"Ayvalık" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
düzen
(→‎Adalar: Resim eklendi (Ayvalık İlçesi ile Alibey (Cunda) adası, köprüler ve diğer bazı adaların genel görüntüsü))
k (düzen)
== Tarihçe ==
=== Eski Çağlarda Ayvalık ===
Antikçağ'da, [[Ayvalık Adaları]]'na ''Hekatonisa'' ismi veriliyordu. Bu isim, adaların en büyüğü ''Nesos'' (Moshonisi, Cunda veya [[Alibey Adası]]) aynı isimle söylenen ''Nesos'' ya da ''Nasos'' antik kentinin baş tanrısı olan ''Hekatos'' olarak da anılan [[Apollon]]'dan gelmekteydi. Apollon Adaları'nda Nesos dışında ''Chalkis'', ''Pordoselene'' ve ''Kydonia'' antik yerleşmeleri vardı. Antik kaynaklar ''Chalkis'', ''Pordoselene'' ve ''Nasos'''tan çok söz etmelerine karşılık, Kydonia hakkında yazan sadece yazları akan ünlü bir sıcak su kaynağına sahip olduğunu bildiren [[Plinius]] olmuştur.<ref name="Ayvalık tarihi"/><ref>Plinius'un İS 79'da Vezüv Yanardağı'nın patlaması sırasında öldüğü kaydedilmiştir.</ref> Bu dört antik kentten ''Chalkis'' ve ''Pordoselene'' yok olmuşlar, ancak ''Kydonia'' ve ''Nesos'', sırasıyla Ayvalık ve Cunda (Alibey) olarak günümüze ulaşmışlardır.<ref name="Ayvalık tarihi"/>
 
Bugün, eski ''Kydonia'' olduğu düşünülen alanda, ciddi bir arkeolojik çalışma olmamasına karşılık halen antik devre ait bol miktarda çanak çömlek parçalarına rastlanmaktadır. Bu parçalar üzerinden yapılan ön çalışmalar, [[Antik Yunanistan|Helenistik]] (MÖ 330-30) ve [[Antik Roma|Roma]] (MÖ 30-MS 395) çağlarına ait yerleşim yerleri bulunduğunu işaret etmektedir.<ref name="Ayvalık tarihi"/> [[Doğu Roma İmparatorluğu|Doğu Roma]] verilerine dayanılarak Roma döneminde en parlak çağını yaşadığı düşünülen şehrin, Bizans döneminde önemini yavaşça kaybettiği, yerleşimin Ayvalık'ta yer alan İlkkurşun Tepesi eteklerine kaydığı düşünülmektedir.<ref name="Ayvalık tarihi"/> Kentin daha sonraki çağlardaki gelişimi bu bölge merkezli olmuştur.
=== Osmanlı İmparatorluğu dönemi ===
[[Dosya:Lesbos and Ayvalik by Piri Reis.jpg|thumb|230px|[[Pîrî Reis]]'in hazırladığı ''[[Kitab-ı Bahriye]]'''de yer alan Ayvalık ve [[Midilli (ada)|Midilli]] civarının haritası.]]
Kent dokusu Osmanlı döneminde formunu kazanmıştır. Bugünkü Ayvalık'ın kurulması 1430-1440 yıllarına rastlar. Ayvalık o zamanlar limana hakim bir tepe üzerinde kurulu idi. [[Doğu Roma İmparatorluğu]]'nu sıkıştıran [[Osmanlı İmparatorluğu]], [[Alibey Adası]]'nda bir deniz üssü kurmuştur. Daha sonraları şehre Rumlar yerleşmeye başlamış ve kısa sürede Türk nüfusu aşmışlardır.<ref name="Hayat Ansiklopedisi">Hayat Ansiklopedisi 1. cilt sayfa 511</ref> Osmanlı kaynaklarında Ayvalık adına ilk kez 1772 yılında yayınlanan bir fermanla rastlanır. Bu fermanın, 1770'de [[Çeşme, İzmir|Çeşme]] önlerinde Rus donanmasıyla yapılan bir savaştan dönerken Ayvalık'a uğrayan, daha sonra sadrazam olan [[Cezayirli Hasan Paşa]] tarafından çıkarttıldığı düşünülmektedir.<ref name="Ayvalık tarihi"/> Bölge, 1789'dan itibaren gayrimüslimlerin yaşadığı bir özerk bölge olmuştur.<ref name="Ayvalık kaymakamlığı">[http://www.ayvalik.gov.tr/?islem1=sayfaana_detay.php&anasayfa_id=36 Ayvalık Kaymakamlığı Ayvalık başlığı]</ref> Bu özerklik [[Yunan Bağımsızlık Savaşı|1821'deki Yunan ayaklanmasına]] dek sürmüş, bu ayaklanma sonucunda Ayvalık boşaltılarak 1840'da [[Karesi Sancağı]]'na bağlı bir ilçe yapılmıştır. Daha sonra Rumların dönmesine izin verilmesine rağmen, ilçe eski canlılığına kavuşamamıştır.<ref name="Ayvalık kaymakamlığı"/> Osmanlı İmparatorluğu yönetiminin [[Anadolu]]'da incelemeler yapmak için gönderdiği Vital Guinet tarafından yayımlanan 1891 tarihli istatistiğe göre 21.666 olan kent nüfusunun 21.486'sı [[Rum]], 180'i [[Türk]]'tür.
 
