"Radyo" sayfasının sürümleri arasındaki fark

değişiklik özeti yok
k (78.177.143.74 tarafından yapılan değişiklikler geri alınarak, Garbino tarafından değiştirilmiş önceki sürüm geri getirildi.)
'''Radyo''', elektromanyetik [[radyo dalgaları]]ndaki ses modülasyonunu önce elektronik ortama sonra da [[ses]]e çeviren [[elektronik]] alet. Türk Dili dergisinde Kırgız Türkçesinde '''radyo''' anlamında kullanılan '''үналгы''' /''ünalgı''/ sözünün Türkiye Türkçesinde kullanılması da gündeme getirilmiştir.
 
== =Radyo alıcıları ===
Radyolar (radyo alıcıları) [[elektromanyetik tayf]]ın belli bir aralığını dinlemek üzere tasarlanır. Radyonun seçicilik ve hassaslık faktörlerine göre kalitesini değerlendirmek mümkündür - [[Q faktörü]].
 
Eski bir radyo
Popüler radyolar iki tür modülasyonu almak üzere dizayn edilmişlerdir: [[Genlik kipleme|AM]] ([[Genlik Modülasyonu]]) ve FM ([[Frekans modülasyonu]])
Radyo, kablosuz, tek yönlü sözel yayın aracına verilen isim. Elektromanyetik dalga alıcısı veya vericisi; Radyo dalgaları'ndaki ses modülasyonunu önce elektronik ortama sonra da sese çeviren elektronik alet; alıcı veya verici.
 
Radyo tekniğinin birçok babası var. İtalyanlar, İngilizler, tabii Amerikalılar ile Ruslar, radyo tekniğini kendilerinin bulduğunu ileri sürüyorlar. Bazı Amerikalılar, Edison'un ilk diyodu geliştirdiğini, diyodsuz da radyo düşünülemeyeceğini anımsatıyorlar.
Genlik modülasyonunun; taşıyıcılı yayın, [[SSB]] (Single side bant- Tek bantlı yayın) ve [[CW]] (Continuous Wave- Daimi dalga) olmak üzere alt bölümleri vardır.
 
Ancak, yüksek frekans alternatörü denilen buluşu yapan ve 46 yıl boyunca General Electric Şirketi'nde çalışan Ernst Alexanderson'un adından da sözediliyor. 1904 yılında işe girişen Alexanderson, 1906 yılında Amerika'da ilk deney niteliğindeki radyo yayınını mümkün kılan kişi olmuştu.
 
ABD'de resmi olarak radyo yayınları, 1921 yılında başlamıştır. Rusya'da ise Aleksander Stepanoviç Popof, radyonun babası sayılır. Hatta Amerikan Deniz Kuvvetleri'nin 1963 yılında hazırladığı bir raporda bile, 1859'la 1906 yılları arasında yaşamış olan bu Rus profesörün adı geçer.
 
 
Marconi ile Popof'un 1895 yılında hemen hemen aynı sıralarda radyo yayınları yapma tekniğini bulduğu anlaşılıyor. Ancak Guglielmo Marconi, iyi bir tüccar olduğundan hemen buluşunu bütün dünyayı gezerek duyurmayı başaran kişi olmuş. Aslında Popof, kötü hava koşullarını ve yıldırımları önceden haber alabilmek için bir yenilik düşünmüştü. Havadaki statik ya da atmosferik elektrik derecesini ölçmeyi akıl etmiş ve bu arada radyoyu geliştirmişti. Orta ya da uzun dalga istasyonlarını dinleyenler, yaklaşmakta olan kötü hava koşullarının, radyoların aldığı parazitlerle çok önceleri farkedildiğine tanık olmuşlardır.
 
Savaş gemilerindeki haberleşme haklarıyla ilgili olarak yıllar yılı Marconi'yle patent davaları sürdüren ve bu nedenle radyoculuğun tekniğini en iyi incelemiş olan Amerikan Deniz Kuvvetleri, Popof'un Marconi'ye göre daha iyi bilim adamı olduğunu kaydediyor.
 
Rusya'nın deniz kuvvetleri hesabına çalışan Popof, İngiliz James Clerk Maxwell ve Alman Heinrich Hertz'in buluşlarını değerlendirerek radyo yayın ve alıcı tekniğini geliştirmiş ve hatta 1900 yılında Paris'teki Dünya Fuarı'nda büyük altın madalyayı almıştı.
 
