"Karaz kültürü" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
→‎Kaynakça: Çalışmada referans olarak gösterilen bir bilim adamı yerine asıl kazı, yüzey araştırması veya görüşü ileri sürenlerin çalışmalarının kaynak olarak gösterilmesi daha faydalı olacaktır.
k (Bot: Artık Vikiveri tarafından d:q169349 sayfası üzerinden sağlanan 1 vikilerarası bağlantı taşınıyor)
k (→‎Kaynakça: Çalışmada referans olarak gösterilen bir bilim adamı yerine asıl kazı, yüzey araştırması veya görüşü ileri sürenlerin çalışmalarının kaynak olarak gösterilmesi daha faydalı olacaktır.)
İlk olarak Erzurum yakınlarındaki [[Karaz Höyük]] çanak çömlek buluntularıyla tanımlanmış olan bu kültür, kültürlerin, ilk tespit edildikleri yer adıyla anılması şeklindeki geleneğe bağlı olarak Karaz Kültürü olarak tanımlanmaktadır.<ref name="19,1"/><ref>Veli Ünsal, ''Karaz Kültürünün Kuzey Sınırı'' Sh.: 130</ref> Türk arkeologlarına göre<ref name="1,4">Veli Ünsal, [http://www.sosyalarastirmalar.com/cilt1/sayi3/sayi3_pdf/unsal_veli.pdf ''M.Ö. III. Binde Kuzeydoğu Anadolu'''] Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Sayı 3, Sh.: 402</ref> Kültür'ün en eski yerleşmeleri Doğu Anadolu'da, Erzurum ve çevresidir.<ref name="1,1"> Veli Ünsal, ''M.Ö. III. Binde Kuzeydoğu Anadolu''' Sh.: 399</ref> Bu bölgede [[Karaz Höyük]], [[Pulur Höyük]], [[Güzelova Höyük]] ve [[Sos Höyük]] ve [[Büyüktepe Höyük]], ilk Karaz yerleşmeleridir.
 