1900-1914 tarihli bir [[Fransız]] yıllığında Ayvalık'ın o zamanki sosyo-ekonomik yapısı hakkında şu bilgiler verilmektedir;
 
== Coğrafya ==
[[Dosya:Gun batımı.jpg|thumb|230px|right|Şeytan Sofrası'nda gün batımı]]
 
Ayvalık, [[Türkiye]]'nin [[Balıkesir (il)|Balıkesir ili]]'nin [[Ege Bölgesi]]'nde kalan bir ilçesi olup [[Midilli (ada)|Midilli adası]]'nın tam karşısında kurulmuştur. [[Çam]] ormanları ve [[Zeytin]] bakımından zengin olan ilçe [[Ege Denizi]] kıyısında olup [[Ayvalık Adaları]] adı verilen takımadalara sahiptir. Ayvalık'ın kuzeydoğusunda [[Gömeç, Balıkesir|Gömeç]], güneyinde [[İzmir (il)|İzmir ili]]'ne bağlı [[Dikili, İzmir|Dikili]] ve [[Bergama, İzmir|Bergama]] ilçeleri, batısında ise [[Ege Denizi]] bulunur.<ref>[[:Resim:Balıkesir districts.png]] ve [[:Resim:İzmir districts.png]] resimlerine göre</ref><ref name="Kaymakamlık Coğrafya">{{Web kaynağı| url = http://www.ayvalik.gov.tr/?islem1=sayfa_detay.php&sayfa_id=457 | başlık = T.C. Ayvalık Kaymakamlığı, Coğrafya sayfası | erişimtarihi = 2 Haziran 2009 }}</ref>
 
Ayvalık'ın karşısında ise [[Yunanistan Cumhuriyeti]]'nin, [[Kuzey Ege Adaları]] coğrafi bölgesinin [[Midilli (il)|Midilli iline]] bağlı olan ve hem Midilli ilinin hem de Kuzey Ege Adaları coğrafi bölgesinin yönetim merkezi olan [[Midilli (şehir)|Midilli şehri]] çıplak gözle görülebilecek yakınlıktadır.
 
Ayvalık, bir adalar topluluğudur. Kaşık, Poyraz, Kamış, Büyükkuruada ve Güvercinada bunlardan bazılarıdır.
 
Ayvalık ilçesinde dağlar denize dik uzandığından kıyılar girintili çıkıntılıdır. Bu kıyılar boyunca burunlar ve koylar meydana gelmiştir.<ref name="Cumhuriyet Ansiklopedisi"/><ref name="Hayat Ansiklopedisi"/> İlçenin [[Ege Denizi]]'ne olan kıyıları 34&nbsp;km'dir.<ref name="Hayat Ansiklopedisi"/>
{{ana madde|Ayvalık Adaları}}
[[Dosya:A street from Cunda Island.JPG|thumb|230px|left|[[Alibey Adası]]ndan bir sokak karesi]]
[[Dosya: Ayval%C4%B1kAyvalık.jpeg|thumb|Ayvalık İlçesi ile Alibey (Cunda) adası, köprüler ve diğer bazı adaların genel görüntüsü]]
 
