"Basmacı Hareketi" sayfasının sürümleri arasındaki fark

değişiklik özeti yok
{{Savaş bilgi kutusu
{{Kaynaksız}}
|çatışma = Basmacı Ayaklanması
[[Dosya:Basmacı2.png|150px|Basmacı|thumb|right]]
|parçası = [[I. Dünya Savaşı]] ve [[Rus İç Savaşı]]
|resim = [[Dosya:Basmacı2.png|200px]]
|başlık = Ayaklanmacıların bayrakları
|tarih = 1916-1934
|yer = [[Türkistan]]
|bölge =
|sebep = [[Pan-Türkizm]] ayaklanması
|sonuç = Sovyet zaferi
|coğrafi_değişiklikler =
|savaşan1 = {{bayrakülke|Rusya İmparatorluğu}} (1916-1917)<hr>{{bayraksimge resim|Flag of Russia.svg}} [[Rusya Cumhuriyeti]] (1917)
----{{bayrakülke|Rusya SFSC|1918}}
:[[Dosya:Flag of Turkestan ASSR 1919-1921.svg|23px]] [[Türkistan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti|Türkistan ÖSSC]]
{{bayraksimge resim|Flag of Khiva 1920-1923.svg}} [[Harezm Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti|Harezm SSC]]<br>
{{bayraksimge resim|Flag of the Bukharan People's Soviet Republic.svg}} [[Buhara Halk Sovyet Cumhuriyeti|Buhara HSC]]
----{{bayrakülke|Sovyetler Birliği|1923}} (30 Aralık 1922'den itibaren<ref>[[SSCB Yaratılış Antlaşması]]</ref>)
|savaşan2 = Basmacı ayaklanmacıları
----[[Dosya:Flag of the Emirate of Bukhara.svg|22px|border]] [[Buhara Emirliği]]<br>
[[Dosya:Bandera de Khiva 1917-1920.svg|22px|border]] [[Hive Hanlığı|Hive]]
|komutan1 ={{bayraksimge|Rusya SFSC|1918}} [[Mihail Frunze]]<br>{{bayraksimge|Rusya SFSC|1918}} [[Magaza Masançi]]<br>{{bayraksimge resim|Flag of the Bukharan People's Soviet Republic.svg}} [[Feyzullah Hocayev]]
|komutan2 = [[Enver Paşa]]{{KIA}}<br>
[[İrgaş Bey]]<br> [[Medamin Bey]]<br> Cüneyd Han <hr>[[Dosya:Flag of the Emirate of Bukhara.svg|22px|border]] [[Muhammed Alim Han]]
|güç1 = 120,000-160,000<ref name="Moscow page 35">''Moscow's Muslim Challenge: Soviet Central Asia'', Michael Rywkin, page 35</ref>
|güç2 = En yüksek 30.000
|kayıp1 = Officially 516 killed and 925 wounded<ref>Krivosheev, Grigori (Ed.), ''Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century'', p.43, London: Greenhill Books, 1997</ref>
|kayıp2 = Bilinmiyor
|notlar =
}}
'''Basmacı Ayaklanması''', ([[Rusça]]: Басмачество, ''Basmaçestvo''), [[SSCB|Sovyet]] yönetimine karşı [[Orta Asya]]'da [[1917]]'de başlayan ve aralıklı olarak [[1931]]'e değin süren ayaklanma hareketi. Ruslar ''Basmak'' ve ''Baskın'' kelimesinden yola çıkarak ayaklanmaları ''Basmacı Ayaklanması'' olarak nitelendirdiler. Ancak, bu hareket [[Türkistan]]'ın genelinde ''Korbaşılar Hareketi'' olarak milli bir direniş hareketi olarak kabul edilir.
 
