"Yezdânizm" sayfasının sürümleri arasındaki fark

....Emevîler'in dördüncü halifesi olan Mervan bin Hakem bin Ebî’l-ʿAs'ın soyundan gelen Adi bin Musafir....
(......babası El-Hakem ibn-i Ebî el-ʿAs ile birlikte .......)
(....Emevîler'in dördüncü halifesi olan Mervan bin Hakem bin Ebî’l-ʿAs'ın soyundan gelen Adi bin Musafir....)
{{Yazdânizm}}
'''Yezdânizm'''<ref name="Izady">{{Citation
| last =[[Mehrdad R. Izady|Izady]]
| first =[[Mehrdad R. Izady|Mehrdad R.]]
| author-link =
| publication-date =
| url =
| accessdate =
}}</ref><ref name="bulut">[[Faik Bulut|Bulut, Faik.]], (2011), ''[[Ali]]'siz [[Alevîlik]]'', Berfin Yayıncılık.</ref>/ '''[[Kürt]] [[Alevî]]liği'''<ref name="kreyen">{{Kitap kaynağı|son=Kreyenbroek|ilk= Philip G.| bölüm=Religion and Religions in [[Kurdistan]]| başlık=Kurdish Culture and Identity|yayımcı= Zed Books Ltd.|yıl=1996|isbn= 1856493296}}</ref> ya da '''Yarsanizm''';<ref>{{cite book |title=Syncretistic Religious Communities in the Near East |editor=Krisztina Kehl-Bodrogi, et al., ed. |first=M. Reza Fariborz |last=Hamzeh'ee |pages=101–117 |year=1995 |isbn=90-04-10861-0 |publisher=Brill |location=Leiden |chapter-url=Methodological Notes on Interdisciplinary Research on Near Eastern Religious Minorities }}</ref> [[İslâmiyet]]'e [[Bahâîlik]]'ten de uzak kalan inançlar topluluğu - [[Zentçe]] "Yazata" kelimesi ile aynı mânâya gelen ve [[Kürtçe]]'deki "Tapılmağa değer" anlamındaki "Yazdân" kelimesinden [[Zerdüştçülük]] mefhumunu ifade etmek maksadıyla üretilen bir [[ihtira]].” <ref name="Izady"></ref> [[İslâmiyet]]'te [[Allâh’ûr-Râhman’ûr-Râhîym]] olarak adlandırılan [[Tanrı]], [[Mecûsîler]]'e göre ise ''"Yezdân" (Tüm hayırların [[Yaradan]]ı olan "Hayır Tanrısı")'' olarak bilinmekteydi.<ref>[[Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır]], ''[[Hak Dini Kur'an Dili]],'' Cilt 10, Sahife 491, Feza Gazetecilik, Yenibosna, İstanbul.</ref>
[[Dosya:Yazidism08.jpg|thumb|left|upright=1.13|[[Yezidiler]].<ref name="Xemgin">Xemgin, E. (2012), ''[[Mazdaizm|Mazda İnancı]] ve [[Alevîlik]]'', Berfin Yayıncılık.</ref>]]
 
{{ana|Yezdânizm’in Ghulat-i Şîʿa ve Kürt Alevîliği ile etkileşimi|Kürt Alevîleri|Kürtler}}
“Yezdânizm”<ref name="Izady">{{Citation
| last =[[Mehrdad R. Izady|Izady]]
| first =[[Mehrdad R. Izady|Mehrdad R.]]
| author-link =
| publication-date =
| url =
| accessdate =
}}</ref>, [[İslâm]]î-[[Bâtınî]] inançlarla her hangi bir alâkası bulunmayan [[Yezîdî]] [[gnostik]] dini,<ref name="Xemgin"></ref> [[Hitit mitolojisi]]nden esinlenerek [[antik]] [[Anadolu]] [[paganizm]]ini ''[[Kürt]]-[[Alevî]]'' kimliğini benimsemiş kitleler arasında yeniden canlandırmağa uğraşan [[Işıkçılık|Işık Alevîliği]],<ref name="ışık">{{Kitap kaynağı|yazar=Erdoğan Çınar|başlık= Alevîliğin Gizli Tarihi, Chivi Yazıları|yayımcı=idefix.com|yıl= 2004|url=http://www.kitapturk.com/books/Kitap/19669/Aleviligin_Gizli_Tarihi.htm}}</ref> ve [[İslâm]] [[tasavvuf]]unun özellikle de [[Bektâşî]]liğin [[Mazdaizm|Mazdeizm]] i’tikatları üzerinde oluşturduğu tesirler neticesinde yeniden biçimlenen ''“[[Yâresânîler|Yâresânî]] [[Kürt]] [[tarikât]]ı”'' <ref name="bulut">Bulut, Faik. (2011), ''[[Ali]]’siz Alevîlik'', Berfin Yayıncılık.</ref> gibi ''“gayrî-[[İslâm]]î [[İran]]-[[Kürt]] kökenli gruplar”'' <ref name="kreyen">{{Kitap kaynağı|son=Kreyenbroek|ilk= Philip G.| bölüm=Religion and Religions in Kurdistan| başlık=Kurdish Culture and Identity|yayımcı= Zed Books Ltd.|yıl=1996|isbn= 1856493296}}</ref> arasında mevcut inançları tanımlamak maksadıyla ilk defa ''“[[Mehrdad R. Izady]]”'' <ref name="Izady"></ref> tarafından kullanılan yeni bir tâbirdir.
''Yezdânizm'' <ref name="Izady"></ref> üç ana başlık altında incelenebilir:
 