Türkçede radyo denince, elektromanyetik dalgaların yaygın bir uygulaması olan radyo istasyonu ve radyo alıcısı akla gelir. Radyo alıcısı herkesin evinde bulunan, yurt içinde ve dışındaki çeşitli istasyonların yayınlarını alarak sese çeviren bir cihazdır. Çeşitli verici istasyonların antenlerinden uzaya yayılan dalgalar, alıcının anteninde gerilim endükliyerek orijinal yayının zayıflamış bir nümunesi olarak belirirler. O hâlde alıcı cihazın ilk fonksiyonu arzu edilen istasyonun yayınına ayarlanmış olmalıdır. Seçilen bu işâret daha sonra kuvvetlendirilmeli ve değiştirilerek duyulabilen ses frekanslarına çevrilmeli, en sonra da hoparlörden duyulabilecek şekilde kuvvetlendirilmelidir. Bu adımlar genel bir radyo alıcısının temel kısımlarını teşkil eder. Bunlara ilâveten alıcılar otomatik frekans ayarı, gürültü bastırma, ton ve ses kontrol, uzaktan ayar ve akort gösterge devrelerini bulundurabilirler.
 
Radyo yayını için verici, anten, yayın ortamı gereklidir. Mikrofona gelen ses, verici modüleli taşıyıcı yüksek frekanslı elektromanyetik dalga titreşiminin ortama yayılmasını temin eder. Atmosfer de dâhil olmak üzere elektromanyetik dalgalar uzayda yayılabilirler. Elektromanyetik dalgaları, antenle alınıp modüle edilmiş taşıyıcı frekans dalgası çözümlendikten sonra, hoparlörden duyulur.
 
===Radyonun tarihi===
 
 
Heinrich Hertz
Elektromanyetik dalgaların uzayda ışık hızı ile yayılabileceğini teorik olarak ilk ortaya atan J.C. Maxwell’dir. Bu konuda ilk deneyi Alman fizikçi Heinrich Hertz, 1886-1888 seneleri arasında yaptı. Hertz, iki levhaya elektrik tatbik ederek 75 megahertzlik yüksek frekans elde etti. Bu levhalara yakın bir yerde bir metal halkanın iki ucunun birbirine yaklaştığı dar hava boşluğunda karanlıkta kıvılcım atlamaları gördü. Böylece elektrik enerjisinin elektromanyetik dalgalarla uzaydan yayınlanabileceği müşâhede edilmiş oldu.
 
Telsiz yayının tatbikâta ilk geçişi 1896 senesinde İtalyan fizikçisi Marconi’nin, 1890 senesinde O.Lodge tarafından başlatılan çalışmalarını mors cihazı hâline getirmesiyle olmuştur. İlk yayın bir mil mesâfeye, 1901 senesinde ise 200 mile ulaşmıştır. Tatbikat en çok denizaşırı bölgelerden telgraf şeklinde bilgi aktarması şeklinde yapılıyordu. Marconi’nin mors cihazında elektromanyetik dalgalar, bir tüp içinde gevşek duran demir tozlarını etkileyerek tüpün iki ucu arasındaki direnci azaltıyor ve bu şekilde elektromanyetik enerji elektrik enerjisine çevriliyordu. 1906 senesinde Amerikalı mühendis G.W. Pickard silikondan yaptığı kristalin de elektromanyetik dalgayı geçirdiğini buldu. Bu buluşa İngiliz fizikçisi Hughes tarafından 1900 senesinde karbon levhaya ucundan hafifçe temas eden iğnenin elektromanyetik dalga dedektörü olarak kullanılması sebep olmuştur. 1904 senesinde J. Fleming elektron tüpünü, 1907 senesinde de De Forest’in triod elektron tüpünü detektör (sayıcı) olarak kullanılabileceğini bulunca, radyo büyük bir adımla gelişti. Elektromanyetik dalganın antende hâsıl ettiği elektron akımı triod gridine gelince triod anod katodu arasında direncin değiştiği görüldü. Böylece elektromanyetik enerji elektrik enerjisine hassas bir şekilde çevrilebildi. Muhtelif frekanslarda yayın yapan telsizler, piezoelektrik prensibiyle çalışan kristallerin 1923 senesinde uygulamaya konulması ile başlandı. Kristallerle çok hassas osilatörler yapılmış ve radyo frekans bandı genişlemiştir. 1930 senesinde 30 megasaykıl (megahertz) üstünde yayın yapılamazken, bugün radyo frekans bandı 30.000 megasaykıla kadar genişlemiştir. Bu band içine radar, laser ve maser yayınları da girer. (Bkz. Elektromanyetik Dalga)
 
