"Yezdânizm" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
ufak düzenlemeler
(Kürt Aleviliği olarak bilinen Yarsanizm, Yezdanizm neolojizmi şemsiyesi altında yer alan bir inanç olmakla birlikte, Yezdanizm'in sinonimi değildir. Ek olarak "Kürt Alevileri" ile "Kürt Aleviliği" aynı anlama gelmemektedir.)
k (ufak düzenlemeler)
| url =
| accessdate =
}}</ref><ref name="bulut">[[Faik Bulut|Bulut, Faik]], (2011), ''[[Ali]]'siz [[Alevîlik]]'', Berfin Yayıncılık.</ref>, [[İslâmiyet]] ile cok fazla bağı bulunmayan, [[Zentçe]] "Yazata" kelimesi ile aynı mânâya gelen ve [[Kürtçe]]'deki "tapılmaya değer" anlamındaki "Yazdân" kelimesinden [[Zerdüştçülük]] mefhumunu ifade etmek maksadıyla üretilen bir [[ihtira]].” <ref name="Izady">< /ref> [[İslâmiyet]]'te [[Allâh’ûr-Râhman’ûr-Râhîym]] olarak adlandırılan [[Tanrı]], [[Mecûsîler]]'e göre ise ''"Yezdân" (Tüm hayırların [[Yaradan]]ı olan "Hayır Tanrısı")'' olarak bilinmekteydi.<ref>[[Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır]], ''[[Hak Dini Kur'an Dili]],'' Cilt 10, Sahife 491, Feza Gazetecilik, Yenibosna, İstanbul.</ref>
[[Dosya:Yazidism08.jpg|thumb|left|upright=1.13|[[Yezidiler]].<ref name="Xemgin">Xemgin, E. (2012), ''[[Mazdaizm|Mazda İnancı]] ve [[Alevîlik]]'', Berfin Yayıncılık.</ref>]]
 