=== Yezidîler / Êzidîlik ''(Êzidîtî)''<ref name="yezox">{{Ansiklopedi kaynağı|madde=Yezidis|ansiklopedi= The Concise Oxford Dictionary of World Religions|editör= John Bowker|yayımcı=Oxford University Press|yıl= 2000|url=http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t101.e8093}}</ref> ===
{{ana|Ezidilik|1830 Yezidi İsyanı}}
[[Muhammed bin Abdullah]] tarafından babası [[El-Hakem ibn-i Ebî el-ʿAs]] ile birlikte [[Mekke]]'nin güneyindeki [[Taif]] kentine sürülen ve sonradan [[Emevîler]]'in dördüncü [[halife]]si olan [[I. Mervan|Mervan bin El-Hakem bin Ebî’l-ʿAs]]'inın soyundan gelen [[Adi bin Musafir]]'in<ref name="kreyen" /> adına atfedilerek [[Zerdüştlük]] ilkeleri üzerine kurulan, evrenin ve insanların [[Azda]] adında bir tanrının görevlendimiş olduğu [[Melek Tavus]] tarafından yaradıldığına inanan, fakat [[İslam peygamberleri]] olan [[İbrahim (peygamber)|İbrahim]], [[Musa]], [[İsa]], ve [[Muhammed bin Abdullah]]'ın [[peygamber]]liklerini tanımayan, "[[Meshaf Reş]]" ve "[[Kitab el Celve]]" adlı kitapları dinî öğretilerinin temel dayanağı olarak kabullenen inanç.
{{Ayrıca bakınız|Azda|Melek Tavus|Meshaf Reş|Kitab el Celve|Adi bin Musafir}}
=== Chinarisme / Çınarizm – Işıkçılık / Işık Alevîliği ''(Elewîtî)''<ref name="ışık">{{Kitap kaynağı|yazar=Erdoğan Çınar|başlık= Alevîliğin Gizli Tarihi, Chivi Yazıları|yayımcı=idefix.com|yıl= 2004|url=http://www.kitapturk.com/books/Kitap/19669/Aleviligin_Gizli_Tarihi.htm}}</ref> ===
{{Karıştırma|Işıkçılar Cemaati}}{{Karıştırma|İşrakilik}}{{Karıştırma|Alevîlik}}
Erdoğan Çınar tarafından ortaya atılan [[Alevî]]liğin [[Hititler]] ile [[Luviler]]'in dinlerinin devamı olduğu, on binlerce yıllık geçmişten gelen tüm dinleri etkileyen, ve bütün semavî dinlerin başlangıcını oluşturan asıl kaynak, ''"Serçeşme"'' <ref name="ışık"></ref> olduğunu öne süren inanç.
{{Ayrıca bakınız|Luviler|Hitit mitolojisi|Kabbala|Mitraizm|IşıkçılıkIşık Alevîleri}}
 
=== Yâresanîler / Ehl-i Hakk ''(Yarsanîtî)''<ref name="Elahi">Elahi, Bahram (1987). ''The path of perfection, the spiritual teachings of Master Nur Ali Elahi''. ISBN 0-7126-0200-3.</ref> ===
* Bumke, Peter (1979). "[[Kızılbaş|Kizilbaş]]-Kurden in Dersim ([[Tunceli]], [[Türkiye|Türkei]]). Marginalität und Häresie." ''Anthropos'' 74, 530-548.
* Gezik, Erdal (2000), Etnik Politik Dinsel Sorunlar Bağlamında Alevî [[Kürtler]], Ankara.
* [[Mehrdad R. Izady|Izady, Mehrdad R.]] (1992), ''The Kurds : a concise handbook,'' Washington & London: Taylor & Francis, ss. 170 passim, ISBN 0-8448-1727-9.
* Van Bruinessen, Martin, (1996). [http://www.uga.edu/islam/alevivanb.html Kurds, Turks, and the Alevî revival in Turkey.] ''Middle East Report,'' No. 200, pp.&nbsp;7–10. (NB: The on-line version is expanded from its original publication.)
* – , (1997). [http://www.let.uu.nl/~martin.vanbruinessen/personal/publications/Alevikurds.htm "Aslını inkâr eden haramzadedir! The Debate on the Kurdish Ethnic Identity of the Kurdish Alevis."] In K. Kehl-Bodrogi, B. Kellner-Heinkele, & A. Otter-Beaujean (eds), ''Syncretistic Religious Communities in the Near East'' (Leiden: Brill).
Anonim kullanıcı