"Şemsettin Günaltay" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Şemsettin Günaltay'la ilgili yetersiz olan bilgiler, linkleri ve kaynakları verilen kaynaklardan araştırılmış, daha kapsamlı bir içerik oluşturulmaya çalışılmıştır
(Şemsettin Günaltay'la ilgili yetersiz olan bilgiler, linkleri ve kaynakları verilen kaynaklardan araştırılmış, daha kapsamlı bir içerik oluşturulmaya çalışılmıştır)
{{Makam sahibi bilgi kutusu
|isim = = Mehmet Şemsettin Günaltay
|resim = semsettingünaltay.png
|resim_başlığı = Ord. Prof. Şemseddin GÜNALTAY
|sıra =
|makam = [[Türkiye başbakanları listesi|Türkiye Başbakanı]]
|dönembaşı = 16 Ocak 1949
|dönemsonu = 22 Mayıs 1950
|öncegelen = [[Hasan Saka]]
|sonragelenöncegelen = [[AdnanHasan MenderesSaka]]
|sonragelen = [[Adnan Menderes]]
|makam1 = [[Türkiye Büyük Millet Meclisi]]<br />2., 3., 4., 5., 6., 7. ve 9. dönem milletvekili
|seçim_bölgesi1 = [[1923 Türkiye genel seçimleri|1923]] – Sivas<br />[[1927 Türkiye genel seçimleri|1927]] – Sivas<br />[[1931 Türkiye genel seçimleri|1931]] – Sivas<br />[[1935 Türkiye genel seçimleri|1935]] – Sivas<br />[[1939 Türkiye genel seçimleri|1939]] – Sivas<br />[[1943 Türkiye genel seçimleri|1943]] – Sivas<br />[[1950 Türkiye genel seçimleri|1950]] – Erzincan
|partisi = [[Cumhuriyet Halk Partisi]]
|doğum_tarihi = 1883
|doğum_yeri = [[Kemaliye, Erzincan]], [[Osmanlı Devleti]]
'''Şemsettin Günaltay''' (d. [[1883]], [[Kemaliye, Erzincan]]) - (ö. [[19 Ekim]] [[1961]], [[İstanbul]]), [[Türkiye Cumhuriyeti]]'nin 8. başbakanı, tarihçi ve eski [[Türk Tarih Kurumu]] başkanı.
 
Şemsettin Günaltay, [[Lozan Üniversitesi]] Doğa Bilimleri bölümünden mezun oldu. Yurda dönünce çeşitli liselerde müdürlük yaptı ve bu sırada tanıştığı [[Ziya Gökalp]]’in etkisiyle Türk tarihini araştırmaya başladı. [[1914]]’te [[Darülfünun]]’daki ıslahat çalışmaları sırasında Edebiyat Fakültesi Türk tarihi ve İslam kavimleri tarihi profesörü, daha sonra da İlahiyat Fakültesi dekanı oldu. Osmanlı [[Meclisi Mebusan]] III. Dönem (1914-1918 yılları arasında) Ertuğrul Mebusluğu ve İdare Amirliği yapmıştır.
 
== Çocukluk ve gençlik ==
Bir süre İstanbul Belediye Meclisi’nde üyelik ve başkan vekilliği de yapan Günaltay, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nde görev aldı. [[TBMM]] II. Dönem (Ara Seçim), III., IV., V., VI., VII. ve VIII. Dönem Sivas, IX . Dönem Erzincan Milletvekilliği, V. Dönem Teşkîlât-ı Esâsiye Encümeni Reisliği, VI. ve VIII. Dönem TBMM Başkanvekilliği yapmıştır. Şemsettin Günaltay, [[1949]]’da [[Hasan Saka]]’nın istifası üzerine başbakanlığa getirilmiş ve [[Demokrat Parti]] iktidarına kadar bu görevini sürdürmüştü. [[CHP]] İstanbul il başkanlığı ve [[27 Mayıs]] [[1960]] darbesinden sonra Kurucu Meclis Cumhuriyet Halk Partisi Temsilciliği ([[6 Ocak]] [[1961]] - [[25 Ekim]] [[1961]]) da yapan Günaltay, [[1961]]’de İstanbul senatörü seçildi, ancak göreve başlayamadan öldü. 1941’den ölümüne dek [[Türk Tarih Kurumu]]’nun başkanlığını yapmıştır.
 