Yayın mekanizması
Bir telin ucuna elektromotif kuvvet (potansiyel) tatbik edilirse, tel boyunca elektron şarjları akar. Bu akan elektron şarjları ise tel etrafında konsantrik dalgalar hâlinde elektromanyetik alan meydana getirir. Aynı anda elektromanyetik alana dik doğrultularda elektrostatik alan meydana gelir. Birbirine kenetlenmiş hâlde bu iki saha uzayda ışık hızı ile yayılır. Uzaya yayılan bu enerji, teldeki elektron sarılarının enerjisidir. Enerjinin yayıldığı anten ismi verilen bu telin ucunda elektromotif kuvvet kutbu radyo frekansında değiştirilirse, elektromanyetik yayın devamlılığı sağlanır. Antenden yayılan konsantrik dalganın uzaya ve toprağa doğru olan kısmı radyo dalgası olarak kullanılır. Uzaya doğru yayılan dalga iyonosfere çarparak tekrar yeryüzüne yansır. Böylece yayın çok uzaklara ulaşmış olur. İyonosfer iklim ve kozmik radyasyon şartlarına göre radyo dalgalarına etki eder. İyonosfer 50 km ile 400 km arasında birkaç kattan meydana gelmiştir.
 
Radyo frekansı osilatörlerde üretilir. Radyo frekansı antenden uzaya gönderilmeden evvel bilgi taşıyan ses sinyali ile modüle edilir. Modülasyon ya genlik (Amplitüd) modülasyonu (AM) veya frekans modülasyonu (FM) şeklinde olur. Amplitüd modülasyonu veya FM yayını alan alıcı radyo, tekrar osilatör frekansını kullanarak radyo frekansından bilgi taşıyan ses sinyalini süzüp çıkarır ve yükselterek hoparlöre verir.
 
 
===Radyo alıcıları===
 
 
Bir radyo cihazı
(Türkçesiyle Dinleç) Radyolar (radyo alıcıları) elektromanyetik tayfın belli bir aralığını dinlemek üzere dizayn edilir. Radyonun seçicilik ve hassaslık faktörlerine göre kalitesini değerlendirmek mümkündür - Q faktörü.
 
Popüler radyolar iki tür modülasyonu almak üzere dizayn edilmişlerdir: AM (Genlik Modülasyonu) ve FM (Frekans modülasyonu)
 
Genlik modülasyonunun; taşıyıcılı yayın, SSB (Single side bant- Tek bantlı yayın) ve CW (Continuous Wave- Daimi dalga) olmak üzere alt bölümleri vardır.
 
Normal bir radyo alıcısında Orta Dalga (MW- Mid Wave) ve FM, bazen de uzun dalga (LW- Long wave) bulunmaktadır.
 
Kısa dalga (SW- Short Wave) radyoları kalitesine ve çeşidine göre alış tayfi değişmektedir. Aşağıdaki bantlar uluslararası yayın yapan kurumlara ayrılmıştır. Bu istasyonlar genelde AM (genlik [[modülasyon]]umodülasyonu) ''('''A'''mplitudeAmplitude '''M'''odulationModulation)'' ile yayın yapmaktadır. Bu tür yayınları dinleyenlere SWL (Short Wave Listener - Kısa Dalga dinleyicisi) denmektedir.
Bant (Metre) Frekans aralığı (KHz)
Radyo dalgalarının bir başka belirleyici özelliği de genliğidir. Genlik, radyo dalgasının salınım sırasında ulaştığı en yüksek salınım şiddetidir. Radyo kanallarının şifrelenmesinde genelde frekans ve genlik değerleri kullanılır. AM radyolarda genlik değeri değiştirilerek, FM ''('''F'''requency '''M'''odulation - Frekans Modülasyonu)'' radyolarda da kendilerine verilen frekans aralığında dalganın frekansı değiştirilerek şifreleme yapılır.
 