Ayvalık ilçesine bağlı irili ufaklı 22 kadar ada vardır. Bu adaların en büyüğü [[Alibey Adası]] ya da diğer ismi ile Cunda Adası olup 1964 yılında bir köprü ile Lale Adası'na oradan da ilçe merkezine bağlanmıştır.<ref name="Balıkesir 8">[http://www.balikesir.gen.tr/tr/balikesirdetay.asp?id=8 Balıkesir.gen.tr Ayvalık Adaları sayfası]</ref> Bu köprülerden biri aynı zamanda [[Türkiye]]'nin ilk boğaz köprüsü olma özelliğini taşır.<ref>[http://www.cundada.com/wordpress/?p=23 Cundada.com Türkiye’nin İlk Boğaz Köprüsü Cunda'da! yazısı]</ref> Alibey Adası dışındaki tüm Ayvalık Adaları 1995 yılında [[milli park]] ilan edilmiş ve yerleşim yasaklanmıştır.<ref>[http://www.radyofm.com/42ayvalikadalar.php Radyofm.com Ayvalık Adaları - Tabiat Parkı yazısı]</ref> Adalar içinde tarihi ve turistik öneme sahip olan bir diğeri de Tımarhane Adası'dır. Bu adaya [[Türkler]] eski zamanlarda ''Taşlı Manastır'' olarak da adlandırmışlardır.<ref name="Balıkesir 8"/> Bu ada özellikle [[Osmanlı İmparatorluğu]] döneminde Ayvalık'ta yaşayan [[Rum]]ların içkiyi fazla kaçırması üzerine sert esen rüzgarı ile akıllarını başlarına toplamaları için gönderildikleri bir mekân olduğundan bu ismi almıştır.<ref name="Balıkesir 8"/>
 
== Kültür ==
 
 
=== Mutfak ===
[[Dosya:Resim-Ayvalik deve guresi 2.JPG|thumb|200px|Ayvalık geleneksel deve güreşlerinden bir görünüm]]
 
* '''[[Agia Paraskevi]]''' Manastırı Tımarhane adasında bulunan bu manastırdan geriye en iç kısımda bulunan küçük bir kısım kalmıştır. Burayla ilgili türlü türlü efsaneler mevcuttur. Bunlardan biride Meryem Ananın mezarının burada bulunduğu ile ilgilidir. Bir çokBirçok hazine avcısı tarafından zarar gören manastır günümüzde harabe niteliğinde olmasına karşın yerli ve yabancı turistler tarafından ilgi duyulmaktadır ve her yaz yüzlerce kişiyi kendine çekmektedir.
* '''[[Saatli Camii|Saatli Camisi]]''' (Agios Yannis Kilisesi): İlçe merkezinde yer alan İsmet Paşa Mahallesi'nde yer alır. Kilise olarak inşa edilmiş, 1928'den sonra camiye dönüştürülmüştür.<ref name="Kaymakamlık cami ve kiliseler">[http://www.ayvalik.gov.tr/?islem1=sayfa_detay.php&sayfa_id=468 Ayvalık Kaymakamlığı Cami ve Kiliseler sayfası]</ref> Camiye çevrilmesinin ardından içindeki ikonalar boyayla kapatılmıştır. 1944 yılındaki depremde çankulesinin üstü yıkılmıştır.<ref name="tatildeyim">[http://www.tatildeyim.com/gezirehberi_detay.php?yer=1&id=16 Tatildeyim.com Saatli Camii sayfası]</ref>
* '''[[Taksiyarhis Kilisesi]]''': 1873 yılında inşa edilen bir kilise.<ref>[http://www.kultur.gov.tr/TR/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFF679A66406202CCB0F78DC9BBD0367EBD [[Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı]] resmi sitesi]</ref><ref>[http://www.tatildeyim.com/gezirehberi_detay.php?yer=1&id=103 Tatildeyim.com Taksiyarhis Kilisesi sayfası]</ref> İçerisinde bulunan çan, [[II. Dünya Savaşı]] yıllarında yerinden çıkarılarak halka haber vermesi için kullanılmıştır. Daha sonraları bu çanın dünyanın en büyük çanı olduğu ortaya çıkmıştır.<ref>[http://www.cundaevi.com/taksiyarhis2.htm Cundaevi.com "Cunda'da Bir Tatil" sayfası]</ref>
463.023

değişiklik