Bugünkü adı [[Kemaliye]] olan [[Eğin]]'de 1883 yılında doğan Mehmet Şemsettin'in babası, müderris İbrahim Edhem Efendi; annesi ise, Sâliha Hanım idi.
Şemsettin Günaltay, 19 Ekim 1961 tarihinde [[Ortaköy Şifa Yurdu]]’nda [[prostat kanseri]]nden öldü. Cenazesi [[İstanbul Üniversitesi]]’nde yapılan bir törenden sonra vasiyeti üzerine Ankara'da [[Cebeci Asri Mezarlığı]]’nda kızının yanında toprağa verildi.
Küçük yaşta [[İstanbul]]'a gelerek önce [[Üsküdar]]'da [[Ravza-i Terakki Mektebi]]'nde, sonra [[Vefa İdâdîsi]]'nde okuyan<ref>{{cite web
| url = http://vefalilardernegi.org.tr/index.php?option=com_content&task=view&id=20&Itemid=33
| title = Vefa Lisesi - Ünlü mezunlar, Vefalılar Derneği, Devlet Adamları
| accessdate = 21 Ekim 2013
}}</ref> Şemsettin, Cumhuriyet devrinde adı ''[[Yüksek Öğretmen Okulu]]'' olarak değiştirilecek [[Dârülmuallimîn-i Âliye]]'ye devam ederek, 1905'te bu okulun Fen Şubesi'nden birincilikle mezun oldu.
Bu arada, özel olarak [[Arapça]] ve [[Farsça]] derslerine devam ederek dinî ilimlerde kendisini yetiştirdi. Ayrıca [[Fransızca]] öğrendi.
 
== Kariyeri ==
=== Akademik ===
Meslek hayatına İstanbul Dârüşşafaka'da ''Hendese Muallimliği'' (geometri öğretmenliği) ile başlayan Mehmet Şemsettin, daha sonra Kıbrıs İdâdîsi'nde müdür muavinliği vemüdürlük yaptı.<br>
Başarılı bir öğretmen ve iyi bir idareci olan Şemsettin, tabii ilimler okumak üzere [[Maarif Nezâreti]] tarafından 1909'da İsviçre'nin [[Lozan Üniversitesi]]'ne gönderildi.<br>
Bir yıl sonra yurda döndükten sonra, bu defa Midilli İdâdisi'nde ve İstanbul Gelenbevi İdâdîsi'nde müdürlük yaptı. [[İstanbul Darülfünunu|İstanbul Dârülfünunu]]'nda yapılan 1915 reformu sırasında Edebiyat Fakültesi'nde [[Türk Tarih ve Medeniyet Tarihi]] müderrisi olan Mehmet Şemsettin aynı zamanda dönemin en yüksek medresesi sayılan [[Süleymaniye Medresesi]]'nde de Dinler Tarihi müderrisi idi.<br>
1919'da ise Edebiyat Fakültesi [[İslâm Kavimleri Tarihi]] ve Süleymaniye Medresesi [[İslam felsefesi|İslâm Felsefesi]] müderrisliklerine tayin olundu...<br>
Mehmet Şemsettin 1924'te Dârülfünun İlahiyat Fakültesi'nde İslâm Tarihi ve Fıkıh Tarihi müderrisi ve aynı zamanda ''[[Fakülte Sekreteri]]'' olmuştu. Ertesi yıl bu fakültede ''Dekanlık'' görevine getirildi...<br>
Şemsettin Günaltay, 1933 Üniversite Reformu'ndan önce İstanbul Dârülfünunu Edebiyat Fakültesi ile İlâhiyat Fakültesi'nde Türk Tarihi, İslâm Tarihi ve Medeniyet Tarihi dersleri vermekteydi.<br>
Dârülfünun'un İstanbul Üniversitesi'ne dönüşmesinden sonra da Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü'nde [[Ortaçağ Tarihi]] dersleri vermek üzere ''[[Ordinaryüs Profesör]]'' olarak görevlendirildi ve milletvekilliği ile bu görevini birlikte sürdürdü.<br>
Bu sırada [[Ankara Üniversitesi]] [[Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi]] kurulmuş ve Günaltay hoca orada da dersler veriyordu. Ancak Mustafa Kemal Atatürk'ün ölümünden sonra, [[Hasan Âli Yücel]]'in [[Milli Eğitim Bakanlığı]] döneminde (1938-1941) Günaltay'ın ya milletvekilliği ya da hocalığı tercih etmesi istenmiş; bunun üzerine Ord. Prof. Günaltay, Ord. Prof. Dr. [[Mehmed Fuad Köprülü]] (1890-1966) ve Ord. Prof. [[İsmail Hakkı Uzunçarşılı]] (1888-1977) ile birlikte hocalıktan ayrılmış ve yalnız siyasetle meşgul olmuştur.<br>
Bununla birlikte tarihî konulardaki araştırmalarına aralıksız devam ettirmiştir...<br>
 
