Ana menüyü aç

Değişiklikler

[[Teori]] alanında [[modernizm|modernist]] [[sanat]] biçimleri ve uygulamalarından koptuğu iddia edilen bir dizi kültürel yapıntıyı tanımlayan [[mimarlık]], [[felsefe]], [[edebiyat]], [[güzel sanatlar]] gibi alanlarda yeni kültür biçimlerin işaretleri olarak başlamıştır. Bu tartışmalar zamanla diğer birçok alanlara ve disiplinlere de yansımıştır ve sonuçta bir bütün olarak [[modernite]]nin sorgulanmasına ve aşılması arayışına dönüşmüştür. Bununla birlikte postmodernizmi yeni bir tarihsel evre olarak anlamaktansa modernizmin kendi içinde bir aşama ya da özgül bir dönem olarak anlama çabaları da söz konusudur. Postmodernizm, bu anlamda kendine yönelik itiraz ve eleştirileri de içine alacak şekilde süregiden bir modernizm/modernite/modernlik soruşturması ve tartışması olarak görülmektedir.
 
== Postmodernizmin tarihsel ve düşünsel çerçevesi ==
[[Dosya:Guggenheim-bilbao-jan05.jpg|thumb|400px|Postmodern mimari örneklerinden Guggenheim Müzesi - Bilbao]]
Çoklu yapısı ve karmaşık değerlendirilmeleriyle, "Postmodernizm tam olarak nedir?" sorusuna tek yanıt vermek mümkün değildir. ''Postmodernizm'' kimilerine göre, bir dönemin adıdır. Buna nazaran, söz konusu dönem "Postmodern durum" (Lyotard) olarak adlandırılır. Aynı zamanda yeni bir felsefi konseptin, yeni bir düşüncenin, üslubun, yeni bir usçuluğun (modern usçuluğu aşan farklı bir usçuluğun), yeni bir söylemin ''de'' adıdır postmodernizm. Bu, hem kültürel hem düşünsel hem de maddi nitelikler açısından bir dönemin sona ermesi ve ''kendi içinden'' ötesine geçilmesi anlamında ileri sürülen bir kavramlaştırmadır.
 
== Postmodernizmin tarihsel ve düşünsel çerçevesi ==
Bazı yazarlara göre yılı modernitenin bittiği varsayılan tarihtir. Nitekim temel olarak, ''Postmodernizm'' olarak anılan düşünce ve pratiklerin tamamının [[II. Dünya Savaşı]] sonrasında ortaya çıktığı görülür. Kesin bir dönemleştirme yapmak ve tarihsel sınırları saptamak olanaklı görünmemekte; hatta öncüllerinin bizzat modernizm içinde yer almasıyla birlikte, Postmodernizm olarak ifade edilen süreci ve düşünceleri, tarihsel zaman dilimi açısından II. Dünya Savaşı sonrasından itibaren ele almak yerinde olacaktır.
 
Daha sonra, özellikle [[1960]]'lı yıllardan itibaren, [[Fransa]]'da görülen teorik çalışmaların ve felsefi tartışmaların sonucunda, Postmodernizm, felsefi olarak da kendini ifade etmeye başlar. [[Postyapısalcı felsefe]], Postmodernizmin düşünsel felsefi arkaplanını doldurmaktadır. Bu dönemde modernitenin ülküleri ihlal edilmiş ve bu ülkülere kaynaklık eden düşünce biçimleri ya da temel kuramsal kavram ve kategoriler açıktan sorgulanmaya başlanmıştır; [[bilim]], [[teknoloji]], [[sanat]], siyasal özgürlükler adına yapılan her şeyin ortak amacı ilerleme ve insanın özgürleşmesidir, oysa varılan sonuçların böyle olmadığı açıklık kazanmıştır.
 
