yardımında bulunmalarını emretmiştir.<ref>[[Alâeddin Atâ Melik Cüveynî]],''[[Tarih-i Cihan Güşa]]'',c.III,s.89-90</ref> Ayrıca bölgede bulunan Baycu'ya da haber gönderilerek saldırılarını sıklaştırmasını ve Hülagû'ye destekte bulunmasını bildirmiştir.
 
Hülagû çıkacağı sefer için özel olarak kale kuşatmalarında ve zorlu yollarda geçiş kolaylığı sağlamak için 1.000 kişilik [[Hitay]]lı mühendisi de ordusuna dahil etmiştir. Ordunun gıda ve ihtiyaç stokları devletin bütün yörelerinde sağlanmıştır. Önden gönderilen mühendis alayı sayesinde ordunun izleyeceği güzergah tespit edilmiştir.<ref>[[Alâeddin Atâ Melik Cüveynî]],''[[Tarih-i Cihan Güşa]]'',c.III,s.57-58</ref> Bu hazırlıklar sırasında [[Ketboğa|Ketboğa Noyan]] komutasında 10.000 kişilik öncü bir kol, 1252 Mayıs'ında [[Mazenderan]] ve [[Huzistan Eyaleti|Huzistan]] bölgesine gönderilerek, ana ordu gelene kadar bu bölgede bulunan [[Haşhaşin|Haşhaşiler]]'e saldırmasını emredilmiştir.<ref>[[Reşidüddin Hamedani]],[[Cami’üt-Tevarih]],c.II,s.243</ref> Ocak 1254'te de büyük Moğol ordusu harekete geçmiştir.<ref>[[Reşidüddin Hamedani]],[[Cami’üt-Tevarih]],c.II,s.238</ref> 1254 yılı sonlarına doğru [[Almalıg]]'a<ref name="ReferenceA">[[Reşidüddin Hamedani]],[[Cami’üt-Tevarih]],c.II,s.239</ref>, 1255 Eylül'ünde ise [[Semerkant]]'a<ref name="ReferenceA"/> varan Hülagû ve ordusu burada [[İran]]'da bulunan sultanlara elçiler göndererek ilk olarak saldırıda bulunacağı [[Haşhaşin|Haşhaşiler]]'e karşı asker takviyesinde bulunmalarını istemiştir. Abbâsî Halifesi [[Mustasım Billah]]'a da elçi gönderen Hülagû, aynı talebi halifeden de istemiş ve [[Möngke|Mengü Han]]'ın hükümdarlığını kabul etmesini istemiştir. Halifenin göndermiş olduğu mektupta istekleri reddedilen Hülagû, buna sinirlenerek halifeye hakaret dolu mektuplarla karşılık vermiş, yönetmiş olduğu devleti yıkmak ve kendisini öldürmekle tehdit etmiştir. Ocak 1256<ref>[[Reşidüddin Hamedani]],[[Cami’üt-Tevarih]],c.II,s.240</ref> yılında [[Ceyhun|Amuderya]]'yı geçtikten sonra ilkbaharda vardığı ''Şuburkan otlağı'' mevkiinde ordusunu dinlendiren Hülagû, burada [[İran]] emiri [[Argun Ağa]]'nın getirmiş olduğu hediyeleri kabul etmiş, ona ikramda bulunmuş ve [[Möngke|Mengü Han]]'ın yanına dönmesini emretmiştir. Bu bölgenin yönetimini ise geçici süreliğine oğlu ''Giray Melik'', ''Ahmet Bitikçi'' ve [[Alâeddin Atâ Melik Cüveynî]]ye bırakmıştır.
 