Basmacılar [[1921]]'de [[Buhara]]'da da örgütlendiler. Lakay aşireti reislerinden İbrahim Bey gibi [[Buhara Emirliği|Buhara emirine]] bağlı tutucu Basmacılar yenilik yanlısı Cedidcileri de düşmanları sayıyorlardı. [[Enver Paşa]], Hacı Sami ve arkadaşları [[Türkmenistan]]'ı [[SSCB|Sovyetler]]'e karşı ayaklandırmak için [[Ekim]] [[1921]]'de Buhara'ya gittiklerinde İbrahim Bey, [[Jön Türk]] hareketinin önderi olarak [[Osmanlı]] padişahlarının otoritesini sarstığı ve [[II. Abdülhamid]]'in devrilmesini sağladığı gerekçesiyle Enver Paşa'yı tutsak etti. Basmacıları ikna etmeyi başaran Enver Paşa, aşiret reislerinden Devletmend'in desteğiyle örgütlediği Basmacılarla küçük başarılar kazandı; ama [[Ağustos]] [[1922]]'de Belcivan'a (bugün [[Tacikistan]]) çekilmek zorunda kaldı ve orada [[Kızılordu]]'yla girdiği çatışmada öldürüldü. Orta Asya Türklerini bir [[Turan]] bayrağı altında birleştirme ülküsünü gerçekleştiremedi.
 
Enver Paşa'nın ölümünden sonra arkadaşları Hacı Sami'nin önderliğinde Basmacıları yeniden örgütlediler. Lakay reisi İbrahim Bey'i de yardıma zorlayan Hacı Sami, sayı ve donanım bakımından üstün KızılorduKızıl Ordu birliklerine karşı [[Haziran]] [[1923]]'e kadar savaştıktan sonra [[Türkiye]]'den gelen arkadaşlarının tümünü yitirdi; [[Afganistan]]'a geçti. KızılorduKızıl Ordu Türkmenistan'ı ele geçirince yakaladığı Basmacı önderlerini idam etti. Bu kez [[Hive Hanlığı|Hive]] Hanı Cüneyd Bey, yönetimindeki Basmacılarla [[1924]]'te [[Hive]]'yi yeniden ele geçirdi, 1927'ye değin mücadeleyi sürdürdü. [[1873]]'ten beri Ruslara karşı direnen ve Rus uyrukluğuna geçmeyi kabul etmeyen Cüneyd Bey, 1927'de Ruslarla barış yaptı ama onların Basmacıları tutukladığını, kendisini de ele geçirmek istediklerini görünce çete savaşını [[1929]]'a değin sürdürdü; bütün [[Karakum Çölü|Karakum]] [[Türkmenler]]i ayaklandırdı. Sonra [[İran]]'a, oradan da [[Afganistan]]'a geçti. Ruslar Buhara'da Şerefeddinof adlı [[Kazan (şehir)|Kazanl]]ı bir [[Komünizm|komünist]] yönetiminde özel yetkili bir mahkeme kurarak her Basmacı için bütün kabilesinin sorumlu tutulacağını bildirdiler ve bu kararlarını uygulamaya koydular. 1931'de Lakaylı Ali Bey'in yakalanmasıyla Basmacı direnişi sona erdi.
 
Basmacı Ayaklanması [[Türkistan]] ulusal dernekleri, partileri; [[BaşkırdistanBaşkurdistan]], [[Buhara Hanlığı|Buhara]] ve [[Hive Hanlığı|Hive]] hükümetleri üyeleri, [[Kırgız]] ve [[Kazak]] aydınları, [[Türkiye]]'den gelen subaylar, [[Afgan]]lı ve [[Kaşgar]]lıların desteğiyle sürdürülmüştü. 16. yüzyıldan sonra [[Türkistan]] ve [[Orta Asya]]'da böylesine farklı grupları kapsayan ve bu denli uzun süren başka bir halk hareketi gerçekleşmemişti.
 
== Kaynakça ==
{{Kaynakça}}
 
== Dış bağlantılar ==
72.971

değişiklik