Bu sürecin sonucunda varılan noktayı Lyotard, (ya da Büyük Anlatılar'ın) sonu olarak adlandırır. Bunları [[Aydınlanma]], [[İdealizm]] ve [[Tarihselcilik]] olarak belirtebiliriz.
Modernitenin projelerinin ( [[Rasyonellik]], [[Özgürlük]], [[Evrensellik]] vb. gibi) başarısızlıklarını değerlendirmek değil, bu başarısızlığın ''teorik temellerini anlamak ve aşmak'' postmodern düşüncenin temel hedefidir. Dolayısıyla yalnızca modern projelerin eleştirisi ve yeniden kullanıma sunulmasını sağlamak değil, bizzat modernitenin kendisini tanımlamakta kullandığı temel ''argümantasyon yapısının'' '''yapıbozum''''a (daha doğru bir deyişle [[yapısöküm]]'e) uğratılması gerçekleştirilmiştir.
 
=== Kökeni ===
Çoklu yapısı ve karmaşık değerlendirilmeleriyle, “Postmodernizm tam olarak nedir?” sorusuna birden fazla yanıt vermek mümkün görünmektedir. Postmodernizm kimilerine göre, bir dönemin adi olmaktan cok bir durumun adıdır. Buna göre, sözkonusu durumu “Postmodern durum” (Lyotard) olarak adlandirmak degil fakat bunun kapsam icerimini belirtlemek bir sorundur.Lyotard,
Postmodernizmdeki ''post'' eki ''sonra'' anlamına gelmekle birlikte [[modernizm]]den devam eden, ondan kaynaklanan ve onun sorunsallaştırılması ve aşılmaya çalışılması anlamlarına gelir. Postmodernizm, söylemlerinde görülen aşırılıklara rağmen bir çağın kapanıp başka bir çağın açılması anlamında bir '''kopuş'''u ifade etmez. Burada modernizmle paradoksal bir ilişki söz konusudur. Modernizmin kendi içinde varılan sınırların sonrası, o sınırlardan itibaren geriye dönük bir kökten sorunsallaştırma girişimi ve yeniden değerlendirme çabası olarak belirtilebilir.
 
…Postmodern kuşkusuz modernin bir parçasıdır.Postmodernizm modernizmin sonunda değil doğuşundadır ve bu durum süreklidir.(Postmodern Durum, 1984) demektedir.
[[Arnold Toynbee]] ''Bir Tarih İncelemesi'' adlı eserinde modern dönemin [[I. Dünya Savaşı]]'yla sona erdiğini, bundan sonraki dönemin postmodern dönem olduğunu ileri sürerek ilk kez ''postmodern'' terimini kullanmıştır. Yine [[1934]] yılında [[Amerika]]'da yayınlanan bir şiir [[antoloji]]sinde postmodern sözcüğü yer almıştır. [[1950]]'lerde [[modernizm]]deki hemen tüm olgulara bir tepki olarak ortaya çıkıp mimarlık, sanat, [[Siyaset|politika]], eğitim, toplum gibi çok farklı alanda kendinden iyice söz ettirmeye başlayan postmodernizm [[1980]]'lerin başlarında yaygın olarak kullanılan bir kavram olmuştur.
Çoklu yapısı ve karmaşık değerlendirilmeleriyle, "Postmodernizm tam olarak nedir?" sorusuna tek yanıt vermek mümkün değildir. ''Postmodernizm'' kimilerine göre, bir dönemin adıdır. Buna nazaran, söz konusu dönem "Postmodern durum" (Lyotard) olarak adlandırılır. Aynı zamanda yeni bir felsefi konseptin, yeni bir düşüncenin, üslubun, yeni bir usçuluğun (modern usçuluğu aşan farklı bir usçuluğun), yeni bir söylemin ''de'' adıdır postmodernizm. Bu, hem kültürel hem düşünsel hem de maddi nitelikler açısından bir dönemin sona ermesi ve ''kendi içinden'' ötesine geçilmesi anlamında ileri sürülen bir kavramlaştırmadır.
Bazı yazarlara göre 1943 yılı modernitenin bittiği varsayılan tarihtir. Nitekim temel olarak, ''Postmodernizm'' olarak anılan düşünce ve pratiklerin tamamının [[II. Dünya Savaşı]]savaşı sonrasında ortaya çıktığı görülür. Kesin bir dönemleştirme yapmak ve tarihsel sınırları saptamak olanaklı görünmemekte;görünmemekle birlikte ve hatta öncüllerininöncülleri bizzat modernizm içindeicinde yer almasıylaalmakla birlikte, Postmodernizm olarak ifade edilen süreci ve düşünceleri, tarihsel zaman dilimi açısından II. Dünya Savaşısavaşı sonrasından itibaren ele almak yerinde olacaktır.
Daha sonra, özellikle [[1960]]'lı1960′lı yıllardan itibaren, [[Fransa]]'daFransa’da görülen teorik çalışmaların ve felsefi tartışmaların sonucunda, Postmodernizm, felsefi olarak da kendini ifade etmeye başlar. [[Postyapısalcı felsefe]], Postmodernizmin düşünsel felsefi arkaplanını doldurmaktadır. Bu dönemde modernitenin ülküleri ihlal edilmiş ve bu ülkülere kaynaklık eden düşünce biçimleri ya da temel kuramsal kavram ve kategoriler açıktan sorgulanmaya başlanmıştır; [[bilim]], [[teknoloji]], [[sanat]], siyasal özgürlükler adına yapılan her şeyin ortak amacı ilerleme ve insanın özgürleşmesidir, oysa varılan sonuçların böyle olmadığı açıklık kazanmıştır.
Bu sürecin sonucunda varılan noktayı Lyotard, Meta-anlatılar‘ın (yada Büyük Anlatılar’ın) sonu olarak adlandırır. Bunları Aydınlanma, İdealizm ve Tarihselcilik olarak belirtebiliriz. Modernitenin projelerinin ( [[Rasyonellik]]Rasyonallik, [[Özgürlük]], [[Evrensellik]] vb. gibi) başarısızlıklarını değerlendirmek değil, bu başarısızlığın ''teorik temellerini anlamak ve aşmak'' postmodern düşüncenin temel hedefidir. Dolayısıyla yalnızca modern projelerin eleştirisi ve yeniden kullanıma sunulmasını sağlamak değildegil, bizzat modernitenin kendisini tanımlamakta kullandığıkullanıdığı temel ''argümantasyon yapısının'' '''yapıbozum''''ayapıbozum’a (daha doğru bir deyişledegişle [[yapısöküm]]'e)yapısöküm’e )uğratılması gerçekleştirilmiştir.
 