=== Haşhaşiler Üzerine Sefer ===
[[Dosya:Siege of Alamut (1256).jpeg|right|thumb|200px| Moğol orduları tarafından [[Alamut]] kalesinin kuşatılışını gösteren minyatür]]
1253'de [[Ketboğa]]'nın bölgeye gelmesiyle [[Haşhaşin|Haşhaşiler]]'e karşı başlatmış olduğu geniş kapsamlı operasyonda, büyük Moğol ordusu gelene kadarki süre zarfı içerisinde kayda değer başarılar elde edilmiştir. [[Mazenderan]] bölgesinde bulunan yaklaşık 100 Haşhaşi kalesinin<ref>[[Reşidüddin Hamedani]],[[Cami’üt-Tevarih]],c.II,s.255</ref> büyük çoğunluğunu ele geçiren Ketboğa, [[Mansûrîyye]] ve [[Rudbar]]'daki köylere saldırarak büyük talanlarda bulunmuş fakat [[Alamut]], [[Lembeser]], [[Gerdekuh]] gibi kuvvetli kalelerin direnmesine karşı kuşatmasını uzatmak zorunda kalmıştır.
1256 ilkbaharında [[Tus, İran|Tus]] şehrine varan Hülagû komutasındaki Moğol ordusu, alınamayan kalelere karşı mancınıklar ve kuşatma kuleleri kurarak saldırılarını yoğunlaştırmışlardır. Alınamamış olan kaleler de bir bir zaptedilip istila edilmiş, savunucuları son askerine kadar kılıçtan geçirilmiştir. 20 Kasım 1256<ref>[[Reşidüddin Hamedani]],[[Cami’üt-Tevarih]],c.II,s.254-255</ref> yılında son [[İsmailîlik|İsmailî İmamı]] [[Rükneddin Hür Şah]]'ın teslim olmasına karşın hala ele geçirilememiş olan [[Alamut|Alamut Kalesi]]'ni yok etmek için Hülagû, emrindeki mühendis alayına kalenin bulunduğu dağ'ın altına tüneller açılmasını, tünellerin içini ise petrol ve barut doldurmasını emretmiştir. Bu sayede dağ patlatılmak suretiyle son Haşhaşi kalesi de imha edilerek ele geçirilmiştir.
 
== Bağdat'ın Ele Geçirilişi ==
 
=== Hülagû'nün Bağdat'a yürüyüşü ===
Haşhaşiler sorunu ortadan kaldırıldıktan sonra Hülagû, [[Möngke|Mengü Han]]'ın kendi sorumluluğu altına vermiş olduğu toprakları ele geçirmek için ordusuna yürüyüş emri vermiştir. [[Müslüman]] topraklarına karşı yapmış olduğu sefer için [[Hristiyan]] ittifakı oluşturmak adına bölgede bulunan vasal durumundaki [[Gürcüler]]'e ve [[Ermeniler]]'e elçiler göndererek ordusuna takviyede bulunmalarını emretmiştir. [[Antakya]]'daki [[Haçlılar]]'a da savaş çağrısında bulunulmuş, Hülagû ile [[VI. Boemondo]] arasında topraklarına dokunulmamak kaydıyla yardımda bulunulacağı yönünde anlaşmaya varılmıştır. Bu sayede Moğol ordusuna 12.000 [[Ermeniler|Ermeni]] [[Şövalye]], 60.000 [[Gürcüler|Gürcü]] piyade, 1.000 kadar da [[Frank]] asker eklemeyi başarmıştır. Ayrıca yaklaşan Moğol tehlikesine, karşı koyamayacağını önceden anlayan ''Musul Atabey'i'' [[Bedreddin Lülü]] de, topraklarına dokunulmamak kaydıyla [[Baycu Noyan]] komutası altında 5.000 kişilik teçhizatlı [[Türk]] askeri takviyesinde bulunmuştur.
 
Hülagû kararını açıklayarak ordusunu Bağdat üzerine harekete geçirmiştir. 27 Mart 1257'de [[Hamedan Eyaleti|Hamedan]]'dan yola çıkan ordu, [[Dinever]]'e vardıktan sonra kuzey'e [[Tebriz]]'e doğru yönelmiştir. Burada yaklaşık 2 ay kadar kalan Moğol ordusu, yörede bulunan [[Türkmen]] ve [[Kürt]]lerin denetimi altındaki sarp kalelere hücum ederek, bunları ele geçirmiş ve gövde gösterisinde bulunmuştur.
 