120 2300-2495
Radyo antenleri yalnızca belirli frekanstaki yayınları almak üzere ayarlandığı için geri kalan radyo dalgalarını algılamaz. Radyo dalgaları içine gizlenmiş şifreler, alıcı tarafından çözülüp, hoparlörler üzerinden dinlenilen ses dalgalarına dönüşür.
 
90 3200-3400
{| class="wikitable" width=200
! colspan=1 |Bant (Metre)
! colspan=1 |Frekans aralığı (KHz)
|-
| align="center" | 120
| align="center" |2300-2495
|-
| align="center" | 90
| align="center" | 3200-3400
|-
| align="center" | 75
| align="center" | 3900-4000
|-
| align="center" | 60
| align="center" | 4750-5060
|-
| align="center" | 49
| align="center" | 5730-6295
|-
| align="center" | 41
| align="center" | 6890-6990
|-
| align="center" | 41
| align="center" | 7100-7600
|-
| align="center" | 31
| align="center" | 9250-9990
|-
| align="center" |25
| align="center" | 11500-12160
|-
| align="center" | 22
| align="center" | 13570-13870
|-
| align="center" | 19
| align="center" | 15030-15800
|-
| align="center" | 16
| align="center" | 17480-17900
|-
| align="center" | 17
| align="center" | 18900-19020
|-
| align="center" | 13
| align="center" | 21450-21750
|-
| align="center" | 11
| align="center" | 25670-26100
|}
 
75 3900-4000
Bu bantların arasında amatör radyoya, ticari gemilere ve askeriyeye ayrılmış bantlar bulunmaktadır. Genelde bu yayınlar [[SSB]], [[CW]], [[RTTY]] modülasyonlarını içermektedir. Bu tür yayınları almak için radyonun [[BFO]] (Beat Frequency Oscillator -Vuru Frekans Osilatörü) denilen ek bir devreye ihtiyacı vardır. Taşıyıcıyı suni olarak oluşturan bu devre ile gönderme sırasında bastırılan taşıyıcı tekrar ilâve edilerek, sinyallerin normal bir radyo alıcısı ile dinlenilebilmesi sağlanır. Bu tür radyolarda ses bandının genişliğini de değiştirmek mümkündür.
 
60 4750-5060
Yeni çıkan [[XM radyo]] türü de uydudan yüksek frekanslı sayısal yayınları almak üzere dizayn edilmiştir. Halen ABD'de ticarî olarak piyasaya sunulan bu radyo türünde ses kalitesi oldukça yüksektir. Halen aboneliğe dayalı ve belli bir ücret karşılığı tüm kıtaya kesintisiz ve reklamsız şifrelenmiş radyo yayını yapılmaktadır.
 
49 5730-6295
 
41 6890-6990
 
41 7100-7600
 
31 9250-9990
 
25 11500-12160
 
22 13570-13870
 
19 15030-15800
 
16 17480-17900
 
17 18900-19020
 
13 21450-21750
 
11 25670-26100
 
 
 
Bu bantların arasında amatör radyoya, ticari gemilere ve askeriyeye ayrılmış bantlar bulunmaktadır. Genelde bu yayınlar SSB, CW, RTTY modülasyonlarını içermektedir. Bu tür yayınları almak için radyonun BFO (Beat Frequency Oscillator -Vuru Frekans Osilatörü) denilen ek bir devreye ihtiyacı vardır. Taşıyıcıyı suni olarak oluşturan bu devre ile gönderme sırasında bastırılan taşıyıcı tekrar ilâve edilerek, sinyallerin normal bir radyo alıcısı ile dinlenilebilmesi sağlanır. Bu tür radyolarda ses bandının genişliğini de değiştirmek mümkündür.
 
Yeni çıkan XM radyo türü de uydudan yüksek frekanslı sayısal yayınları almak üzere dizayn edilmiştir. Halen ABD'de ticarî olarak piyasaya sunulan bu radyo türünde ses kalitesi oldukça yüksektir. Halen aboneliğe dayalı ve belli bir ücret karşılığı tüm kıtaya kesintisiz ve reklamsız şifrelenmiş radyo yayını yapılmaktadır.
 