Post-modernizm; belli bir anlamda belli bir ideolojiyi ya da öğretiyi hedeflemez. Bazı postmodern teorisyenlerin özellikle belli başlı ideolojilerle polemik halinde olması bunu yadsımaz. ''Post'' öneki burada, bir ''sonralık'' anlamına geldiği kadar, ''ötesi'' anlamına da gelir ve bu bağlamda tartışmalar belli bir ideoloji hakkında değil de daha çok ve asıl olarak, ideolojinin [[ideoloji]] olmaklığı hakkında yürütülür. Belli bir öğreti ya da felsefi fikir değil asıl olarak bütün öğretilerin ve felsefi sistemlerin üzerinde durdugu kuramsal zemin sorunsallaştırılır. Bu anlamda modernleşme projesinin ve hatta [[Batı felsefesi]] ya da [[Batı düşüncesi]] denilen düşünce yapısının başlangıcından itibaren ''genel geçerliliğe'' sahip olan [[Hümanizm]], [[özgürlük]], [[kurtuluş]], [[evrensellik]], [[bilim]] ve [[akıl]] gibi nosyonlar da sorunsallaştırılır ve yerlerinden edilir.
 
Terimin tarihcesi
Postmodernizmin, ekonomik ve toplumsal koşullar anlamında başlangıcı ve kaynakları [[II. Dünya Savaşı]] sonrasında bulunabilir. Düşünsel temelleri ise karmaşık bir şekilde çok daha öncelere uzanmaktadır, ama yine de bir belirleme yapmak gerekirse [[Friedrich Wilhelm Nietzsche|Nietzsche]] ve sonrasında postmodernizmin düşünsel kavram ve kategorilerinin ipuçlarını bulabiliriz.
 