=== Şehrin Kuşatılması ===
[[Dosya:DiezAlbumsFallOfBaghdad.jpg|right|thumb|350px|[[Cami'üt-Tevarih]]de bulunan Bağdat kuşatmasını gösteren bir minyatür]]
Hülagû, yaklaşık 120.000 kişilik ordusunu Bağdat'a gelebilecek takviye birlikleri engelleyebilmek adına 3 kısım'a ayırmıştır. Sağ kanadın genel komutasını [[Baycu Noyan]]'a vererek, bu kuvvetlerin [[Erbil]] üzerinden [[Musul]]'a, oradan da [[Bağdat]] üzerine yürüyerek şehri batı yönünden kuşatmaya almasını emretmiştir. Baycu, Musul'a vardığında [[Bedreddin Lülü]]'nün göndermiş olduğu birlikler ve [[Kıpçak]] diyarından yardıma gelen Balagay, Tutar ve Kuli Noyan komutasındaki birlikler eklenmiştir. Bunlara ek olarak Buka Timur da Baycu Noyan'ın yanında yer almıştır. Sol kanat ise [[Ketboğa|Ketboğa Noyan]] komutasına verilmiş, bu kuvvetlerin de [[Luristan Eyaleti|Luristan]] üzerine yürüyerek Bağdat'ı güney yönünden kuşatması emredilmiştir. [[Ketboğa]]'nın yardımına ise [[Köke İlga]] verilmiştir. Ordunun merkezinde ise bizzat Hülagû bulunmaktadır ve yanında yardımcı olarak [[Gou Kaan]] ve kardeşi ''Sintay'' bulunmaktadır. Sağ ve sol kanatlar aynı zamanda yani Aralık 1257'de harekete geçerek eş güdümlü olarak şehrin kuşatılması hedeflenmiştir.<ref>[[Reşidüddin Hamedani]],[[Cami’üt-Tevarih]],c.II,s.285</ref>
[[Ketboğa]] komutasındaki ordu ise kendine emredilen bölge üzerine hareket ederek, fazla bir direnişle karşılaşmadan yoluna devam etmiş ve Bağdat'ın güney surlarına ulaşmıştır. Yaklaşık olarak Moğol ordusunun diğer 2 kol'u da aynı sürede şehre varmış ve 22 Ocak 1258'de Bağdat muhasarası başlatılmıştır. Moğol ordusu içerisinde bulunan mühendisler kale kuşatmasında kullanılan mancınık, koç başları ve kuşatma kulelerini hazırlayarak surların tahribatına başlanmıştır. Yaklaşık 6 gün<ref>[[Reşidüddin Hamedani]],[[Cami’üt-Tevarih]],c.II,s.287</ref> süren saldının ardından surlarda açılan gediklerden şehre giren Moğol askerleri, şehirde bulunan sivil halkı katletmeye başlamıştır. Hülagû, şehirde yapılan katliamların son bulması için halifenin ve maiyetindekilerin teslim olmalarını istemiştir. 7 Şubat 1258 günü<ref>[[Reşidüddin Hamedani]],[[Cami’üt-Tevarih]],c.II,s.289</ref> [[Mücahidüddin Aybeg]] ve [[Süleyman Şah]] teslim olmuş, kesilen başları teşhir edilmek üzere ''Musul Atabey'i'' [[Bedreddin Lülü]]'ye gönderilmiştir.<ref>[[Reşidüddin Hamedani]],[[Cami’üt-Tevarih]],c.II,s.290</ref> Halife [[Mustasım Billah]] ise oğullarıyla beraber 10 Şubat 1258 günü Hülagû'ye teslim olmuştur. İdamı hakkında farklı rivayetler bulunmasına rağmen en yaygın olanı, Halifenin keçeye sarılarak Moğol atlarının ayakları altında ezilemek suretiyle can verişi yönündedir.<ref>Cüzcani,Tabakat-i Nasıri,c.II,s.197</ref> Bağdat ise bu süre zarfında Moğollarca tahrip edilmiş, surları, binaları ve kütüphaneleri yıkılmış, halkın büyük bir kısmı kılıçtan geçirilmiştr.
 
== Sonuçları ==
İstilanın ardından Hülagû, Şam ve Mısır'ı istila etmek için ordusuyla yoluna devam etmiş ve şehrin yeniden inşa edilmesi için 3.000 Moğol'u geride bırakmıştır. [[Alâeddin Atâ Melik Cüveynî]]; [[Bağdat]], [[Mezopotamya]] ve [[Huzistan Eyaleti|Huzistan]] valisi olarak atanmıştır. Karısı [[Dokuz Hatun]] ve maiyetindekilerin büyük çoğunluğunun Nesturi Hristiyan olması sebebiyle Hülagû, katliam sırasında şehirde bulunan Hristiyanların büyük çoğunluğu bağışlamıştır.
 
Başlangıçta Bağdat'ın düşmesi tüm İslam alemi için büyük bir şok yaratsa da, şehir [[İlhanlılar]]'ın başkenti olmuş, [[Abbâsîler|Abbâsî Halifeliği]]'nin yıkılmasına ve [[İlhanlılar|İlhanlılar Devleti]]'nin kurulmasına neden olmuştur.
 
== Kaynakça ==
{{Kaynakça}}
 
== Dış bağlantılar ==
 
* Alâeddin Atâ Melik Cüveyni (cev.Mürsel Öztürk) (1999 2.baskı), ''Tarih-i Cihan Güşa'', Ankara:Kültür Bakanlığı- Kültür Eserleri Dizisi (3 cilt bir arada)
{{Moğol istilaları}}
 
[[Kategori:Moğol istilaları ]]
[[Kategori:Moğol İmparatorluğu'nun muharebeleri]]
 
{{Link SM|arz}}
184.018

değişiklik