Teknolojinin son yıllarda hızla gelişmesine paralel olarak ve internet kullanımının yaygınlaşmasıyla beraber, internet üzerinden yayın yapan radyoların sayıları hızla artmaktadır.
 
Radyo Çeşitleri
== Ayrıca bakınız ==
Radyolar çeşitli özelliklerine göre sınıflandırılabilirler.
* [[Kısa dalga radyo]]
 
* [[Radyo dalgaları]]
Kapsama Alanına Göre Radyolar
* [[Elektromanyetik]]
- Uluslararası Radyo
* [[Modülasyon]]
 
- Ulusal Radyo
 
- Bölgesel Radyo
 
- Yerel Radyo
 
 
Sermayesine Göre Radyolar
- Kamu radyoları
 
- Özel radyolar
 
- Gönüllü kuruluşlara bağlı radyolar
 
 
Yayın Türlerine Göre Radyolar
== Kaynakça ==
- Karma radyolar
* [http://pagina.vizzavi.pt/~nc22723a/radio.htm ''A História da Rádio em Datas (1819-1997)'' (in Portuguese) - notes on etymology]
* Leigh White, ''Buck Fuller and the Dymaxion World'' (refers to Waldo Warren as the inventor of the word ''radio''), in: The Saturday Evening Post, 14 October 1944, cited in: Joachim Krausse and Claude Lichtenstein (eds.), ''Your Private Sky'', Lars Müller Publishers, Baden/Switzerland, 1999, page 132. ISBN 3-907044-88-6
* L. de Forest, article in Electrical World 22 June 1270/1 (1907), early use of word "radio".
* [http://web.mit.edu/varun_ag/www/bose.html It contains a proof that Sir Jagadish Chandra Bose invented the Mercury Coherer which was later used by Guglielmo Marconi and along with other patents.]
* {{Kitap kaynağı
| son = Cheney
| ilk = Margaret
| başlık = Tesla - Man Out of Time
| yıl = 1981
| isbn = 978-0743215367
| yayımcı = Simon & Schuster
| yer = New York }}
 
- Bir konuda yayın yapan radyolar (haber radyoları, müzik radyoları, belirli bir konu üzerine yayın yapan tematik radyolar)
== İlgili okumalar ==
{{commonscat|Radio}}
* Aitkin Hugh G. J. ''The Continuous Wave: Technology and the American Radio, 1900-1932'' (Princeton University Press, 1985).
* Briggs Asa. ''The History of Broadcasting in the United Kingdom'' (Oxford University Press, 1961).
* De Forest, Lee. ''Father of Radio: The Autobiography of Lee de Forest'' (1950).
* Ewbank Henry and Lawton Sherman P. ''Broadcasting: Radio and Television'' (Harper & Brothers, 1952).
* Fisher, Marc ''Something In The Air: Radio, Rock, and the Revolution That Shaped A Generation'' (Random House, 2007).
* Leland I. Anderson (ed.), "[http://www.tfcbooks.com/mall/more/436ntpr.htm John Stone Stone, Nikola Tesla's Priority in Radio and Continuous-Wave Radiofrequency Apparatus]". The Antique Wireless Review, Vol. 1. 1986. 24 pages, illustrated.
* Maclaurin W. Rupert. ''Invention and Innovation in the Radio Industry'' (The Macmillan Company, 1949).
* Ray William B. ''FCC: The Ups and Downs of Radio-TV Regulation'' (Iowa State University Press, 1990).
* Scannell, Paddy, and Cardiff, David. ''A Social History of British Broadcasting, Volume One, 1922-1939'' (Basil Blackwell, 1991).
* Schwoch James. ''The American Radio Industry and Its Latin American Activities, 1900-1939'' (University of Illinois Press, 1990).
* Sterling Christopher H. ''Electronic Media, A Guide to Trends in Broadcasting and Newer Technologies 1920-1983'' (Praeger, 1984).
* White Llewellyn. ''The American Radio'' (University of Chicago Press, 1947).
* Ulrich L. Rohde, Jerry Whitaker "Communications Receivers, Third Edition ", McGraw Hill, New York, NY, 2001, ISBN 0-07-136121-9.
== Notlar ==
<references/>
[[Kategori:Radyo| ]]
[[Kategori:Britanyalı icatları]]
{{Link KM|no}}