=== Siyasî ===
Tarih Müderrisi Mehmet Şemsettin, meslek hayatına başlar başlamaz, siyasetle de ilgilenir. Daha 1915'te [[İttihat ve Terakki Fırkası]]'ndan Ertuğrul (Bilecik) [[mebus]]u seçilerek Meclis'e girer. Bu görevi [[Meclis-i Mebusan]]'ın kapatıldığı 1920'ye kadar sürer.<br>
Bu sırada Dârülfünun'un ıslahat çalışmalarında da görev alan Mehmet Şemsettin, Mütareke günlerinde, İstanbul Dârülfünunu'nda [[millî dava]]yı kuvvetle savunan ve gençlere yol gösteren beşlıca hocalardan biridir. 1918'de Meclis-i Mebusan'da idare memuru olur.<br>
1920'de [[Teceddüd Fırkası]]'nın kurucuları arasında bulunan Mehmet Şemsettin, [[Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti]]'nin İstanbul teşkilâtında da görevlidir. Bu sırada [[Mustafa Kemal]]'in emriyle İstanbul'da [[Cumhuriyet Halk Partisi]] teşkilâtını kurmaya memur edilir. Daha sonra [[Kuvâyı Milliye]] içinde bulunan ve [[İstanbul Belediye Meclisi Üyeliği]] ve [[Reis Vekilliği]]'ne seçilen Günaltay'ın siyasî hayatının ikinci devresi ise, 1923'te Cumhuriyet Halk Fırkası Sivas Milletvekili olarak [[Türkiye Büyük Millet Meclisi]]'ndeki görevi ile başlar...<br>
Bir süre İstanbul Belediye Meclisi’nde üyelik ve başkan vekilliği de yapan Günaltay, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nde görev aldı. [[TBMM]] II. Dönem (Ara Seçim), III., IV., V., VI., VII. ve VIII. Dönem Sivas, IX . Dönem Erzincan Milletvekilliği, V. Dönem Teşkîlât-ı Esâsiye Encümeni Reisliği, VI. ve VIII. Dönem TBMM Başkanvekilliği yapmıştır. Şemsettin Günaltay, [[1949]]’da [[Hasan Saka]]’nın istifası üzerine başbakanlığa getirilmiş ve [[Demokrat Parti]] iktidarına kadar bu görevini sürdürmüştü. [[CHP]] İstanbul il başkanlığı ve [[27 Mayıs]] [[1960]] darbesinden sonra Kurucu Meclis Cumhuriyet Halk Partisi Temsilciliği ([[6 Ocak]] [[1961]] - [[25 Ekim]] [[1961]]) da yapan Günaltay, [[1961]]’de İstanbul senatörü seçildi, ancak göreve başlayamadan öldü.vefat 1941’den ölümüne dek [[Türk Tarih Kurumu]]’nun başkanlığını yapmıştıretmiştir.<br>
Şemsettin Günaltay, siyasî hayatının yanı sıra, genç Türkiye Cumhuriyeti'nin önemli bir ilim adamı idi. Siyaset ile ilim adamlığını beraber yürüten Günaltay, Mustafa Kemal'in isteği ile, 1931'de ''[[Türk Tarih Kurumu]]'' adını alan kurumun kuruluşundan itibaren kurucu üyesi olmuş ve 1941'de bu kurumum başkanlığına seçilerek bu görevini vefat etmiş olduğu 1961'e kadar, 20 yıl sürdürmüştür<ref>{{cite web
| url = http://www.ttk.gov.tr/index.php?Page=Sayfa&No=182
| title = Türk Tarih Kurumu - Başkanlarımız - Ord. Prof. Şemseddin GÜNALTAY (17.12.1941 - 19.10.1961)
| accessdate = 21 Ekim 2013
}}</ref>.<br>
 