Postmodernizmdeki ''post'' eki ''sonra'' anlamına gelmekle birlikte [[modernizm]]denmodernizmden devam eden, ondan kaynaklanan ve onun sorunsallaştırılması ve aşılmaya çalışılması anlamlarına gelir. Postmodernizm, söylemlerinde görülen aşırılıklara rağmen bir çağın kapanıp başka bir çağın açılması anlamında bir '''kopuş'''ukopuşu ifade etmez. Burada modernizmle paradoksal bir ilişki söz konusudursözkonusudur. Modernizmin kendi içinde varılan sınırların sonrası, o sınırlardan itibaren geriye dönük bir kökten sorunsallaştırma girişimi ve yeniden değerlendirme çabası olarak belirtilebilir.
=== Postmodernizm, Postmodern durum, Postmodern felsefe ===
Postmodernizm, [[Postmodern durum]], [[Postmodern felsefe]], daha da özgül bir anlamda olan [[Postyapısalcı felsefe]] farklı anlamlarda ve içeriklerde ele alınıp değerlendirilmelidir.
[[Arnold Toynbee]] ''Bir Tarih İncelemesi'' (1939) adlı eserinde modern dönemin [[I1. Dünya Savaşı]]'yla Savaşı’yla sona erdiğini, bundan sonraki dönemin postmodern dönem olduğunu ileri sürerek ilk kez ''postmodern'' terimini kullanmıştır. Yine [[1934]] yılında [[Amerika]]'daAmerika’da yayınlanan bir şiir [[antoloji]]sindeantolojisinde postmodern sözcüğü yer almıştır. [[1950]]'lerde1950′lerde [[modernizm]]dekimodernizmdeki hemen tüm olgulara bir tepki olarak ortaya çıkıp mimarlık, sanat, [[Siyaset|politika]], eğitim, toplum gibi çok farklı alanda kendinden iyice söz ettirmeye başlayan postmodernizm [[1980]]'lerin1980′lerin başlarında yaygın olarak kullanılan bir kavram olmuştur.
Post-modernizm; belli bir anlamda belli bir ideolojiyi ya da öğretiyi hedeflemez. Bazı postmodern teorisyenlerin özellikle belli başlı ideolojilerle polemik halinde olması bunu yadsımaz. ''Post'' öneki burada, bir ''sonralık'' anlamına geldiği kadar, ''ötesi'' anlamına da gelir ve bu bağlamda tartışmalar belli bir ideoloji hakkında değil de daha çok ve asıl olarak, ideolojinin [[ideoloji]] olmaklığı hakkında yürütülür. Belli bir öğreti ya da felsefi fikir değil asıl olarak bütün öğretilerin ve felsefi sistemlerin üzerinde durdugu kuramsal zemin sorunsallaştırılır. Bu anlamda modernleşme projesinin ve hatta [[Batı felsefesi]] ya da [[Batı düşüncesi]] denilen düşünce yapısının başlangıcından itibaren ''genel geçerliliğe'' sahip olan [[Hümanizm]], [[özgürlük]], [[kurtuluş]], [[evrensellik]], [[bilim]] ve [[akıl]] gibi nosyonlar da sorunsallaştırılır ve yerlerinden edilir.
Postmodernizmin, ekonomik ve toplumsal koşullar anlamında başlangıcı ve kaynakları [[II. Dünya Savaşı]] sonrasında bulunabilir. Düşünsel temelleri ise karmaşık bir şekilde çok daha öncelere uzanmaktadır, ama yine de bir belirleme yapmak gerekirse [[Friedrich Wilhelm Nietzsche|Nietzsche]] ve sonrasında postmodernizmin düşünsel kavram ve kategorilerinin ipuçlarını bulabiliriz.
 
Postmodernizm, belirli bir durum icinde ve olumlu ya da olumsuz anlamda modernizmden farklılaşan, tüm siyasal ve maddi/toplumsal değişimleri, öte yandan düşünsel ve kuramsal ürünleri ve kültürel pratikleri kapsayan bir formülasyondur.
 
=== Ayrimlar:Postmodernizm, Postmodern durum, Postmodern felsefe ===
''Postmodern durum'', II. Dünya Savaşı sonrasında belirginleşen, sosyal, ekonomik ve siyasal düzenlenişlerle bağlantılı olarak ortaya çıkan genel ''durumu'' işaret ederken, ''postmodern felsefe'' postmodernizmdeki tutum ve eğilimlerin felsefi/ teorik arkaplanını göstermektedir.
 
