"Skolastik felsefe" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
düzen
k (düzen)
'''Skolastik felsefe''', [[Latince]] kökenli schola ([[okul]]) kelimesinden türetilen ''scholasticus'' [[Terim|terimindenterim]]inden gelmektedir ve [[kelime]] anlamı olarak ''okul felsefesi'' demektir. Bu anlam önemlidir, zira skolastik felsefe, [[ortaçağ]] düşüncesinde [[doğru]]'nun zaten mevcut olduğu düşüncesine ve felsefenin okullarda okutularak [[Öğretim|öğretilmesine]] dayanan bir yaklaşım sergiler. Bu felsefenin temeli [[teoloji]]dir, ona dayanır ve onu desteklemeye çalışır.
 
== Tarihsel ve felsefi çerçeve ==
:* Yükseliş Döneminde Skolastik (1200-1300'lü yıllar)
:* Geç Dönem Skolastik (1300-1500'lü yıllar)[[Dosya:Aristoteles Louvre.jpg|thumb|100px|Skolastik felsefenin dayanağı Aristoteles]]
Bu dönemlerde skolastik felsefenin belirli bir açıdan ortaya atılan sorunları farklı niteliklerle çözmeye yöneldiği söylenebilir. Ancak bununla birlikte skolastik felsefe denilince anlaşılan genel bir nitelik sözkonusudur. Bu genel nitelik ilk olarak Aristotalesçi bir özellik olarak belirtilmelidir. Patristik felsefede [[Platon]] ve [[Platonizm]] öne çıkmaktaydı, buna karşılık skolastik felsefede [[Aristotelizm]]in ilham kaynağı olduğu görülür. Aristo felsefesi Platon'nunkinden daha kesin olarak düşünürleri bilgeliğe yönlendirir, bunun anlamı salt Tanrı'yı bilmeye çalışmamak, olgular dünyasıyla da ilgili olmaktır.
 
Bir okul felsefesi olarak skolastik, ilk olarak teoloji [[Öğretmen|öğretmenleriöğretmen]]leri tarafından, hem sistematikleştirilmiş teolojinin öğretilmesini, hem de antikçağ okullarında öğretilen [[Yedi özgür sanat]]'ın (''Septem artes liberales'') öğretilmesini kapsar. Daha sonraları bu okulun bütün öğreti ve çalışmalarını kapsayacak nitelikte ifade edilir olmuştur.
 
Skolastiğin yöntemsel olarak ortak karekteristiği ise felsefeyi dinin ya da aklı inancın alanına uygulayarak bu alandaki meseleleri kavranılır kılmaktır. Özelikle inanca ve vahye, akıl temelli getirilen itirazlar bu şekilde aşılmaya çalışılmıştır. Bu anlamda da skolastik felsefe yeni bir şeyler bulmak ya da düşünceler üretmek arayışında değildir, aksine zaten mevcut olanlar içerisinde skolastik felsefe uygun olanları ''temellendirmek'' ve uygun olmayanları ''çürütmek'' çabasında olmuştur. Bu çaba için gerekli mantığı Aristotales'te ve Euklid geometrisinde bulmuştur. [[Dosya:AugustineLateran.jpg|thumb|150px|Orta Çağ felsefesini skolastiği etkilemiş olan Augustinus]] Böylece ana belitler daha baştan saptanmış bulunuyordu. Bu dönemin özlü sözü ve düşüncesi, [[Augustinus]]'un;
Bu ilk döneminde yer alsa da bütün skolastik felsefenin en etkili düşünürlerinden sayılan [[Anselmus]], anılması gereken bir başka isimdir ([[1033]]-[[1108]]). Anselmus özellikle [[Augustinus]]'un açtığı yolda ilerlemiş, onun "''Anlamak için inanıyorum''" sözüne açık ve kesin bir içerik kazandırmış, inancın en yüksek mistik varsayımlarını akıl ile temellendirmeye çalışmıştır. Bütün varolan şeyler, mutlak bir varolan tarafından temellendirilir; aynı şekilde bütün iyi'ler de mutlak iyi ile temellendirilir. Burada açıkca kavramsal realizmde olduğu türden, yani tümel kavramları gerçek varlıklardan sayan bir çıkarsamayla tanrının varlığını kanıtlama yoluna gidilmektedir. Anselmus asıl ününü [[ontolojik kanıt]]lama ile sağlamıştır. Buna göre Tanrı, tanımı gereği ''en yetkin iyi'' ise, bu en yetkin iyi olanın varolmaması mantıksal bir çelişkidir, dolayısıyla Tanrı'nın varolması çelişmezlik ilkesi gereği zorunludur.
 