== Eserleri ==
Şemsettin Günaltay, fen ve tabii ilimler öğrenimi gördüğü halde, tarihçi olmayı tercih etmiş ve çalışmalarını bu alana yöneltmişti. Tarihçi olması ve İslâmcı görüşte yer almasında Ziya Gökalp'in de etkisi vardı.<br>
* ''Zulmetten Nura'' (1915)
O, daha çok Yakın Doğu tarihi ile ilgilenmiş ve Anadolu, Suriye, Filistin, İran ve diğer Ortadoğu ülkelerinin tarihi hakkında pek çok araştırma yapmıştır.<br>
* ''Hurafattan Hakikata'' (1916)
Ord. Prof. Şemsettin Günaltay yoğun siyasî faaliyetine rağmen hayatı boyunca ilimden ve ilim çevresinden bir an bile olsun ayrılmamıştır, ilmî çalışma ve neşriyatını devam ettirmiştir.<br>
* ''İslam Dini Tarihi'' (1924)
Yaklaşık otuz kadar olan basılmış eserlerinin yanı sıra Türk Ansiklopedisi'nde müşavir ve yazar olarak çalışmış, [[Sırat-ı Müstakim|Sırât-ı Müstakîm]] ve [[Şebilürreşâd]]'dan başka [[Darülfünun İlâhiyat Fakültesi Mecmuası]], [[Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi]], Türk Tarih Kurumu [[Belleten]], [[Düşünce Dergisi|Düşünce]] ve İslâm dergilerinde de pek çok makale yazmıştır.<br>
* ''Fennin En Son Keşfiyâtından'' (1910)
 