Postmodernizm, [[Postmodern durum]], [[Postmodern felsefe]], daha da özgül bir anlamda olan [[Postyapısalcı felsefe]] farklı anlamlarda ve içeriklerde ele alınıp değerlendirilmelidir.
Postmodern felsefe, genel olarak belirgin bir şekilde Platon'dan günümüze uzanan felsefe geleneğinin ("[[metafiziksel felsefe]]" olarak adlandırılan) yadsınması girişimidir. "Özcülük", "temelcilik", "gerçekçilik", "nesnellik", "özne" ya da "ben" gibi modern felsefeye içkin kavramların genel geçerlilikleri sorgulanmakta ve büyük ölcüde yadsınmaktadır. ''Postyapısalcı felsefe'' ise, farklı düşünürlerce farklı şekillerde ortaya konulmuş ''yapısalcılık-sonrası'' belli bir felsefe eğiliminin genel adıdır ve postmodern düşüncenin en önemli kuramsal ayağını oluşturmaktadır.
Postmodernizm, belirli bir durum icinde ve olumlu ya da olumsuz anlamda modernizmden farklılaşan, tüm siyasal ve maddi/toplumsal değişimleri, öte yandan düşünsel ve kuramsal ürünleri ve kültürel pratikleri kapsayan bir formülasyondur.
''Postmodern durum'', II. Dünya Savaşı sonrasında belirginleşen, sosyal, ekonomik ve siyasal düzenlenişlerle bağlantılı olarak ortaya çıkan genel ''durumu'' işaret ederken, ''postmodern felsefe'' postmodernizmdeki tutum ve eğilimlerin felsefi/ teorik arkaplanını göstermektedir.
Postmodern felsefe, genel olarak belirgin bir şekilde Platon'danPlaton’dan günümüze uzanan felsefe geleneğinin ("[[metafiziksel“metafiziksel felsefe]]"felsefe” olarak adlandırılan) yadsınması girişimidir. "Özcülük"“Özcülük”, "temelcilik"“temelcilik”, "gerçekçilik"“gerçekçilik”, "nesnellik"“nesnellik”, "özne"“özne” ya da "ben"“ben” gibi modern felsefeye içkin kavramların genel geçerlilikleri sorgulanmakta ve büyük ölcüde yadsınmaktadır. ''Postyapısalcı felsefe'' ise, farklı düşünürlerce farklı şekillerde ortaya konulmuş ''yapısalcılık-sonrası'' belli bir felsefe eğiliminin genel adıdır ve postmodern düşüncenin en önemli kuramsal ayağını oluşturmaktadır.
 
 
Postmodern söylemin ögeleri
 
Kendini karşı-modernlik ya da modernizm-ötesi olarak sunan postmodernizm söylemini şöyle özetleyebiliriz:
» Genel geçerlik iddiası taşıyan önermelerinin reddedilmesi,
» Dil oyunlarında, bilgi kaynaklarında, bilim topluluklarında çoğulculuğun ve parçalanmanın kabul edilmesi,
» Söylem çoğulluğunun benimsenmesi,
» Farklılığın ve çeşitliliğin vurgulanıp benimsenmesi; gerçeklik, hakikat, doğruluk anlayışlarının tartışılmasına yol açan dilsel dönüşümün yaşama geçirilmesi,
» Mutlak değerler anlayışı yerine yoruma açık seçeneklerle karşı karşıya gelmekten çekinmemek, güvensizlik duymamak,
» Gerçeği olabildiğince yorumlamak, belli bir zaman ve mekânın sözcüklerini kullanmak yerine gerçekliği kendi bütünlüğü/özerkliği içinde anlamaya çalışmak,
» İnsanı ruh-beden olarak ikiye bölen anlayışlarla hesaplaşmak, tek ve mutlak doğrunun egemenliğine karşı çıkmak,
» Metnin dışının olanaksızlığını öne sürmek.
 
== Postmodernizmin siyasal yönelimleri ==
1

değişiklik