[[Roscelinus]] ([[1050]]-[[1125]]) ortaçağ felsefesinde [[nominalizm]]in kurucusudur. Kavram realizminin karşıtı olarak nominalizm, tümellerin kendinde varlıklar olduklarını kabul etmez, onlar insanın nesnelerin ortak yönlerinden hareketle dile getirdikleri isimlerden ibarettir. Roscelinus, gerçekte varolan şeylerin tikel nesneler olduğunu belirtir. [[Dosya:Heloïse et d'Abélard.jpg|thumb|100px|Abelardus ve Heloise]] Skolastik boyunca bu iki eğilim arasında sürüp gidecek olan bir tartışma sözkonusu olacaktır; nominalizm skolastiğin çözülüşünü getiren yönelimdir. Bu tartışma felsefe tarihinde ''Tümeller Üzerine Tartışma'' olarak geçecektir.<ref> ''Felsefe Tarihi'', [[Macit Gökberk]], Remzi Kitabevi, sayfa;163</ref>
 
[[Petrus Abaelardus]], skolastik felsefenin önemli isimlerinden bir başkası olarak, Roscelinus'un öğrencisidir, ancak [[Tümeller Tartışması|tümeller tartışmasında]] daha ortalamacı bir yol izlemiştir. Bu yönde ortaya koyduğu zengin tartışmalarla, zamanının en etkili filozoflarından biri olmuştur.
== Skolastik felsefenin yükseliş dönemi ==
 
[[12. yüzyıl]]dan itibaren [[Arap felsefesi]]nin önemli yapıtları çevrilmeye ve Batı'da okunmaya başlandı, özellikle Aristotales düşüncesine bu kaynaklardan, bir tür yorum içinden ulaşıldı. Böylece meydana gelen Aristotelizm, skolastiğin yükseliş döneminin dinamiği olmuştur. [[İslam felsefesi]] Batı kültürel düşüş içinde olduğu sıralarda gücünü geliştirmiş, [[Antik Çağ felsefesi|antikçağ felsefesinin]] başlıca filozoflarının metinlerine sahip olabilmiştir.
 
[[İbn-i Sina]], özellikle Aristotales felsefesinin Arap dünyasında yer almasında önemli rol oynamıştır. Tümeller sorunu üzerinde önemle durmuş düşünürlerden birisidir ve bu düşünceleri yükseliş dönemi skolastiğinde etkili olacaktır. [[Dosya:AverroesColor.jpg|thumb|left|150px|İslam filozofu İbn-i Rüşt]] Aristotales'in metinleri diğer islam filozofları gibi, onun çalışmaları üzerinden Batı'ya taşınacaktır.
Orta Çağın ve skolastiğin en önemli filozofu ise [[Albertus Magnus]] olarak anılır. Aristotales felsefesini, Arap ve Yahudi yorumlarını derleyip toparlamış, bunların tanınıp anlaşılmasında önemli rol oynamıştır. [[Dosya:St-thomas-aquinas.jpg|thumb|left|100px|Aquinalı Thomas]] Doğa bilimleriyle yakından ilgilenmiş bir skolastik düşünürdür. Aristotales felsefesinden sistemli bir yapı ortaya koymuştur.
 
[[Aquinolu Thomas]] Albertus Magnus'un öğrencisidir ve bütün skolastik dönemin en büyük filozofu olarak kabul edilmektedir. Öğretisi Katolik kilisesinin resmî felsefesi olarak kabul edilmiştir. Thomas'a göre dinsel doğrularla felsefi doğrular, yani inanç ve akıl doğruları iki ayrı bilgi türünün doğrularıdır. Böylece "''Anlamak için inanmak''" önermesinin yerine, Thomas "''inanmak için bilmek''"'i koymuştur. Bunun anlamı, en yüksek aydınlanma ve açınlanmanın <!--?--> bilgi sayesinde olabilmesidir. İnanç tapınağına girişin yolu bilgidir ve felsefe bu yolu aydınlatacak olan etkinliktir. Thomas için de Tanrı'yı bilmek, bilginin en yüksek idealidir, akıl bu yüksek noktaya erişmeye yönelirken bazı sırları olduğu gibi kabul etmek zorundadır. Realizm konusunda daha esnek bir tavır geliştiren Thomas, ontolojik kanıttan farklı olarak [[kosmolojik kanıt]] denilen yaklaşımı geliştirir. Thomas, ilkçağ felsefesinden ve özellikle [[Aristo]]dan çok etkilenmiştir.
 
== Skolastik felsefenin son dönemi ==
[[Dosya:JohnDunsScotus.jpg|thumb|100px|Johannes Duns Scotus]]
Skolastiğin son döneminde felsefe daha da özerkleşecek ve dinden ayrılacaktır, akıl ve inancın birleştirilmesi çabasından vazgeçilecektir. Başlangıç ve yükseliş döneminde görülen kavramsal realizm bu dönemde gerilemiştir.
 
Bu gelişmede ve felsefenin özerkleşmesinde [[nominalizm]]in belirleyici bir rolü olacaktır. Ayrıca [[Dominiken]] ve [[Fransisken]] tarikatları arasındaki çatışmanın derinleşmesi de bu süreci derinleştirmiştir. Fransiskenler teoloji ile doğa bilimlerinin aynılaştırılmasına ya da birbirine bağlanmasına her zaman itiraz etmişlerdir. Bu tartışmaların sonu reformasyonu hazırlamıştır. Rönesansı hazırlayan kültürel gelişmeler bu anlamda skolastiğin son döneminde gerçekleşir: Reformasyon ve doğa bilimlerinin ayrışıp gelişmesi.
* [[Etik]]
== Kaynakça ==
{{Reflist}}
<div class="references-small">
<references/>
</div>
== Kaynaklar ==
* ''Gerçekci Düşüncenin Kaynakları/Başlangıctan Yeniçağ Düşünce tarihi'', [[Afşar Timuçin]], [[De Yayınevi]]
463.023

değişiklik