== Yezdânizm ==
{{ana|Yezdânizm’in Ghulat-i Şîʿa ve Kürt Alevîliği ile etkileşimi|Kürt Alevîleri|Kürtler}}
}}“Yezdânizm”</ref name="Izady"/>, [[İslâm]]î-[[Bâtınî]] inançlarla her hangi bir alâkası bulunmayan [[Yezîdî]] [[gnostik]] dini,<ref name="Xemgin">< /ref> [[Hitit mitolojisi]]nden esinlenerek [[antik]] [[Anadolu]] [[paganizm]]ini ''[[Kürt]]-[[Alevî]]'' kimliğini benimsemiş kitleler arasında yeniden canlandırmaya uğraşan [[Işıkçılık|Işık Alevîliği]],<ref name="ışık">{{Kitap kaynağı|yazar=Erdoğan Çınar|başlık= Alevîliğin Gizli Tarihi, Chivi Yazıları|yayımcı=idefix.com|yıl= 2004|url=http://www.kitapturk.com/books/Kitap/19669/Aleviligin_Gizli_Tarihi.htm}}</ref> ve [[İslâm]] [[tasavvuf]]unun özellikle de [[Bektâşî]]liğin [[Mazdaizm|Mazdeizm]] i’tikatları üzerinde oluşturduğu tesirler neticesinde yeniden biçimlenen ''“[[Yâresânîler|Yâresânî]] [[Kürt]] [[tarikât]]ı”'' <ref name="bulut">< /ref> gibi ''“gayrî-[[İslâm]]î [[İran]]-[[Kürt]] kökenli gruplar”'' <ref name="kreyen">{{Kitap kaynağı|son=Kreyenbroek|ilk= Philip G.| bölüm=Religion and Religions in [[Kurdistan]]| başlık=Kurdish Culture and Identity|yayımcı= Zed Books Ltd.|yıl=1996|isbn= 1856493296}}</ref> arasında mevcut inançları tanımlamak maksadıyla ilk defa ''“[[Mehrdad R. Izady]]”'' <ref name="Izady">< /ref> tarafından kullanılan yeni bir tâbirdir.
“Yezdânizm”<ref name="Izady">{{Citation
''Yezdânizm'' <ref name="Izady">< /ref> üç ana başlık altında incelenebilir:
| last =[[Mehrdad R. Izady|Izady]]
| first =[[Mehrdad R. Izady|Mehrdad R.]]
| author-link =
| publication-date =
| date =
| year =1992
| title =The Kurds : a concise handbook
| edition =
| volume =
| series =
| publication-place =Washington & London
| place =
| publisher =Taylor & Francis
| pages = 170 passim
| page =
| id =
| isbn =0-8448-1727-9
| doi =
| oclc =
| url =
| accessdate =
}}</ref>, [[İslâm]]î-[[Bâtınî]] inançlarla her hangi bir alâkası bulunmayan [[Yezîdî]] [[gnostik]] dini,<ref name="Xemgin"></ref> [[Hitit mitolojisi]]nden esinlenerek [[antik]] [[Anadolu]] [[paganizm]]ini ''[[Kürt]]-[[Alevî]]'' kimliğini benimsemiş kitleler arasında yeniden canlandırmaya uğraşan [[Işıkçılık|Işık Alevîliği]],<ref name="ışık">{{Kitap kaynağı|yazar=Erdoğan Çınar|başlık= Alevîliğin Gizli Tarihi, Chivi Yazıları|yayımcı=idefix.com|yıl= 2004|url=http://www.kitapturk.com/books/Kitap/19669/Aleviligin_Gizli_Tarihi.htm}}</ref> ve [[İslâm]] [[tasavvuf]]unun özellikle de [[Bektâşî]]liğin [[Mazdaizm|Mazdeizm]] i’tikatları üzerinde oluşturduğu tesirler neticesinde yeniden biçimlenen ''“[[Yâresânîler|Yâresânî]] [[Kürt]] [[tarikât]]ı”'' <ref name="bulut"></ref> gibi ''“gayrî-[[İslâm]]î [[İran]]-[[Kürt]] kökenli gruplar”'' <ref name="kreyen">{{Kitap kaynağı|son=Kreyenbroek|ilk= Philip G.| bölüm=Religion and Religions in [[Kurdistan]]| başlık=Kurdish Culture and Identity|yayımcı= Zed Books Ltd.|yıl=1996|isbn= 1856493296}}</ref> arasında mevcut inançları tanımlamak maksadıyla ilk defa ''“[[Mehrdad R. Izady]]”'' <ref name="Izady"></ref> tarafından kullanılan yeni bir tâbirdir.
''Yezdânizm'' <ref name="Izady"></ref> üç ana başlık altında incelenebilir:
 