Türk arkeoloji yazınında baskın biçimde Karaz Kültürü olarak tanımlanan bu kültür farklı adlandırmalara da konu olur.<ref>[http://www.kulturvarliklari.gov.tr/TR,43806/erzurum-arkeoloji-muzesi.html Erzurum Arkeoloji Müzesi]</ref> Bu adlandırmalar, '''Erken Transkafkasya Kültürü''', '''Yanık Kültürü''', '''Hirbet Kerak Kültürü'''<ref>M. Tamer Tarhan, [http://www.iudergi.com/tr/index.php/anadolu/article/viewFile/1452/1319 ''Urartu Devleti'nin "Kuruluş" Evresi''] Sh.: 78</ref> ve '''Doğu Anadolu'nun Bakır Çağı'''',<ref name="1,1"/> '''Bet Yerah''', '''Trans Kafkasya'nın Eneolitik Kültürü'''<ref>Yasin TopaloğluPiotrovskii, [http://wwwB.scribdB.com/doc/43200583/9/Karaz-Kulturu ''Ardahan-Çıldır Bölgesi Tarihi ve Arkeolojik Araştırmaları'''] Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilimdalı Yüksek lisans tezi – Sh.: 40-41(1962</ref>span Özellikle kazılarda ortaya çıkarılan bazı buluntular da durumu tartışmalı hale getirmektedir. Örneğin [[Arslantepe Höyüğü]] VIA tabakasındaki büyük kent yerleşimini yıkarak yerleşen ve VIB tabakasını kuran halkın Doğu Anadolu -Transkafkasya kökenli bir halk olduğu ileri sürülmektedir. Yeniden bir köy görünümüne dönen yerleşimin bu tabakası ''koyu yüzlü açkılı mal'' buluntuları vermektedir. Kentte ortaya çıkan bu çanak çömlek geleneğinin kenti yıkıp yerleşen toplulukla bölgeye geldiği ileri sürülmektedir. Diğer yandan [[Tepecik / Makaraz Höyük]] Kalkolitik Çağ'ın sonuna tarihlenen tabakasında hem Karaz malı, hem [[Uruk Dönemi|Uruk]] malı, hem de İç Anadolu çanak çömleği buluntuları vermesi, Karaz Kültürü'nün bu bölgede doğduğu yönünde bir argüman olarak görülmektedir. <ref>Savaş Harmankaya, [http://www.tayproject.org/downloads/ITC_SH.pdf ''Türkiye İlk Tunç Çağı Araştırmaları Üzerine Bir Değerlendirme''] – Sh.: 21</ref> Bütün bunlara karşın, bu kültürün kendine özgü ve son derece belirgin çanak çömlek türünün ele geçtiği en eski kazı Karaz Höyük kazılarıdır. Bu noktadan hareketle Türk bilim çevreleri, Karaz Kültürü adlandırmasında karar kılmıştır.<ref namelang="19,1EN-US">Mehmet Kürşat Suküt, ''Prehistorik Dönemden Roma'nın Sonuna Kadar Aydıntepe'' – Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Yüksek lisans tezi Sh).:“The 19</ref><refAeneolithic name="bş">BetülCulture Şenbak, [http://www.belgeler.com/blg/pk5/siran-ve-cevresi-hoyuk-ve-kaya-mezarlari-hoyuks-and-rock-graves-of-the-siran-and-arround ''Şiran ve Çevresi Höyük ve Kaya Mezarları''] Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı – Yüksek lisans tezi – Sh.: 16</ref><ref name="vü,1">Veli Ünsal, [http://www.tarihportali.net/tarih/karaz_kulturu_ve_kuzeydogu_anadolu-t8686.0.html Karaz Kültürü ve Kuzeydoğu Anadolu]</ref> Diğer yandan diğer adlandırmalar bu kültürün tüm niteliklerini ortaya koymaktan uzaktır. Fakat Erzurum çevresinde yapılan kazılarda ulaşılan buluntular bu kültürün en kuvvetli örneklerini vermektedir.<ref>Mehmet Kürşat Suküt, Sh.: 18</ref> 
Trans-Caucasian in the Third Millennium B.C.”, ''VI. International Congress of Prehistoric and Protohistoric Sciences'',
Moscow</span>, s. 7.; Krupnov, F.I. (1964). “<span lang="EN-US">The Most Archaic Culture of the Caucasus and the Caucasian Community”, ''Soviet Anthropology and Archaeology III''</span>'','' 31-42.; Lang, D.M. (1970). ''<span lang="EN-US">Armenia: Cradle of Civilization, London.</span>''<span lang="EN-US"> </span>s.70<o:p></o:p>
</ref> Özellikle kazılarda ortaya çıkarılan bazı buluntular da durumu tartışmalı hale getirmektedir. Örneğin [[Arslantepe Höyüğü]] VIA tabakasındaki büyük kent yerleşimini yıkarak yerleşen ve VIB tabakasını kuran halkın Doğu Anadolu -Transkafkasya kökenli bir halk olduğu ileri sürülmektedir. Yeniden bir köy görünümüne dönen yerleşimin bu tabakası ''koyu yüzlü açkılı mal'' buluntuları vermektedir. Kentte ortaya çıkan bu çanak çömlek geleneğinin kenti yıkıp yerleşen toplulukla bölgeye geldiği ileri sürülmektedir. Diğer yandan [[Tepecik / Makaraz Höyük]] Kalkolitik Çağ'ın sonuna tarihlenen tabakasında hem Karaz malı, hem [[Uruk Dönemi|Uruk]] malı, hem de İç Anadolu çanak çömleği buluntuları vermesi, Karaz Kültürü'nün bu bölgede doğduğu yönünde bir argüman olarak görülmektedir. <ref>Savaş Harmankaya, [http://www.tayproject.org/downloads/ITC_SH.pdf ''Türkiye İlk Tunç Çağı Araştırmaları Üzerine Bir Değerlendirme''] – Sh.: 21</ref> Bütün bunlara karşın, bu kültürün kendine özgü ve son derece belirgin çanak çömlek türünün ele geçtiği en eski kazı Karaz Höyük kazılarıdır. Bu noktadan hareketle Türk bilim çevreleri, Karaz Kültürü adlandırmasında karar kılmıştır.<ref name="19,1">Mehmet Kürşat Suküt, ''Prehistorik Dönemden Roma'nın Sonuna Kadar Aydıntepe'' – Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Yüksek lisans tezi Sh.: 19</ref><ref name="bş">Betül Şenbak, [http://www.belgeler.com/blg/pk5/siran-ve-cevresi-hoyuk-ve-kaya-mezarlari-hoyuks-and-rock-graves-of-the-siran-and-arround ''Şiran ve Çevresi Höyük ve Kaya Mezarları''] Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı – Yüksek lisans tezi – Sh.: 16</ref><ref name="vü,1">Veli Ünsal, [http://www.tarihportali.net/tarih/karaz_kulturu_ve_kuzeydogu_anadolu-t8686.0.html Karaz Kültürü ve Kuzeydoğu Anadolu]</ref> Diğer yandan diğer adlandırmalar bu kültürün tüm niteliklerini ortaya koymaktan uzaktır. Fakat Erzurum çevresinde yapılan kazılarda ulaşılan buluntular bu kültürün en kuvvetli örneklerini vermektedir.<ref>Mehmet Kürşat Suküt, Sh.: 18</ref>
 
Diğer yandan belirli bir bölgedeki kültürün izlenen gelişme çizgisinde, belirli bir dönemde ortaya çıkan farklı kültür ögeleri dikkat çekici olmalıdır. Örneğin Suriye ve Filistin'de Erken Tunç Çağı III süresince yerel bir gelişim vermeyen ve yerel kültürel geleneğe dayanmayan, buna karşın gelişmiş biçimde ortaya çıkan Karaz Kültürü buluntuları, daha eski haliyle Doğu Anadolu'da ve Trans Kafkasya'da görülmektedir. Örneğin Kurt Bittel [[Hama]] tabakalanması ile ilgili çalışmasında "Bu tabakanın daha sonraki yığıntılarında … Hirbert Kerak diye adlandırdığımız cinsten bol çanak çömleğe rastlanır. Onlar burada hiç yoktan apansızın çıkagelmişlerdir ve yerli bir gelişimin malı olmadıkları besbellidir." diye yazmaktadır.<ref>YasınKurt TopaloğluBittel (1945). Ön Asya Tarih Öncesi Çağları-Mısır, ShFilistin, Suriye, Çev.: 42H.Çambel, İstanbul, s.104</ref>
 
Karaz Kültürü'nün etnik kökeninin [[Hurri]] olduğu<ref name="bş"/> ve gerek kronolojik, gerekse de coğrafi olarak Yakındoğu prehistoryasının en büyük kültürlerinden biri olduğu kabul edilir.<ref>Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Sh.: 276</ref>
3

değişiklik