* ''Tarih-i Edyan'' (1922)
* ''Zulmetten Nura'', İstanbul, 1331/1915, 2. basım 1915, 3. basım 1925
* ''Mufassal Türk Tarihi'' (1922-24)
* ''Hurâfattan Hakîkata'', İstanbul, 1332/1916
* ''Felsefe-i Ulâ. İsbat-ı Vacib ve Ruh Nazariyeleri'' (1923)
* ''Fennin En Son Keşfiyâtından'', (1910)İstanbul, 1912
* ''Maziden Atiye'' (1923)
* ''Mâzîden Âtiye'', İstanbul, 1339/1920-1921
* ''Müntehap Kıraat'' (1923)
* '' İslâm’da Tarih-i ve MüverrihlerEdyân'', (1923-26)İstanbul, 1922
* ''MüntehapMuntehab-ı Kıraat'', İstanbul, (1923)
* '' İran Tarihi. I. Cilt En eski Çağlardan İskender'in Asya Seferine Kadar'', Türk Tarih Kurumu Yayınları; Ankara , 1987.
* ''İslâm'da Felsefe-i Ula İsbat-ı VacipTarih ve Ruh NazariyeleriMüverrihler'', İnsan Yayınları; İstanbul, 1994.1339-1342/1920-1923
* ''Felsefe-i AntikUlâ. Felsefeninİsbat-ı İslamVacib Dünyasınave GirişiRuh Nazariyeleri'', Kaknüs Yayınları; İstanbul, 2001.1923
* ''İslâm İslam Öncesi ArapDini Tarihi'', Ankara Okulu Yayınları; Ankara İstanbul, 2006.1924
* ''Mufassal Türk Tarihi'', 5 cilt, İstanbul, (1922-24)
* '' İran Tarihi. I. Cilt En eski Çağlardan İskender'in Asya Seferine Kadar'', Türk Tarih Kurumu Yayınları; Ankara , 1987.
* ''İslam Tarihinin Kaynakları/Tarih ve Müverrihler'' adıyla yayımlanmıştır, İstanbul, 1991
* ''Felsefe-i Ulâ.Ula İsbat-ı VacibVacip ve Ruh Nazariyeleri'', (1923)İnsan Yayınları; İstanbul, 1994.
* ''Hurâfeler ve İslâm Gerçeği'', ''Hurâfattan Hakîkata'' adlı eserin Ahmet Gökbel tarafından sadeleştirilmişi, İstanbul, 1997
* ''Antik Felsefenin İslam Dünyasına Girişi'', Kaknüs Yayınları; İstanbul, 2001.
* ''İslam Öncesi Arap Tarihi'', Ankara Okulu Yayınları; Ankara , 2006.
 
 
== Kişisel hayatı ==
Evli ve 2 çocuk babası<ref>{{cite web
| url = http://www.basbakanlik.gov.tr/Forms/pPm.aspx
| title = ŞEMSETTİN GÜNALTAY
| accessdate = 21 Ekim 2013
}}</ref> olan Şemsettin Günaltay, 19 Ekim 1961 tarihinde [[Ortaköy Şifa Yurdu]]’nda [[prostat kanseri]]nden öldü. Cenazesi [[İstanbul Üniversitesi]]’nde yapılan bir törenden sonra vasiyeti üzerine Ankara'da [[Cebeci Asri Mezarlığı]]’nda kızının yanında toprağa verildi.
 
== Referanslar ==
{{reflist}}
 
 
== Dış bağlantılar ==
* [http://issuu.com/symbiosis06/docs/pop_ler_tarih_-__ubat_2006 Popüler Tarih dergisi Şubat 2006 sayısı], Portreler - Cumhuriyet dönemi tarihçileri/2 - Ord. Prof. Şemsettin Günaltay - Tarihçi başbakan, Fahameddin Başar, sayfa 40-45
* [http://www.ttk.gov.tr/index.php?Page=Sayfa&No=45 Türk Tarih Kurumu] - Ord. Prof. Şemseddin GÜNALTAY
* [http://www.islammedeniyeti.com Şemsettin Günaltay'ın İslâm Tarihçileri Hakkındaki Tespitleri]
 
[[Kategori:1961 yılında ölenler]]
[[Kategori:Kemaliye doğumlular]]
[[Kategori:İzmir Atatürk Lisesi mezunlarıVefa_Lisesi_mezunları]]
[[Kategori:Lozan Üniversitesi mezunları]]
 
[[Kategori:TBMM 8. dönem başkanvekilleri]]
[[Kategori:Akademisyen TBMM milletvekilleri]]
[[Kategori:Türk_Tarih_Kurumu_başkanları]]
[[Kategori:Ölmüş insanlar]]
[[Kategori:İstanbul'da ölenler]]
308

değişiklik