=== Yezidîler / Êzidîlik ''(Êzidîtî)''<ref name="yezox">{{Ansiklopedi kaynağı|madde=Yezidis|ansiklopedi= The Concise Oxford Dictionary of World Religions|editör= John Bowker|yayımcı=Oxford University Press|yıl= 2000|url=http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t101.e8093}}</ref> ===
[[Muhammed bin Abdullah]] tarafından babası [[El-Hakem ibn-i Ebî el-ʿAs]] ile birlikte [[Mekke]]'nin güneyindeki [[Taif]] kentine sürülen ve sonradan [[Emevîler]]'in dördüncü [[halife]]si olan [[Mervan bin Hakem bin Ebî’l-ʿAs]]'ın soyundan gelen [[Adi bin Musafir]]'in<ref name="kreyen" /> adına atfedilerek [[Zerdüştlük]] ilkeleri üzerine kurulan, evrenin ve insanların [[Azda]] adında bir tanrının görevlendimiş olduğu [[Melek Tavus]] tarafından yaradıldığına inanan, fakat [[İslam peygamberleri]] olan [[İbrahim (peygamber)|İbrahim]], [[Musa]], [[İsa]], ve [[Muhammed bin Abdullah]]'ın [[peygamber]]liklerini tanımayan, "[[Meshaf Reş]]" ve "[[Kitab el Celve]]" adlı kitapları dinî öğretilerinin temel dayanağı olarak kabullenen inanç.
{{Ayrıca bakınız|Azda|Melek Tavus|Meshaf Reş|Kitab el Celve|Adi bin Musafir}}
=== Chinarisme / Çınarizm – Işıkçılık / Işık Alevîliği ''(Elewîtî)''<ref name="ışık">{{Kitap kaynağı|yazar=Erdoğan Çınar|başlık= Alevîliğin Gizli Tarihi, Chivi Yazıları|yayımcı=idefix.com|yıl= 2004|url=http://www.kitapturk.com/books/Kitap/19669/Aleviligin_Gizli_Tarihi.htm}}</ref> ===
{{Karıştırma|Işıkçılar Cemaati}}{{Karıştırma|İşrakilik}}{{Karıştırma|Alevîlik}}
Erdoğan Çınar tarafından ortaya atılan [[Alevî]]liğin [[Hititler]] ile [[Luviler]]'in dinlerinin devamı olduğu, on binlerce yıllık geçmişten gelen tüm dinleri etkileyen, ve bütün semavî dinlerin başlangıcını oluşturan asıl kaynak, ''"Serçeşme"'' <ref name="ışık">< /ref> olduğunu öne süren inanç.
{{Ayrıca bakınız|Luviler|Hitit mitolojisi|Kabbala|Mitraizm|Işık Alevîleri}}
 
=== Yâresanîler / Ehl-i Hakk ''(Yarsanîtî)''<ref name="Elahi">Elahi, Bahram (1987). ''The path of perfection, the spiritual teachings of Master Nur Ali Elahi''. ISBN 0-7126-0200-3.</ref> ===
[[Dosya:kakkai.jpg|thumb|left|[[Irak]]-[[Kürdistan Bölgesel Yönetimi]]’ne ait olan [[Süleymaniye, Irak|Süleymaniye]] kentindeki [[Yarsan|Yarsanîler]]îler. ''(Duvardaki resim dinî semboller içermektedir)''.]]
{{ana|Zerdüşt|Mazdaizm|Zurvanizm|Yarsan|Nusayrî inancı}}
[[Musa el-Kâzım]] soyundan geldiği öne sürülen ve [[Hacı Bektaş-ı Veli]] ile özdeşleştirilen ''"Sultan Sahak"'' tarafından 15. yüzyılda [[Zerdüştlük]] inancından beslenerek kurulan, [[Kur'an-ı Kerîm]]'in [[Allah]]'ın kelâmı olduğunu kabul etmeyen ve [[Hazreti Muhammed]]'in peygamberliğini tanımayan, fakat [[Ali bin Ebu Talib|Ali bin Ebâ Tâlib Merkedî]]'nin ulûhuyeti temeli üzerine dayanan ve ''"Kelâm-ı Serencâm"'' adlı kitabı dînî öğretilerinin temel kaynağı olarak kabullenen dinî inanç.
 
==== "Ali-İlâhîler" ve "Nusayrîler" ile olan benzerliği ====
[[İ'tikad]]en [[Alevî]]-[[Müslüman]] olan ''"[[Kürt Alevîleri]]"'' ile karıştırılmaması gereken bu [[inanç]] topluluğunun, ''"[[Nusayrîler]]" ve "[[Ali-İlâhîler]]"'' gibi [[Ali bin Ebâ Tâlib]]'in makâm-ı mâneviyesini [[Cenâb-ı Hakk]] ile özdeştirmelerinden başka benzer ortak yanları bulunmamaktadır.<ref name="Elahi">< /ref>
{{Ayrıca bakınız|Ali-İlâhîler|Kürt Alevîleri|Ehl-i Hak|Yâresânîler|Nusayrîlik}}
 
461.643

değişiklik