Arhitas: Revizyonlar arasındaki fark

düzenleme özeti yok
k (Bot: Artık Vikiveri tarafından d:q202001 sayfası üzerinden sağlanan 37 vikilerarası bağlantı taşınıyor)
Değişiklik özeti yok
}}
'''Archytas''' veya [[Taranto]]lu Arhitas ([[Yunanca]]: Ἀρχύτας ο Ταραντίνος; d. [[MÖ 428]]; ö. [[MÖ 347]]), erken [[Pisagor]]'cu geleneğin son önemli temsilcisi matematikçi, devlet adamı ve filozof. Taranto'da 7 kez ard arda komutan seçilmiş nüfuzlu bir siyaset adamı. [[Platon]] (Eflatun)'un arkadaşı.<ref>{{dergi kaynağı|soyadı=Huffman|ad=Carl|başlık="Archytas"|dergi=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|yıl=2011|cilt=Kış Baskısı|url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2011/entries/archytas/|erişimtarihi=17 Ekim 2012|editör1-ad=Edward N.|editör1-soyadı=Zalta|dil=İngilizce}}</ref>
[[Pisagor]]cu filozoflar arasında yer alan ve Sokrates'ten sonra yaşamış olmasına rağmen [[Sokrates öncesi düşünürler]] içinde ismi yer edinmiş olan filozof. Pisagorcular evreni [[matematik]]sel bir dizgeyle açıklama eğilimde olmuşlar ve bu yönde bir tür [[Sezgicilik|sezgiciliğe]] ve [[mistisizm]]e varmışlardır. [[Demokritos]]'un düşüncelerinin aksine Pisagorcular evreni madde ile bir sayma eğilimde olmuşlar ve duyumların yanıltıcılığını öne sürmüşlerdir. Bu yönde bir eleştirel yaklaşım Archytas ve yandaşlarında görülür. Nesnelerin gerçek niteliklerini dokunma duyumuzla ya da başka duyumlarla bilemeyiz önermesini geliştirmişlerdir. [[Matematik]], [[fizik]], [[müzik felsefesi]], [[mekanik]], [[siyaset]] alanlarında etkili olmuştur.</Br>
 
== Yaşamı ==
Archytas Taranto'da doğmuş ve tüm yaşamını burada geçirmiştir. Bunun yanında Archytas'ın ailesi ve yaşamı hakkındaki bilgiler oldukca kısıtlıdır. [[Suda]] (10. yyyüzyıl Bizans Ansiklopedisi)'da Archytas'ın babasının adı Hestiaeus olarak geçmektedir. Eğitimini hangi eğitmenlerden aldığı hakkındaki kesin bilgiler de oldukca az olmakla birlikte Pisagorcu olduğundan dolayı muhtemelen o dönemin önemli Pisagorcu felsefecilerinden olan ve aynı dönemde Taranto'da bulunmuş olan [[Filolaos]] (MÖ 470 - MÖ 385) taranfından eğitildiği çıkarımı yapılmaktadır. Aynı çıkarımdan yola çıkarak Krotonalı [[Eurytus]]'tan da bir dönem eğitim aldığı tahmin edilmektedir. Bilinen tek öğrencisi [[Knidos]] (Datça Yarım adası, Muğla)'lu [[Eudoxus]]'tur. Archytas döneminin önemli devlet adamlarındandır. Yedi kez halk oylamasıyla generalliğe seçilmiştir. Bir gemi yollayarak Eflatun'u [[Siraküza]] tiranı [[Dionysius II]] 'nin elinden kurtarmıştır (M.Ö. 361).
Nasıl öldüğü ve ölüm nedeniyle ilgili kesin kayıt bulunmamaktadır. <ref>{{kitap kaynağı|soyadı=Huffman|ad=Carl|başlık=Archytas of Tarentum: Pythagorean, Philosopher and Mathematician King|yıl=2005|yayıncı=Cambridge University Press|sayfalar=3-32|dil=İngilizce}}</ref>
 
== Bilimsel Katkılarıkatkıları ==
Archytas matematik prensiplerini mekaniğe uyguluyayan ilk kişidir. Bunu yaparken de problemleri sisteme indiregeyerek geometri yoluyla çözüm yolları aramıştır.<ref>{{web kaynağı|başlık=THE LIVES AND OPINIONS OF EMINENT PHILOSOPHERS|url=http://classicpersuasion.org/pw/diogenes/dlarchytus.htm#cite|yayıncı=Peithô's Web|erişimtarihi=17 Ekim 2012}}</ref> </br>
 
===Delos Problemi===
Archytas'ın geometriye bilinen en önemli katkısıdır. [[Delos problemi]] ya da Delian problemi bir antik Yunan efsanesine dayanmaktadır. Efsaneye göre [[Delos]]'ta bir salgın hastalık hüküm sürer ve halk bu hastalığa çare bulmak için [[Delfi]] kahinine başvurur. Kahinin verdiği yanıt eğer Delos'taki küp şeklindeki [[sunak]]'ın iki katı büyüklüğünde başka bir küp sunak yaparlarsa hastalığın adayı terk edeceğidir.<ref name="Zhmud">[http://books.google.com/books?id=oX28qf7LKdoC&pg=PA84 L. Zhmud ''The origin of the history of science in classical antiquity'', p.84], quoting [[Plutarch]] and [[Theon of Smyrna]]</ref> . Archytas bu problemi üç boyutlu geometriyi kullanarak üç farklı yüzey vasıtasıyla çözmüştür. Yaşadığı çağ göz önüne alındığında Archytas'ın bu problemi çözüm yolu oldukca kayda değerdir. <ref>{{web kaynağı|soyadı=J. J.|ad=O'Connor|başlık=History topic: Doubling the cube|url=http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/PrintHT/Doubling_the_cube.html|erişimtarihi=17 Ekim 2012|ortakyazarlar=E F Robertson}}</ref> </br>
 
== Kaynakça ==
{{kaynakça|2}}
 
</br>
==Dış Kaynaklarkaynaklar==
*[http://mathforum.org/dr.math/faq/davies/cubedbl.htm Archytas'ın Delos Problemine çözümü (İngilizce)]
*[http://classicpersuasion.org/pw/diogenes/dlarchytus.htm#cite Archytas'ın Hayatı (İngilizce)]
</br>
 
 
{{Sokrates öncesi filozoflar}}
 
{{Antik-Yunan-bio-taslak}}
 
{{filozof-taslak}}
 
[[Kategori:Antik Yunan fizikçiler]]
[[Kategori:Antik Yunan generaller]]
[[Kategori:Antik matematikçiler]]
[[Kategori:Pisagorcular]]
<!--
[[Category:4th-century BC philosophers]]
[[Category:Ancient Greek mathematicians]]
[[Category:Ancient Greek music theorists]]
[[Category:Ancient Greek philosophers]]
[[Category:Ancient Greek physicists]]
[[Category:Ancient Tarantines]]
[[Category:Pythagoreans of Magna Graecia]]
-->
[[Kategori:Ölmüş insanlar]]
[[Kategori:Antik matematikçiler]]
Anonim kullanıcı